vrijdag 9 september 2016

Giáo sư Trịnh Xuân Thuận, nhà vật lý thiên văn nổi tiếng thế giới, vẫn... "mê văn hóa Pháp và tiếng Pháp" dù đã 40 năm sống ở Mỹ + Tác phẩm : ''Hướng tới vô tận''


GS Trịnh Xuân Thuận: "Tôi vẫn mê văn hóa Pháp và tiếng Pháp"


mediaGiáo sư Trịnh Xuân Thuận trả lời phỏng vấn RFI tại Tòa Tổng lãnh sự Pháp ở Sài Gòn tối ngày 06/09/2016.RFI
Trong chuyến viếng thăm Việt Nam từ ngày 05 đến 07/09/2016, tổng thống Pháp François Hollande có mời theo một số nhân vật người Việt tiêu biểu.
Trong phái đoàn chính thức lần này có Giáo sư Trịnh Xuân Thuận, nhà vật lý thiên văn nổi tiếng thế giới, Giáo sư Ngô Bảo Châu, Chủ tịch Danh dự mạng xã hội France Alumni Vietnam, hiện giảng dạy tại Đại học Chicago, ông Ngô Kim Hùng, Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Pháp, ông Nguyễn Hải Nam, Chủ tịch Hội Doanh nhân người Việt Nam tại Pháp (AB Vietfrance), ông Hoàng Chúc, Chủ tịch Tổng giám đốc công ty Unifina, Luật sư Gérard Ngô, người sáng lập Hội Phong trào của những công dân Pháp gốc Việt (MCFV) và đạo diễn phim Trần Anh Hùng.
Những nhân vật nói trên được xem như là cầu nối giữa Pháp và Việt Nam, góp phần thúc đẩy quan hệ giữa hai nước.
Riêng GS Trịnh Xuân Thận vẫn được mời mặc dù ông đã sống và làm việc ở Mỹ từ mấy chục năm nay. Đặc biệt, đây là lần thứ hai ông được một tổng thống Pháp mời theo trong một chuyến viếng thăm Việt Nam, lần trước là trong chuyến viếng thăm lịch sử của tổng thống François Mitterrand (cũng là một tổng thống Đảng Xã Hội- Parti Socialiste) vào năm 1993.
Đặc phái viên Thanh Phương đã có dịp phỏng vấn Giáo sư Thuận, bên lề buổi gặp gỡ giữa tổng thống Hollande với cộng đồng người Pháp tại Việt Nam, tổ chức tại Tòa Tổng lãnh sự Pháp ở Sài Gòn tối ngày 06/09/2016.



GS Trịnh Xuân Thuận 08/09/2016 Nghe

http://vi.rfi.fr/viet-nam/20160908-gs-trinh-xuan-thuan-toi-van-me-van-hoa-phap-va-tieng-phap

Nước Pháp vinh danh nhà vật lý thiên văn Trịnh Xuân Thuận


Nước Pháp vinh danh nhà vật lý thiên văn Trịnh Xuân Thuận
Giáo sư vật lý thiên văn học Trịnh Xuân Thuận (DR)

    Ngày 06/06/2012, tại Paris, Học viện Pháp Quốc Institut de France tổ chức lễ trao các giải thưởng lớn thường niên của mình, trong các lãnh vực y tế, khoa học, văn hóa, khảo cổ … Đặc biệt năm nay, một trong những giải này mang tên Prix mondial Cino del Duca – Giải thưởng Thế giới của Fondation Simone et Cino del Duca – lần đầu tiên được trao tặng cho một người Việt : Giáo sư vật lý thiên văn Trịnh Xuân Thuận – Đại học Virginia Hoa Kỳ. Điểm độc đáo là Giáo sư Thuận được vinh danh trong hai tư cách nhà khoa học và nhà văn.

