donderdag 16 juli 2026

Điều bất ngờ về tay thuận vừa được khoa học phát hiện

 

Điều bất ngờ về tay thuận vừa được khoa học phát hiện

Một nghiên cứu mới cho thấy tay thuận có thể chủ yếu đến từ quá trình luyện tập kéo dài suốt đời chứ không phải do một bán cầu não vốn vượt trội hơn trong điều khiển vận động.

Sự khéo léo của tay thuận là thành quả của quá trình thực hành lặp đi lặp lại trong nhiều năm - Ảnh: PNAS© ANH THƯ

Nghiên cứu của các nhà thần kinh học tại Đại học California, Los Angeles (UCLA) và Đại học Johns Hopkins (Mỹ) đặt ra một góc nhìn mới về nguyên nhân hình thành tay thuận ở con người, theo ScienceAlert.

Theo quan điểm truyền thống, bán cầu não chi phối tay thuận được cho là có khả năng điều khiển các vận động tốt hơn, vì vậy tay thuận luôn thực hiện các thao tác chính xác hơn tay còn lại.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cho rằng điều này có thể chỉ phản ánh hàng chục năm con người sử dụng một tay nhiều hơn tay kia trong các hoạt động hàng ngày như viết, cầm đũa, đánh răng hay sử dụng dụng cụ.

Để kiểm chứng giả thuyết, các nhà khoa học đã thiết kế một thí nghiệm khá đặc biệt.

Họ tuyển những người hoàn toàn khỏe mạnh và đều thuận tay phải. Các tình nguyện viên được yêu cầu viết chữ "A" và số "8" bằng cả tay phải lẫn tay trái trước khi phải viết bằng khuỷu tay được buộc cố định cây bút.

Lựa chọn khuỷu tay là vì gần như không ai tập viết bằng bộ phận này, giúp loại bỏ ảnh hưởng của kinh nghiệm tích lũy trong nhiều năm.

Nếu não bộ thực sự có khả năng điều khiển vượt trội ở bên tay thuận ngay từ bẩm sinh, khuỷu tay phải của người thuận tay phải cũng sẽ viết tốt hơn khuỷu tay trái.

Sử dụng khuỷu tay để viết - Ảnh: PNAS© ANH THƯ

Kết quả lại hoàn toàn ngược với dự đoán đó.

Phân tích cho thấy cả hai khuỷu tay đều thể hiện kém như nhau, không có khác biệt đáng kể về độ chính xác hay hình dạng nét chữ. Ngay cả khi tính đến thời gian hoàn thành, khuỷu tay phải cũng không có bất kỳ lợi thế nào.

Nói cách khác, "lợi thế của tay thuận đã biến mất" khi người tham gia phải sử dụng một bộ phận cơ thể chưa từng được rèn luyện.

Tiếp theo, một nửa số tình nguyện viên được luyện viết bằng khuỷu tay thuận, nửa còn lại luyện bằng khuỷu tay không thuận.

Sau thời gian luyện tập, chất lượng nét chữ của cả hai nhóm đều cải thiện rõ rệt, bất kể họ sử dụng khuỷu tay bên nào.

Điều này chứng minh rằng khuỷu tay hoàn toàn có thể học được kỹ năng điều khiển tốt nếu được luyện tập đủ lâu.

Dù nghiên cứu không phủ nhận vai trò của yếu tố di truyền trong việc hình thành xu hướng thuận tay phải hay tay trái, kết quả cho thấy khả năng điều khiển vận động tốt của tay thuận chịu ảnh hưởng rất lớn từ trải nghiệm và quá trình học hỏi.

Phát hiện này có thể góp phần thay đổi cách các nhà khoa học hiểu về sự phát triển của não bộ cũng như mở ra những hướng tiếp cận mới trong phục hồi chức năng vận động sau chấn thương hoặc đột quỵ.

Nghiên cứu công bố trên tạp chí PNAS.

Đọc bài gốc tại đây.

