Thứ sáu, 8/4/2016 | 21:00 GMT+7
| 
Thứ sáu, 8/4/2016 | 21:00 GMT+7
Nam tước đưa Paris thành Kinh đô ánh sáng
Nam tước Georges-Eugène Haussmann (1809-1891) được cộng đồng quốc tế công nhận là người thay đổi triệt để, nâng tầm thủ đô nước Pháp thành Kinh đô ánh sáng bằng một thiết kế quy hoạch đô thị táo bạo hiện đại.
 |
Paris năm1870. Ảnh: Alamy
|
Theo Guardian, tuy được công nhận là người thay đổi diện mạo thủ đô Paris, nhưng 125 năm sau khi qua đời, di sản của Haussmann để lại vẫn còn gây nhiều tranh cãi rằng liệu đó có đúng là một thiết kế tổng thể bậc thầy hay chỉ là sản phẩm của một đế chế hoang tưởng tự cao tự đại.
Đối với thế giới, Haussmann được xem là người có tình yêu sâu nặng với Paris khi dựng lên những đại lộ rộng thẳng tắp, hai bên là những toà nhà có mặt tiền ốp đá thanh nhã và những ban công sắt rèn cầu kỳ.
Nhưng đối với một số người, Haussmann là một kẻ kiêu ngạo phá hoại độc đoán, đang tâm xé nát trung tâm lịch sử thời Trung cổ của Paris bằng những con đường rải sỏi, làm mới những đại lộ lớn xuyên thẳng qua khu ổ chuột cũ hòng giúp quân đội dễ dàng đàn áp các cuộc biểu tình nổi dậy của dân lao động.
Patrice de Moncan, nhà sử học chuyên nghiên cứu về Haussmann, bày tỏ sự phẫn nộ trước những chỉ trích ác ý nhắm vào người có tầm ảnh hưởng xuyên qua nhiều thế kỷ này.
"Mặc dù đó là chuyện nhảm nhí từ đầu đến cuối, nhưng ở Pháp nhiều người vẫn có quan điểm rằng Haussmann là một con người nham hiểm, chỉ mong trục lợi cho bản thân bằng cách bòn rút tiền của hoàng đế", de Moncan nói.
Ông đang biên soạn lại tiểu sử của Haussmann, luôn thấy nhức nhối với những điều vu khống về người hùng thầm lặng này.
"Một số người nói Haussmann là người khắc khổ, nhưng tôi phát hiện ra rằng ông ấy vốn là người thích tiệc tùng mà hơn thế còn hay tự tổ chức tiệc tùng đình đám. Ông cũng có tình nhân, ngôi sao opera Francine Cellier, họ đã có một đứa con, nhưng không giống như những người khác tại thời điểm đó, ông công nhận con, chu cấp đầy đủ và chịu trách nhiệm giáo dục con gái nên người".
 |
Bên trong Palais Garnier, nhà hát Opéra Quốc gia. Ảnh: Artsbeat
|
Năm 1848, khi Louis-Napoléon Bonaparte lên nắm quyền, Haussmann trở thành một công chức đầy tham vọng, và được lên hàng ngũ lãnh đạo của Đệ nhị đế chế.
Dưới mắt Bonaparte, Paris lúc ấy thật thảm hại, là một thành phố đông đúc bẩn thỉu, lan tràn dịch bệnh. Con số thống kê cho thấy, dân số Paris bùng phát từ 759.000 người vào năm 1831 lên hơn một triệu người vào năm 1846, cho dù thường xuyên xuất hiện dịch tả và thương hàn giết chết hàng chục nghìn người.
Sau khi trở thành Hoàng đế Napoléon III, Bonaparte muốn thay đổi triệt để hiện trạng của thành phố, ông tuyên bố rằng Paris cần có ánh sáng, không khí, nước sạch và vệ sinh môi trường tốt.
Nam tước Haussmann xuất thân từ gia đình tư sản theo đạo Tin lành, có truyền thống tham gia quân đội, thân hình cao lớn (1m9), trí tuệ xuất sắc.