    Trong bản thông báo của mình, Institut de France nói rõ là mục tiêu của Giải Thế giới Cino del Duca - trị giá 300.000 euro – là nhằm khen thưởng « một tác giả Pháp hoặc ngoại quốc mà công trình, dù thuộc lãnh vực văn học hay khoa học, hàm chứa một thông điệp của tinh thần nhân văn hiện đại. »
    Chính trong tinh thần đó, mà Học viện Pháp Quốc đã « quyết định trao Giải Thế giới năm 2012 cho Giáo sư Trịnh Xuân Thuận, một nhà vật lý thiên văn và nhà văn, về công trình phổ biến khoa học của ông bằng tiếng Pháp, một ngôn ngữ mà bản thân ông rất trân trọng ».
    Được các viện sĩ hàn lâm Pháp vinh danh
    Nói rằng Giáo sư Trịnh Xuân Thuận được Pháp vinh danh không ngoa chút nào vì Institut de France là biểu tượng của tinh hoa, trí tuệ nước Pháp hiện nay, nơi tập hợp tất cả những nhân vật đầu đàn trong các lãnh vực, thường được mệnh danh là « Nghị viện của các nhà bác học » Pháp.
    Được hình thành từ năm 1795, Institut de France bao gồm 5 viện hàn lâm khác nhau của Pháp. Nổi tiếng nhất và lâu đời nhất là Viện Hàn lâm Pháp - Académie française - thành lập năm 1635, tập hợp các viện sĩ xuất thân từ nhiều ngành. Kế đến là các viện chuyên biệt hơn : Viện Hàn lâm Văn chương - Académie des inscriptions et belles-lettres, thành lập năm 1663, hiện chuyên trách lãnh vực ngữ văn và lịch sử ; Viện Hàn lâm Khoa học - Académie des sciences, thành lập năm 1666 ; Viện Hàn lâm Khoa học Đạo đức và Chính trị - Académie des sciences morales et politiques, thành lập năm 1795 ; và Viện Hàn lâm Mỹ thuật - Académie des beaux-arts - thành lập năm 1816.
    Nhiệm vụ chính của Institut de France là góp phần một cách vô vị lợi vào việc trau giồi và phát huy văn học, nghệ thuật và khoa học. Trong tinh thần đó, về mặt hành chánh, có rất nhiều Hiệp hội (Fondation) hoạt động trong khuôn khổ của Học viện Pháp Quốc, chuyên trao tặng các phần thưởng hay cấp phát các khoản tài trợ để phục vụ cho mục tiêu kể trên.
    Việc tuyển chọn những người nhận các loại giải thưởng hay trợ cấp nói trên luôn luôn được thực hiện với sự cố vấn của Institut de France, do đó đã được bảo đảm về mặt chuyên môn, và giá trị luôn luôn được công nhận.
    Trong trường hợp Giải Thưởng Thế giới Cino del Duca năm nay, Học viện Pháp Quốc cho biết là ban giám khảo  gồm 14 viện sĩ hàn lâm, mà chủ tịch là bà Hélène Carrère d’Encausse, Thư ký Vĩnh viễn hiện nay của Viện Hàn lâm Pháp (Académie française). Các giám khảo còn lại gồm 7 thành viên Viện Hàn lâm Pháp, 3 thành viên Viện Hàn lâm Khoa học, 2 người thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Đạo đức và Chính trị, và 1 người của Viện Hàn lâm Văn chương.
    Sánh vai cùng những tên tuổi từ Sakharov, Havel cho đến Mario Vargas Llosa, Jorge Luis Borges
    Về bản chất Giải thưởng Thế giới Cino del Duca là một giải văn học, vì mỗi năm Fondation Simone et Cino del Duca còn có riêng hai giải khác Giải Khoa học (Prix scientifique) và Giải Khảo cổ học (Prix d’archéologie).
    Từ năm 2005 đến nay, tức là từ ngày Institut de France được Fondation Simone et Cino del Duca cho toàn quyền tuyển chọn người được trao giải Thế giới Cino del Duca, đây là lần đầu tiên mà định chế này quyết định tặng thưởng một nhà khoa học viết văn, chứ không phải là một nhà văn thuần túy.
    Trong danh sách những người từng được trao Giải thưởng Thế giới Cino del Duca – từ khi giải này được thành lập năm 1970 - ngoài những tên tuổi trên văn đàn Pháp hay thế giới, còn có những nhân vật xuất chúng trong những địa hạt khác. Chẳng hạn như nhà nghiên cứu vật lý hạt nhân người Nga Andrei Sakharov - cha đẻ của quả bom khinh khí (bom H) của Liên Xô, nhưng cũng là một chiến sĩ đấu tranh cho nhân quyền tại nước này - được giải Cino del Duca năm 1974, và năm sau được trao tặng Nobel Hòa bình, hay là Vaclav Havel, tổng thống đầu tiên của Cộng hòa Séc, một nhà biên kịch tài ba, đồng tác giả của bản Hiến chương 77, biểu tượng của cuộc đấu tranh chống lại thể chế độc tài Tiệp Khắc. Vaclav Havel đã được trao giải Cino del Duca năm 1997.
    Một số tên tuổi văn học lớn cũng đã được giải Cino del Duca vinh danh như nhà văn Tiệp Khắc Milan Kundera (2009), nhà văn Albanie Ismail Kadaré (1992), nhà văn Mêhicô Jorge Luis Borges (1980). Nổi bật trong số này là văn hào người Péru, Mario Vargas Llosa, đã được giải Cino del Duca năm 2008, và hai năm sau đó thì được giải Nobel Văn học (2010).