Điều bất ngờ về tay thuận vừa được khoa học phát hiện

woensdag 15 juli 2026

EU CẬP NHẬT LUẬT BỒI THƯỜNG BAY SAU 22 NĂM.

 


EU CẬP NHẬT LUẬT BỒI THƯỜNG BAY SAU 22 NĂM.
Nghị viện Châu Âu vừa thông qua bản cập nhật đầu tiên về quyền lợi hành khách hàng không sau 22 năm (kể từ 2004). 646 nghị sĩ bỏ phiếu đồng ý, bộ luật mới sẽ có hiệu lực từ 2027.
Một số điểm chính:
Giữ nguyên:
- Mức bồi thường 250-600 euro khi chuyến bay bị huỷ hoặc trễ trên 3 tiếng không thay đổi. Trong quá trình đàm phán từng có đề xuất giảm xuống còn 83 euro và tăng ngưỡng trễ lên 5 tiếng, nhưng đề xuất này không được thông qua.
Bổ sung mới:
- Gia đình có con dưới 14 tuổi không bị tính phí thêm để ngồi cùng nhau
- Giá vé hiển thị online phải bao gồm 1 kiện hành lý xách tay miễn phí
- Hãng bay có nghĩa vụ chủ động thông báo cho hành khách cách nhận bồi thường khi có sự cố
Bị loại bỏ khỏi bản cuối:
- Đề xuất bắt hãng bay gửi sẵn mẫu đơn khiếu nại (pre-filled claim form) trong vòng 48 tiếng sau sự cố không được giữ lại sau đàm phán với các nước thành viên.
Các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng đánh giá đây là bước tiến nhưng chưa đạt kỳ vọng, do quy trình khiếu nại được làm rõ hơn nhưng chưa thực sự đơn giản hơn. Về phía hãng bay, một số hiệp hội (đặc biệt đại diện các hãng khu vực nhỏ) cho rằng mức bồi thường cố định chưa phản ánh đúng thực tế vận hành của họ.
Điểm quan trọng với hành khách: mức bồi thường 250-600 euro vẫn được giữ nguyên. Link bài dẫn trong commen ở dưới.

dinsdag 14 juli 2026

Tesla has unveiled a major leap in battery engineering with a newly published patent (US 2026/0196678 A1, July 9, 2026).



Tesla has unveiled a major leap in battery engineering with a newly published patent (US 2026/0196678 A1, July 9, 2026). Instead of cutting electrode foil into thousands of tiny tabs or fingers, Tesla now folds the foil’s edge into a continuous microscopic hem a kind of metal origami. As the cell is wound, each fold touches the next, creating a uniform full‑edge current path. This design removes entire families of tabbing, notching, laser‑cutting, debris‑handling, and exhaust equipment while preserving the electrical benefits of full‑edge current collection. It’s Tesla’s classic philosophy: the best factory step is the one you no longer need.


 EVtopcars

 

Chinese EV truck startup Windrose has officially entered the U.S. market with its first delivery of the R700 Class 8 electric truck. Priced at $285,000, the truck features a 729 kWh battery, delivers up to 450 miles of driving range, and is positioned to compete directly with the Tesla Semi.

 


Chinese EV truck startup Windrose has officially entered the U.S. market with its first delivery of the R700 Class 8 electric truck. Priced at $285,000, the truck features a 729 kWh battery, delivers up to 450 miles of driving range, and is positioned to compete directly with the Tesla Semi.
Despite steep U.S. tariffs on Chinese built trucks, Windrose says those costs are already factored into the price as it looks to expand its presence in North America.

maandag 13 juli 2026

TÔI SỢ HÀ NỘI ! (Tuệ Phong)


 