Bộ trưởng Nội vụ Pháp, Victor de Persigny, đã đề cử Haussmann làm ứng cử viên lý tưởng cho chức vụ tỉnh trưởng tỉnh Seine - tỉnh cũ bao gồm cả thành phố Paris - và tổng công trình sư của kế hoạch tái thiết thành phố theo mong muốn của Napoléon III.
"Anh ấy là một trong những con người kiệt xuất nhất thời đại; cao lớn, mạnh mẽ, tràn đầy năng lượng và đồng thời rất thông minh, tinh quái", De Persigny viết trong thư gửi hoàng đế.
Chỉ một tuần sau khi được bổ nhiệm vào mùa hè năm 1853, Haussmann được triệu tập đến nơi ở chính thức của hoàng đế tại Palais des Tuileries, nơi Napoléon III vạch ra quy hoạch của Paris, thể hiện trên tấm bản đồ của thành phố bằng ba đường thẳng vuông góc: một đường chạy từ hướng bắc sang hướng nam, hai đường chạy từ đông sang tây nằm bên tả ngạn và hữu ngạn sông Seine, xẻ khu trung tâm Paris đầy các di tích lịch sử từ thời Trung cổ, đồng thời là nơi dân cư tập trung đông nhất.
"Đây là những gì tôi muốn," Napoléon III nói với Haussmann.
Tuệ Lâm
- Bắc Kinh, đô thị được quy hoạch sớm nhất trong lịch sử nhân loại (25/3)
- Những kẻ tấn công Brussels và Paris có liên hệ như thế nào (24/3)
- Thành cổ Palmyra sau khi IS bị đánh bật (28/3)
- Đại sứ Pháp tặng hoa cho nữ lao công Hà Nội nhân ngày 8/3 (8/3)
- Trang phục dân tộc Việt Nam khoe sắc trong lễ hội carnaval Pháp (21/3)
http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/cuoc-song-do-day/nam-tuoc-dua-paris-thanh-kinh-do-anh-sang-3383675.html
Thứ sáu, 8/4/2016 | 21:00 GMT+7
|
Thứ sáu, 8/4/2016 | 21:00 GMT+7
Cải tạo Paris
Đó là lệnh khởi công cho chương trình tái thiết đô thị công cộng lớn nhất từng được thực hiện ở một thành phố châu Âu, biến Paris thành một công trường xây dựng khổng lồ trong hơn 17 năm.
 |
Paris biến thành một công trường khổng lồ năm 1860. Ảnh: Alamy
|
Haussmann cắt thẳng băng những đại lộ mới qua các mê cung chật chội và hỗn loạn của đường phổ trong khu ổ chuột ở trung tâm thành phố, di dời 12.000 tòa nhà, dọn sạch không gian để xây dựng Palais Garnier, nhà hát Opéra Quốc gia, và Les Halles, chợ trung tâm thành phố, đồng thời liên kết các ga tàu mới bằng những đại lộ rộng lớn.
Ít người biết rằng Haussmann còn thiết kế một bộ sưu tập xuất sắc các đồ nội thất đường phố như cột đèn, quầy báo, rào chắn và bục dàn nhạc, để trang trí cho 27 công viên và quảng trường.
Dưới mặt đất, Haussmann giám sát việc lắp đặt mạng lưới thoát nước phức tạp của thành phố, đồng thời cho xây dựng các hồ chứa và ống dẫn nước để đưa nước uống sạch về cho thành phố.
Trên 137 km đường rải sỏi được mở rộng nâng cấp, ban đêm đèn dầu được thắp sáng để khách bộ hành đi lại an toàn, ban ngày vỉa hè rộng trồng cây xanh mọc lên san sát những quán café cho các nghệ sĩ và thợ thủ công.
Trong từ điển về Đế chế thứ hai, Josephy Valynseele viết về Haussmann: "Suốt cả cuộc đời và sự nghiệp của mình, ông luôn thể hiện một tham vọng điên cuồng, chủ nghĩa cơ hội trơ tráo nhưng đồng thời, bất cứ điều gì ông làm, cũng cho thấy một thiên tài về nghệ thuật quảng cáo, tự đề cao mình".