    Trong bảng vàng giải thưởng Cino del Duca, Giáo sư Trịnh Xuân Thuận là người Việt đầu tiên, nhưng lại là người châu Á thứ hai. Trước ông, đã có giáo sư y khoa Trung Quốc Vương Chấn Nghị, được giải thưởng vào năm 1998.
    Trịnh Xuân Thuận : tác giả Pháp ngữ
    Sinh ra tại Hà Nội (Việt Nam) vào năm 1948, Giáo sư Thuận đã theo gia đình vào năm và theo học chương trình Pháp ở trường trung học Jean-Jacques Rousseau ở Sài Gòn (hiện đã đổi tên thành trường Lê Quý Đôn). Sau khi đậu bằng Tú tài (tức là tốt nghiệp phổ thông) năm 1966, ông qua Thụy Sĩ học kỹ sư ở Lausanne, nhưng chỉ một năm sau thì ông quyết định thực hiện ước mơ của mình : theo học ngành vật lý thiên văn tại Viện Công nghệ California, rồi tại đại học Princeton, bang New Jersey, cạnh New York.
    Sau khi hoàn thành luận án tiến sĩ tại Princeton, ông bắt đầu giảng dạy ở Đại học Virginia từ năm 1976, và đã dần dần trở thành một chuyên gia nổi tiếng thế giới về ngành thiên văn học ngoài dải Ngân hà. Ông là người đã phát hiện ra thiên hà trẻ nhất được biết đến trong vũ trụ hiện nay, nhờ việc nghiên cứu các quan sát do kính viễn vọng không gian Hubble thực hiện. Đó là thiên hà I Zwicky 18.
    Đối với quảng đại quần chúng, Giáo sư Trịnh Xuân Thuận được biết đến qua các công trình phổ cập kiến ​​thức khoa học về vũ trụ viết bằng tiếng Pháp. Từ năm 1988 – tức là năm ra mắt quyển sách đầu tiên của ông với tựa đề La Mélodie secrète / Giai điệu bí ẩn – cho đến nay, Giáo sư Thuận đã cho ra mắt hơn một chục tác phẩm, mà quyển sau cùng là Le Cosmos et le Lotus / Vũ trụ và Hoa sen, xuất bản năm 2011, vừa được trao giải Louis Pauwels 2012.
    Theo Học viện Pháp Quốc, các tác phẩm của ông thể hiện « một cái nhìn phức hợp và tinh tế của một nhà khoa học và một người có đức tin về vũ trụ và vị trí của con người trong vũ trụ », nhưng thông qua một ngôn ngữ dành cho một công chúng rộng rãi.
    Nhận xét về công trình phổ cập khoa học của Giáo sư Trịnh Xuân Thuận, Institut de France ghi nhận là ông đã thành công xuất sắc trong việc : « Giúp quảng đại quần chúng thấy được tính chất huy hoàng gần như là siêu thực của vũ trụ bằng một ngôn ngữ đơn giản và dễ tiếp cận ».
    Học viện Pháp Quốc cũng trân trọng mục tiêu mà Giáo sư Thuận đề ra là giúp người thường hiểu được những yếu tố « cao siêu và khó hiểu nhất » của thế giới quanh ta, thông qua những suy tư mang tính triết học và thần học. Theo Institut de France : « Nhờ tính độc đáo của công trình ông thực hiện, cũng như của sứ mệnh ông đề ra, Trịnh Xuân Thuận đã hướng tới những con người bình dị, ham hiểu biết nhưng không có kiến thức khoa học, sao cho lịch sử của vũ trụ trở nên dễ hiểu đối với với chúng ta, ‘hậu duệ của các vì sao’. »
    Từ giải Kalinga (UNESCO) đến giải Cino del Duca (Institut de France)
    Các nỗ lực phổ cập khoa học của Giáo sư Trịnh Xuân Thuận từng được thế giới tôn vinh với Giải thưởng Kalinga do tổ chức văn hóa, giáo dục Liên Hiệp Quốc UNESCO trao tặng vào năm 2009.
    Một số tác phẩm của ông cũng đã được trao giải. Ngoài tác phẩm mới nhất - Le Cosmos et le lotus /Vũ trụ và Hoa sen (2011), được giải Louis Pauwels 2012, quyển Les Voies de la lumière : physique et métaphysique du Clair-Obscur / Những con đường của ánh sáng (2007) từng được Giải thưởng lớn Moron năm 2007 của Viện Hàn lâm Pháp (Grand Prix Moron de l'Académie Française).
    Trước đó, công trình L’Infini dans la paume de la main : du Big Bang à l’Éveil / Cái vô hạn trong lòng bàn tay : Từ Big Bang đến giác ngộ (2000), cũng đoạt giải Văn học Châu Á 2000 (Prix Littéraire de l’Asie 2000) của Hiệp hội các Nhà văn Pháp ngữ (Association des Ecrivains de langue française).
    Nhân dịp đến Pháp nhận Giải thưởng Thế giới Cino del Duca, Giáo sư Trịnh Xuân Thuận đã dành cho ban Việt ngữ RFI một bài phỏng vấn trong đó ông nói rõ thêm về ý nghĩa quan trọng của giải Cino del Duca của Institut de France đối với ông, về động lực thúc đẩy ông lao vào công việc phổ biến khoa học. Giáo sư Thuận cũng khuyên các bạn trẻ rèn luyện ý chí, theo đuổi đến nơi đến chốn con đường mình đã chọn.