TÔI SỢ HÀ NỘI ! 😛
Tôi xa Hà Nội từ những năm cuối thập niên 80 của thế kỷ trước, kể từ ấy tôi cũng ít về thăm nhà, nhưng mỗi lần về tôi đều rất sợ nhất là những lần về gần đây và tôi có một cái cảm giác càng về nhiều tôi lại càng sợ hơn, mặc dù tôi rất yêu Hà Nội.
Tôi sợ cái văn hóa giao thông bát nháo không luật lệ, tôi sợ cái văn hóa giao tiếp ứng xử chộp giật kiểu chợ búa. Một cái nữa mà tôi sợ nhất đó là một môi trường đầy ô nhiễm của khói bụi xe máy cộng với rác rưởi và những con người vô ý thức.
Người ta cứ nói Hà Nội bây giờ đã đổi mới, hiện đại và lộng lẫy hơn xưa lắm nhưng với tôi có chăng cũng chỉ được một vài con phố đếm trên đầu ngón tay.
Thực ra, nếu xem xét thật kỹ với một lăng kính ở nhiều góc độ thì hiện nay đời sống văn hóa của người Hà Nội đã xuống cấp trầm trọng cho nên mới dẫn đến tình trạng như vậy.
Đúng, nhiều lúc tôi rất nhớ nhà hay nói đúng ra là nhớ Hà Nội. Tôi muốn về thăm nó, ao ước được nhìn thấy nó nhưng đến khi về là tôi lại có cái cảm giác sợ Hà Nội và đến khi ra đi tôi lại thở phào một cách nhẹ nhõm. Quả thực nhiều khi trong tôi luôn có hai thái cực với những cảm xúc lẫn lộn, bởi tôi rất yêu Hà Nội nhưng bây giờ tôi lại rất sợ nó...
Hà Nội không chỉ là quê hương của tôi, nơi tôi được sinh ra và lớn lên cùng với bao thế hệ trong gia đình mình. Nó còn là thủ đô của đất nước, là trung tâm kinh tế văn hóa của cả nước, đáng ra phải là nơi văn hoá lịch thiệp đúng với câu ca dao từ ngày xưa để lại:
“Chẳng thơm cũng thể hoa nhài
Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”.
Thế nhưng không ít lần khi tôi về thăm nhà đã phải lắc đầu ngán ngẩm và thú thực chỉ mong đến... ngày đi.
Và lý do cũng chỉ vì tôi đã được chứng kiến mục sở thị những cảnh giao tiếp hỗn độn, bát nháo và nhếch nhác của một đô thị được xây dựng, quy hoạch không bài bản.
Người ta thường nói:
“Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì phố thị” như một sự tự hào. Nhưng bây giờ cái đó không còn nữa, sự phồn hoa và thanh lịch của nó đã biến mất để nhường chỗ cho một xã hội biến tướng lấy quyền lực, đồng tiền và vật chất làm đạo lý.
Nếu một ai đó có dịp ngồi trên máy bay quan sát đường phố Hà Nội thì thấy các phương tiện tham gia giao thông trên đường chẳng khác gì một đàn kiến lúc bị vỡ tổ, mạnh con nào con nấy bò. Chả thế mà bạn tôi khi sang Việt Nam, đến thăm Hà Nội đã không dám cả qua đường bởi vì rất họ sợ tai nạn.
Còn nếu chẳng may sơ ý va chạm với ai đó ngoài đường người ta có thể ngay lập tức văng ra những lời lẽ đầy tục tĩu để đe nẹt và hăm dọa, thậm chí đến mức còn xô xát và đánh nhau...
Con người ta ở đây bây giờ đối xử giao tiếp với nhau không còn có sự hào hoa phong nhã nữa, mà ngược lại tôi đã gặp rất nhiều cảnh chướng tai gai mắt ở ngoài đường thật dữ tợn và ghê sợ.
Nếu sáng ra đi mua đồ mà chẳng may một ai đó hỏi người bán hàng, mặc cả mà không mua thì lập tức sẽ bị nghe những lời nói xúc phạm và khó nghe, thậm chí còn bị chửi và “đốt vía”...
Nói tóm lại, hiện nay Hà Nội của tôi càng ngày càng nhiều những người hung hăng, thô lỗ theo đúng sự “phát triển” của nó.
Nhất là với những người như tôi xa Hà Nội đã lâu ngày, giờ đây khi quay trở lại cũng phải giật mình bởi sự thay đổi đến chóng mặt của Hà Nội, tích cực có nhưng thật đáng tiếc là vẫn còn rất nhiều thay đổi theo chiều hướng tiêu cực.
Hà Nội là một thủ đô, một trung tâm kinh tế và văn hoá của cả nước, là bộ mặt của Việt Nam mà cơ sở hạ tầng thì bẩn thỉu, lộn xộn, văn hóa và ý thức con người thì xuống cấp trầm trọng.
Đành rằng người ta vẫn biết và thông cảm cho cái gọi là “đang phát triển và hội nhập” nên không tránh được những mặt trái của nó, nhưng nhiều khi tôi nghĩ dường như Hà Nội của tôi có nhiều cái mất và đi xuống hơn là so với những cái được.
Tại sao vậy?
Bởi vì cái “phông” văn hóa của “những người sống ở Hà Nội” thật là kém. Rất nhiều người ăn mặc bảnh bao, có trình độ bằng cấp học vấn cao nhưng cách cư xử của họ làm cho tôi không thể nào hiểu nổi.
Cách ứng xử thật thô thiển đã phản ánh trình độ nhận thức cũng như nhân sinh quan của họ chỉ dừng lại ở cái mức mà người ta gọi là “văn hóa lùn mà thôi. Vì vậy Hà Nội của tôi bây giờ dù có phát triển đến đâu đi chăng nữa thì cũng chỉ là một cái “nồi lẩu” không hơn không kém với đúng nghĩa của nó mà thôi.
Hà Nội của tôi bây giờ trong con mắt của người nước ngoài chỉ còn là một cái “mớ bòng bong” hỗn độn, ngột ngạt với những vụ làm ăn lừa đảo chộp giật. Cuộc sống thì chi phí đắt đỏ nhưng chất lượng lại rất kém, giao thông thì vấn nạn và tắc đường. Nói đúng ra, Hà Nội bây giờ không khác gì một cái chợ...
Để đến bây giờ khi ngồi đây viết lại những dòng chữ này, với một nỗi nhớ thương khắc khoải tôi cảm thấy thật buồn cho quê hương tôi ngày hôm nay.
Thương lắm, Hà Nội ơi...
Tuệ Phong.
Ảnh St.