    Nhà thiên văn học Trịnh Xuân Thuận 04/06/2012 Nghe

    RFI : Kính chào giáo sư Trịnh Xuân Thuận. Trước hết RFI xin cảm ơn giáo sư đã dành cho chúng tôi một bài phỏng vấn vào hôm nay. Được biết là vào ngày 6/6 tới đây thì hội Fondation Simone et Cino del Duca cùng với Institut de France, tức là Học viện Pháp quốc, sẽ trao tặng cho giáo sư một giải thưởng lớn. Đó là Prix mondial 2012, một giải trước đây từng được trao cho nhiều nhân vật tên tuổi, chẳng hạn như Milan Kundera, Andrei Sakharov hay là Vaclav Havel. Giáo sư từng nhận được rất nhiều giải thưởng, như vậy giải Cino del Duca của Institut de France mang ý nghĩa như thế nào đối với giáo sư ?
    GS Trịnh Xuân Thuận: Một ý nghĩa rất lớn ! Trước hết tôi muốn cám ơn Học viện Pháp quốc đã cho tôi một giải thưởng uy tín như vậy ; vì như anh đã nói, những người mà tôi ngưỡng mộ như Luis Borges hoặc là Mario Vargas Llosa, Milan Kundera hay là Andrei Sakharov, đều đã được giải thưởng đó.
    Nhưng điều làm tôi thú vị là tất cả các công trình phổ biến khoa học của tôi đã được Hàn lâm viện Pháp nhìn nhận. Tôi rất hãnh diện về việc đó, vì tôi đã bỏ ra rất nhiều thời gian của tôi. Ngoài việc dạy học ở đại học Virginia và làm khảo cứu trong vật lý thiên văn, tôi dành rất nhiều thời giờ để viết sách, để phổ biến những tin tức khoa học cho quảng đại quần chúng.
    RFI : Như giáo sư vừa nói, là giáo sư đã bỏ rất nhiều thì giờ để làm công việc phổ cập khoa học, và giáo sư được quần chúng biết đến nhiều qua các công trình đó. Từ quyển đầu tiên là Mélodie secrète (Giai điệu bí ẩn) xuất bản năm 1988, cho đến quyển mới đây là Le cosmos et le lotus, tạm dịch là Vũ trụ và hoa sen phát hành vào năm ngoái. Xin hỏi giáo sư là động lực nào đã thúc đẩy giáo sư viết nhiều như vậy ?
    Tôi muốn viết như vậy để không những bày tỏ với mọi người cái sắc đẹp và cái hài hòa của vũ trụ, của thiên nhiên, và cái sáng tạo của thiên nhiên, mà có rất nhiều chuyện hay. Như lý thuyết Big Bang chẳng hạn, hay lý thuyết về các lỗ đen, là khi các ngôi sao chết đi, các thiên hà…Nhưng tôi còn để ý đến những ý nghĩa triết lý và tôn giáo mà khoa học có thể mang đến nữa.
    Tại vì đối với tôi vật lý thiên văn không phải chỉ để nhìn vũ trụ không thôi, nhưng nó còn làm cho chúng ta thay đổi cách nhìn của mình trong vũ trụ. Như từ năm 1543 ông Nicolas Copernic đã bảo là, con người không phải là trung tâm của vũ trụ nữa. Chính ra trái đất chỉ là một hành tinh xung quanh mặt trời. Mặt trời của mình cũng không có gì là đặc biệt, mà chỉ một trong cả trăm tỉ ngôi sao trong thiên hà. Và thiên hà của mình cũng không có gì đặc biệt, chỉ là một trong cả trăm tỉ thiên hà trong vũ trụ.
    Thành ra con người ngày càng nhỏ bé đi, cả trong thời gian và không gian. Nhưng lại có một chuyện rất hay là, khoa học đã tìm ra được là con người rất có liên hệ với vũ trụ. Tức là tất cả những gì như thiên hà, ngôi sao… đều liên hệ đến mình, vì mình là con cháu của ngôi sao. Nếu mà không có các ngôi sao thì mình không có ở đây, vì tất cả những sinh tố mà con người mình tạo ra - đời sống và trí tuệ - đều là làm trong lòng của các vì sao. Mình có cái liên hệ rất đặc biệt.
    Tất cả những ý nghĩa triết lý và tôn giáo đó tôi cũng muốn bày tỏ cho quảng đại quần chúng luôn. Vì những câu hỏi mà một người làm khoa học, nhất là một nhà khoa học về vật lý thiên văn hiện giờ đặt ra, rất giống những câu hỏi của các nhà triết lý hoặc nhà tôn giáo.