Drone và tia laser 'đọc hơi thở' núi lửa trước khi phun

 

Drone và tia laser 'đọc hơi thở' núi lửa trước khi phun

Các nhà khoa học giờ đây có thể dùng drone và tia laser để lập bản đồ những dòng khí vô hình đang thoát ra từ lòng đất.

Drone được dùng để phát hiện những dấu hiệu cảnh báo núi lửa phun trào - Ảnh: DAILY STAR© HOÀNG THI

Tại đảo Vulcano của Ý, những chiếc drone (máy bay không người lái) đang góp phần giúp giới khoa học "lắng nghe" những tín hiệu đầu tiên từ lòng đất.

Dùng drone và tia laser để 'đọc hơi thở' núi lửa

Trong một thử nghiệm mới tại đảo Vulcano ngoài khơi Sicily, các nhà khoa học của Đại học Kỹ thuật Munich (Đức) đã kết hợp máy bay không người lái với hệ thống laser để đo lượng khí thoát ra từ núi lửa mà không cần đưa cảm biến bay xuyên qua đám khí độc như trước.

Thay vào đó một thiết bị laser được đặt dưới mặt đất sẽ phát tia sáng xuyên qua cột khí. Drone chỉ mang theo một tấm phản xạ, giúp tia laser quay trở lại cảm biến. 

Từ mức độ ánh sáng bị hấp thụ trên đường đi, hệ thống sẽ tính toán nồng độ các loại khí và dựng thành bản đồ phân bố khí chỉ sau khoảng 10-15 phút. 

Theo Đại học Kỹ thuật Munich, mỗi chuyến bay có thể thu thập tới khoảng 3.000 phép đo, trong khi các thử nghiệm trước đó cho thấy sai số chỉ khoảng 5%.