    Đó là tại sao vũ trụ lại sinh ra, mình ở đâu tới, và mình đi tới đâu… Những câu rất là sâu sắc mà nhà khoa học hỏi hiện giờ, thành ra tôi muốn chia sẻ với quần chúng những câu hỏi đó, và những câu trả lời mà tôi nghĩ có thể đưa ra.
    RFI : Thưa giáo sư, như thế nếu phải chọn một tác phẩm tâm đắc nhất, thì phải chọn quyển nào ? Vì lúc nãy giáo sư nói, từ quyển sách phổ cập khoa học đầu tiên là Giai điệu bí ẩn xuất bản năm 1988, cho tới quyển sau cùng là Le Cosmos et le Lotus (Vũ trụ và Hoa sen) thì có rất nhiều tác phẩm khác ?
    Tôi thì…thật ra những cuốn sách cũng như những người con của tôi, khó mà chọn được người nào mình thích hơn, đúng không ? Nhưng nếu tôi chỉ có một hay hai cuốn phải nói, thì cuốn đầu tiên bao giờ tôi cũng rất yêu. Tại vì cuốn đó làm cho tôi được công chúng trên thế giới biết đến, đó là cuốn Giai điệu bí ẩn.
    Còn cuốn thứ nhì mà tôi cũng rất thích là cuốn mà tôi viết cùng với nhà sư Phật giáo Matthieu Ricard người Pháp, nói về các liên hệ giữa khoa học hiện đại và đạo Phật. Cuốn sau cùng của tôi nói về tất cả những cái mà tôi đã phải đi qua, tức là con đường - không chỉ về con đường khoa học ,mà còn là con đường về trí tuệ của tôi. Nếu mà phải nêu ra một hai cuốn, thì đó là những cuốn trên.
    RFI : Có thể nói giáo sư là một tấm gương trong học tập, nghiên cứu và phổ cập khoa học. Giáo sư có lời khuyên gì đối với các bạn trẻ, đặc biệt là bạn trẻ Việt Nam ở trong nước và ở ngoại quốc ?
    Tôi nghĩ, lời khuyên của tôi là phải sống một cuộc đời hữu ích cho xã hội và thế giới. Tức là không chỉ nghĩ đến mình, nhưng như đức Phật nói, mình có liên hệ với mọi người ; và khoa học nói, là liên hệ với cả vũ trụ. Thành ra mình phải sống một cuộc đời hữu ích, tức là phải ráng đạt một mục đích rõ ràng ngay từ đầu.
    Lúc tôi 18 tuổi, tôi đã biết là tôi muốn thành nhà khoa học rồi. Và phải có ý chí – ý chí đi đến cùng. Vì con đường bao giờ cũng nhiều khó khăn trở ngại, nhưng nếu mình có ý chí, thì mình sẽ vượt qua được những khó khăn và đạt được mục đích của mình. Lúc đó, nếu mình làm một cái gì trong đời mình mà hữu ích, cái gì mà mình thật sự thích vì mình đã chọn lựa, thì mình mới leo lên tột đỉnh được. Chứ nếu làm cái gì mà mình không thích, phải ép vào mà làm, thì không thể leo lên đỉnh núi được.
    Tháng chạp vừa qua tôi đi Việt Nam, ở một tháng tại đó. Tôi cũng gặp nhiều sinh viên, mà mỗi hai ngày lại có một bài diễn thuyết ở các đại học từ Bắc xuống Nam, từ Hà Nội đến Thành phố Hồ Chí Minh. Tôi thấy là các học sinh sinh viên rất là ham mê vật lý thiên văn, thành ra tôi cũng mong là một ngày kia ngành vật lý thiên văn sẽ được phát triển.
    Ở Việt Nam hiện giờ, nước ta không có những cái đó vì không có những dụng cụ như những kính thiên văn lớn, hoặc những kính thiên văn trên không gian như là Hubble, nên khó mà làm việc đến mức tột độ được như ở ngoại quốc.
    Nhưng tôi mong là các lãnh đạo sẽ chăm chú vào việc phát triển nền giáo dục ở nước ta và cấp phương tiện cho những nhà khảo cứu để làm việc. Tức là để tư duy thôi, chứ không phải lo đi làm những việc khác ngoài việc khảo cứu để kiếm tiền nữa.
    Giáo dục rất là cần thiết. Tôi mong là rồi một ngày kia ngành vật lý thiên văn cũng sẽ bành trướng ở trong nước ta.
    RFI : RFI Việt ngữ xin thành thật cảm ơn giáo sư Trịnh Xuân Thuận đã dành cho chúng tôi bài phỏng vấn hôm nay.

    http://vi.rfi.fr/khoa-hoc/20120604-nuoc-phap-vinh-danh-nha-vat-ly-thien-van-trinh-xuan-thuan

    ''Hướng tới vô tận'': Cuốn sách mới của nhà thiên văn Trịnh Xuân Thuận


    ''Hướng tới vô tận'': Cuốn sách mới của nhà thiên văn Trịnh Xuân Thuận

      ''Désir d’infini'' (Hướng tới vô tận), cuốn sách mới nhất của nhà thiên văn học Trịnh Xuân Thuận, vừa ra mắt bạn đọc. Cuộc truy tầm ''cái vô tận'' hết sức kỳ lạ, gian truân và đầy bất trắc chủ yếu diễn ra trong nền khoa học phương Tây, nhưng không chỉ ở phương Tây và không chỉ trong địa hạt khoa học, như cuốn sách cho thấy.

      Những ai có một tuổi thơ mơ mộng được hướng cái nhìn lên bầu trời cao, hay được chìm vào cái thế giới kỳ diệu của những con số… ắt hẳn đều trải qua cảm giác đứng trước mênh mông vô hạn. Một số người sau đó trở thành nhà khoa học, thành nhà thiên văn nghiên cứu về vũ trụ bao la hay nhà toán học làm việc với thế giới của  hình và số… Tuy nhiên, rất ít người trong số các nhà khoa học tiếp tục để tâm sức theo đuổi cái khát vọng hướng đến vô tận, từng lóe lên thời thơ ấu. Ông Trịnh Xuân Thuận là một trong số những người hiếm hoi như vậy.
      Là một nhà vật lý thiên văn học có nhiều đóng góp trong nghiên cứu về các thiên hà, đặc biệt với việc phát hiện ra I Zwicky 18, một trong các thiên hà trẻ nhất vũ trụ (cùng với nhà khoa học Ukraina Yuri Izotov), Trịnh Xuân Thuận còn có một đam mê riêng, mà ông đeo đuổi từ hàng chục năm nay : viết sách phổ biến khoa học. Năm 2012, toàn bộ các tác phẩm phổ biến khoa học của ông được trao tặng giải thưởng Prix mondial Cino del Duca, giải thưởng quốc tế rất có uy tín dành cho các nhà văn, nhà khoa học viết bằng tiếng Pháp của Viện Pháp - Institut de France. Trước đó, năm 2009, ông cũng nhận được giải thưởng cho các tác phẩm phổ biến khoa học : Giải Kalinga của Unesco.
      Nhà vật lý thiên văn đại học Virginia (Hoa Kỳ) đã cho ra đời 12 cuốn sách về thiên văn học viết cho đại chúng bằng tiếng Pháp, được dịch ra nhiều thứ tiếng, mà đa số trong đó đã đến với độc giả Việt Nam quê hương ông, đặc biệt qua các dịch phẩm như : « Giai điệu bí ẩn. Và con người đã tạo ra vũ trụ » in lần đầu 2001 (nguyên bản 1988), « Trò chuyện với Trịnh Xuân Thuận » (Un astrophysicien : entretiens avec Jacques Vauthier) 2001 (1992), « Hỗn độn và hài hòa » 2003 (1998), « Cái vô hạn trong lòng bàn tay. Từ Big Bang đến Giác ngộ » 2005 (2000) (Trò chuyện của Trịnh Xuân Thuận với nhà sư Matthieu Ricard), « Nguồn gốc - nỗi hoài niệm về những thuở ban đầu » 2006 (2003), « Những con đường của ánh sáng » 2008 (2007)...
      Bản đồ bầu trời sao của Thomas Digges (1546-1595), nhà toán học và thiên văn học Anh. Một trong những người đầu tiên hình dung ra bầu trời vô tận.Theo Wikipedia