Giáo sư Achim Lilienthal - Phó giám đốc Viện Robot và Trí tuệ máy thuộc Đại học Kỹ thuật Munich - cho rằng phương pháp này vừa giúp tăng độ chính xác, vừa giảm đáng kể rủi ro cho các nhà nghiên cứu khi không còn phải tiếp cận sát khu vực miệng núi lửa. 

Theo ông, mục tiêu tiếp theo của nhóm là tự động hóa toàn bộ quá trình đo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu nhanh hơn. 

Ý tưởng này cũng khắc phục một hạn chế của các hệ thống trước đây. Khi cảm biến được gắn trực tiếp lên máy bay, luồng gió từ cánh quạt có thể làm xáo trộn hoặc pha loãng đám khí, khiến kết quả đo thiếu chính xác. 

Trong nghiên cứu do Marius Schaab và các cộng sự công bố năm 2026, nhóm đã chứng minh phương pháp đo từ xa bằng laser giúp tránh được hiện tượng này, đồng thời bảo vệ thiết bị khỏi môi trường có tính axit và ăn mòn quanh miệng núi lửa. 

Drone được dùng để thu thập thông tin trong một vụ núi lửa phun trào - Ảnh: UCAM© HOÀNG THI

Vì sao 'hơi thở' của núi lửa có thể báo trước một vụ phun trào?

Các nhà địa chất từ lâu đã xem khí núi lửa là một trong những tín hiệu quan trọng phản ánh hoạt động của magma dưới lòng đất.

Trong quá trình magma dịch chuyển lên gần bề mặt, lượng và thành phần các loại khí như cacbon điôxít (CO₂) hay lưu huỳnh điôxít (SO₂) thường thay đổi. 

Theo dõi sự biến động này giúp giới khoa học đánh giá những chuyển động đang diễn ra bên dưới núi lửa và kết hợp với các dữ liệu khác như động đất, biến dạng mặt đất hay nhiệt độ để đưa ra cảnh báo sớm.

Nhà núi lửa học Nicole Bobrowski thuộc Đại học Heidelberg (Đức) cho biết mỗi núi lửa có một "dấu vân tay khí" riêng. 

Theo bà, điều quan trọng là theo dõi sự thay đổi của từng ngọn núi theo thời gian. Trước một số vụ phun trào, tỉ lệ giữa cacbon điôxít và lưu huỳnh điôxít có thể biến động đáng kể, phản ánh quá trình magma đang dịch chuyển bên dưới. 

Thực tế máy bay không người lái đã được sử dụng để nghiên cứu núi lửa tại nhiều nơi trên thế giới. 

Năm 2020, các nhà khoa học của Đại học Cambridge cùng các đối tác quốc tế đã điều khiển máy bay không người lái bay vào cột khí của núi lửa Manam ở Papua New Guinea để đo trực tiếp lượng cacbon điôxít và lưu huỳnh điôxít tại một trong những núi lửa hoạt động mạnh nhưng rất khó tiếp cận.

Tại Costa Rica, các nhà nghiên cứu cũng sử dụng máy bay không người lái để lấy mẫu khí và nước ở hồ miệng núi lửa Poás. 

Kết quả cho thấy chất lượng mẫu gần tương đương phương pháp lấy mẫu thủ công, trong khi mức độ an toàn được cải thiện đáng kể do không cần đưa con người xuống gần khu vực nguy hiểm.

Các nhà khoa học nhấn mạnh công nghệ mới chưa thể dự báo chính xác thời điểm một núi lửa sẽ phun trào. 

Tuy nhiên kết hợp drone, laser và trí tuệ nhân tạo đang mở ra một hướng giám sát hiệu quả hơn, giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường trong "hơi thở" của núi lửa. 

Trong tương lai, khi kết hợp với dữ liệu địa chấn, biến dạng mặt đất và ảnh vệ tinh, những hệ thống này được kỳ vọng sẽ nâng cao khả năng cảnh báo sớm, góp phần giảm thiểu rủi ro cho các cộng đồng sống gần núi lửa.

Đọc bài gốc tại đây.

Drone và tia laser 'đọc hơi thở' núi lửa trước khi phun