      « Désir d’infini. Des chiffres, des univers et des hommes » (tạm dịch là « Hướng tới vô tận » theo như tác giả, hay cũng có thể là « Khát khao vô tận » để chuyển dịch được rõ hơn từ « désir » [ham muốn] trong tiếng Pháp) là cuốn sách mới nhất của Trịnh Xuân Thuận, do nhà xuất bản Fayard ấn hành, vừa ra mắt bạn đọc. Trong cuốn sách này, nhà thiên văn học đưa công chúng đến với các tri thức về khoa học vũ trụ hình thành nên qua nhiều thế kỷ tìm kiếm, cũng như các phát hiện mới đây, xoay quanh một chủ đề trung tâm : sự truy tầm « cái vô tận ». Cuộc truy tầm hết sức kỳ lạ, gian truân và đầy bất trắc chủ yếu diễn ra trong nền khoa học phương Tây, nhưng không chỉ ở phương Tây và không chỉ trong địa hạt khoa học, như cuốn sách cho thấy.
      Trong số các nghiên cứu mới, « Hướng tới vô tận » dành nhiều trang cho việc mô tả và tranh luận với các lý thuyết đa vũ trụ (multivers), mới nổi lên từ vài thập niên gần đây. « Đa vũ trụ » là giả thuyết nghiên cứu được một số nhà khoa học kỳ vọng sẽ mang lại những thay đổi cách mạng cho ngành vũ trụ học sau nhiều thập kỷ nữa, tương tự cuộc cách mạng Copernic trước kia.
      Bên cạnh đó, nhà khoa học đã dành phần cuối tác phẩm để giải bày với công chúng những câu hỏi đầy ưu tư của ông về các vấn đề tối hậu của thế giới tự nhiên như : nguồn gốc và tương lai của vũ trụ hay các vấn đề đạo đức – đạo lý trong một thế giới nhân sinh, mà ở đó cái vô tận hay cái bất định có xu hướng trở thành một ám ảnh thường trực. Có độc giả cho rằng, để hiểu được « Hướng tới vô tận » cần đọc các tác phẩm trước đó của Trịnh Xuân Thuận, bởi cuốn sách mới này của nhà vật lý thiên văn đề cập đến rất nhiều vấn đề, từ nhiều góc nhìn khác nhau.
      « Désir d’infini » của Trịnh Xuân Thuận nhắc chúng ta nhớ đến tác phẩm ra đời  hơn nửa thế kỷ trước của nhà triết học và sử học khoa học người Pháp gốc Nga Alexandre Koyré « From The Closed World To The Infinite Universe/Từ thế giới đóng cho đến vũ trụ vô tận » (1957) (được dịch sang tiếng Pháp với tên gọi « Du monde clos à l’univers infini » [1962]), phục dựng lại những diễn biến lớn của cuộc cách mạng khoa học ở Châu Âu thế kỷ XVII-XVIII, với những mối quan hệ vô cùng phức tạp giữa khoa học, triết học và thần học.
      Một trong những điểm độc đáo trong « Hướng tới vô tận », cũng như nhiều tác phẩm của Trịnh Xuân Thuận, là khát khao tìm kiếm các đối thoại giữa khoa học vật lý thiên văn với các truyền thống triết học tâm linh, đặc biệt là triết học Phật giáo, giữa thế giới khoa học dựa trên những gì quan sát và kiểm chứng được với thế giới của trực giác, trải nghiệm, niềm tin hay các ý niệm thuộc lĩnh vực siêu hình.
      Trịnh Xuân Thuận thường xuyên nhấn mạnh đến sự độc lập của ông với tư cách một nhà nghiên cứu và ông không để cho bất cứ một tiên nghiệm triết học (a priori philosophique) nào ảnh hưởng trực tiếp đến công việc này, cho dù, đời sống tâm linh là không thể thiếu được với ông, giúp ông sống tốt hơn, quan hệ tốt hơn với xung quanh (« Le cosmoset le lotus », tr. 258). Khẳng định mình là người theo Phật, Trịnh Xuân Thuận cũng không ngừng đối thoại hay tranh luận với những nguyên lý hay tín điều của truyền thống triết học tâm linh này và dường như sẵn sàng để sang một bên tín lý nào không thỏa mãn các đòi hỏi của tư duy.
      Tiếp cận về mối quan hệ giữa khoa học và triết học – tâm linh, mà Trịnh Xuân Thuận vén lên, rất được chú ý. Năm 2009, nhà xuất bản Albin Michel ra cuốn « Le Monde s’est-il crée tout seul ?/Thế giới liệu có thể tự mình hình thành hay không ? », đưa ra sáu tiếp cận khác nhau về lĩnh vực nằm ở ranh giới giữa khoa học và triết học này. Trịnh Xuân Thuận là một trong sáu người trả lời phỏng vấn nhà báo Patrice van Eersel, cùng với các nhà khoa học như giải Nobel hóa học người Bỉ gốc Nga Ilya Prigogine, hay nhà triết học – vật lý sinh học Pháp Henri Atlan, chuyên gia về các hệ thống tự tổ chức…
      Từ thế giới các thiên hà xa xôi, cái nhìn của nhà thiên văn hướng về Trái đất. Một trong những điều khiến lương tri ông nổi sóng là thái độ vô trách nhiệm của các tác giả những phát minh tân kỳ, được sử dụng vào các mục tiêu gây thảm họa cho con người, tàn phá hành tinh Xanh. Ông viết : « […] một trong những nghĩa vụ thiêng liêng của nhà khoa học là phổ biến các phát hiện của mình, thông tin đến công chúng tri thức của mình, và báo động với công chúng về những nguy cơ của các ứng dụng nguy hiểm » (« Le cosmoset le lotus », tr. 250). Trong phần cuối « Hướng tới vô tận », Trịnh Xuân Thuận quan tâm đến một vấn đề mới : « sociologie de l’immortalité » (xã hội học về sự bất tử), hay nói cách khác những ưu tư của ông trước tham vọng của con người hiện đại muốn trẻ mãi không già. Độc giả có cảm nhận một đối thoại của ông với các nhà nghiên cứu về xã hội và về con người trong xã hội sẽ mở ra những chân trời mới.
      Đầu tháng 6/2013, Giáo sư Trịnh Xuân Thuận đã nhận lời mời của RFI. Sau đây mời quý vị nghe phỏng vấn của RFI Việt ngữ với nhà thiên văn học Trịnh Xuân Thuận.
      Giáo sư Trịnh Xuân Thuận 19/06/2013 Nghe

      Trịnh Xuân Thuận : « (…) Cái khái niệm vô tận vào toán học một cách vững chắc nhờ công trình của ông Georg Cantor. Nhưng mà vẫn còn nhiều vấn đề toán học về vô tận vẫn chưa giải hết. Mấy cái vấn đề đó rất là khó khăn, thành ra nhiều người, như là ông Georg Cantor (1845-1918), hay ông Kurt Godel (1906-1978) làm việc về khái niệm vô tận đó, thì hai người lúc chết đi thành điên hết. Vì vậy, tôi cũng không hiểu lúc mình nghĩ một cách sâu xa về vô tận nó có làm cho trí óc mình điên không ? Cái trí óc mình là một cái fini, hữu hạn… Khi con người nghĩ đến vô tận có thể đưa đến một cái lo lắng nào đó. (…)
      Nhà toán học Georg Ferdinand Ludwig Philipp Cantor - Người chinh phục cái vô tậnWikipedia

      Thiên văn học hiện nay nói là vũ trụ mình sẽ giãn nở mãi mãi, nó có thể thành vô tận. Có những giả thuyết khác, thì nói là mình ở trong một vũ trụ gọi là ‘‘brane’’, sau đó có một vũ trụ khác, khác với vũ trụ của mình, cũng ở trên ‘‘brane’’. Sau đó hai vũ trụ đụng nhau, thành làm ra một Big Bang mới, gọi là vũ trụ chu kỳ, tuần hoàn. Cái đó mình chưa biết thật sự. Cái khổ trong mấy lý thuyết này là (…) không bao giờ mình quan sát được để kiểm định. (…) Đối với tôi, đấy là siêu hình học, chứ không phải là vật lý học. Các đài thiên văn học chỉ nhìn được vũ trụ của mình thôi không bao giờ nhìn được vũ trụ khác (…).
      Tôi nghĩ cái này (cái vô tận) không thể kiểm định được. Cho nên tôi gọi cái đó là ‘‘đánh cuộc siêu hình’’, tức là tôi nghĩ là chỉ có một cái vũ trụ. Cái vũ trụ đó mình có thể quan sát được. Thì hiện giờ cái vũ trụ đó nó sẽ giãn nở đến vô tận (…) ».
      Giáo sư Trịnh Xuân Thuận cho chúng tôi biết cuốn sách "Désir d'infini" đã được nhà xuất bản Trẻ (TP HCM) mua bản quyền, hy vọng trong một hai năm tới sách sẽ tới tay độc giả Việt Nam. Chúng tôi cũng mong sẽ lại có dịp được chuyển tiếng nói của Giáo sư đến quý thính độc giả.
      Xin cảm ơn Giáo sư Trịnh Xuân Thuận đã dành thời gian cho Tạp chí Khoa học của RFI, cảm ơn sự theo dõi của quý vị.

      Các bài liên quan
      Tương đồng giữa Khoa học và Phật giáo theo nhà vật lý thiên văn Trịnh Xuân Thuận
      Nước Pháp vinh danh nhà vật lý thiên văn Trịnh Xuân Thuận
      Trịnh Xuân Thuận, nhà thiên văn đưa những vì sao đến gần với con người
      Hé lộ về tuổi thơ vũ trụ
      Ngày "Tận thế" của người Maya và thế giới chúng ta
      Thiên văn học 2011 : Một năm nhiều phát hiện
      Thiên văn học và khoa học công nghệ. Những triển vọng của Việt Nam ?

      Nhà thiên văn vật lý Nguyễn Quang Riệu, giải thưởng Hàn Lâm Viện Khoa Học Pháp năm 1973



       http://vi.rfi.fr/khoa-hoc/20130619-huong-toi-vo-tan-cuon-sach-moi-cua-nha-thien-van-trinh-xuan-thuan

      Geen opmerkingen:

      Een reactie plaatsen