Tuy vậy, những người theo phe cộng hoà lại tập trung chỉ trích khía cạnh bạo lực của công trình này. Họ cho rằng những con đường thẳng tắp này là công cụ của chủ nghĩa đế quốc nhằm đàn áp tình trạng bất ổn dân sự ở khu vực tập trung đông đảo tầng lớp lao động, cho phép quân đội có thể triển khai hoả lực nhanh chóng dập tắt cuộc nổi dậy.
Phe đối lập chê bai việc sáp nhập các thị trấn xung quanh và tạo ra tám địa hạt mới, mở rộng Paris đến giới hạn hiện tại, phá hủy các khu vực kinh tế hỗn hợp, nơi người giàu và người nghèo xen lẫn, để tạo ra các khu vực giàu có biệt lập và những địa hạt cư dân thông thường phổ biến.
Các nhà phê bình cũng cáo buộc Haussmann phá hủy những kho báu từ thời trung cổ của thành phố, viện dẫn đến sự quyến rũ bí ẩn lâu nay của các con phố hẹp quanh co ở Marais – quận trung tâm lâu đời nhất thành phố - may mắn thoát khỏi sự tàn phá của công cuộc tái thiết.
Thêm vào đó là chi phí xây dựng cao khủng khiếp khiến ai cũng sững sờ: hơn 2,5 tỷ franc thời đó – tức là khoảng 85 tỷ USD ngày nay. Những lời chỉ trích dồn dập như sóng dữ khiến cho Haussmann buộc phải điều trần để bảo vệ bản thân trước các nghị sĩ và quan chức thành phố vào năm 1869. Với hy vọng không làm suy giảm sự nổi tiếng của mình, Napoléon III đã đề nghị Hassmann từ chức nhưng ông từ chối.
"Haussmann luôn mong muốn thực hiện hoàn hảo những công vụ vì cộng đồng và thậm chí đã dành toàn bộ sự nghiệp của mình để phục vụ nhà vua mà sau này là hoàng đế," de Moncan nói.
"Ông tin rằng nếu ông từ chức người ta sẽ cho rằng ông đã làm sai, trong khi thực tế ông rất tự hào về những gì mình đã làm. Napoléon III đã làm mọi cách để thuyết phục ông nhưng ông vẫn từ chối, do vậy hoàng đế sa thải ông.
"Đế chế thứ hai và Napoléon III bị chi phối bởi phe cộng hòa, do vậy Haussmann trở thành nạn nhân của trò chơi chính trị này. Victor Hugo ghét ông, và bởi vì tất cả mọi người ở Pháp coi những gì Hugo viết như lời của Chúa, nên họ ghét Haussmann. Cũng chính người viết lên tác phẩm Những người khốn khổ (Les Miserables) kể về điều kiện sống tối tăm tuyệt vọng ở Paris, lại cáo buộc Haussmann đã phá hủy những nét quyến rũ thời Trung cổ của thành phố!"
De Moncan chỉ ra rằng sự "quyến rũ" đã mang đến dịch bệnh cho Paris; sự quyến rũ khiến cho "hơn 20 con người sống trong một căn phòng không có ánh sáng và không có nhà vệ sinh, chỉ có một khoảng sân chung bé tẹo cho họ thực hiện mọi hoạt động sống. Những người như Hugo đã hoàn toàn quên người dân thường Paris thực sự khốn khổ như thế nào".
 |
Chân dung Haussmann. Ảnh: Museeprotestant
|
Về cuối cuộc đời Haussmann sống trong một ngôi nhà thuê với khoản lương hưu ít ỏi 6.000 franc một năm (khoảng 23.000 USD hiện nay) và thường xuyên thăm viếng ba cô con gái yêu quý.
Trong hồi ký của mình, ông biểu lộ nhiều tâm trạng khắc kỷ hơn là cay đắng về việc mình bị coi thường: "Trong con mắt của người dân Paris, những người luôn cư xử theo lệ thường nhưng lại dễ thay đổi đối với người xa lạ, tôi đã phạm hai sai lầm nghiêm trọng: thứ nhất là trong suốt 17 năm tôi đã làm đảo lộn thói quen hàng ngày của người dân Paris và thứ hai là cũng chừng ấy năm họ phải nhìn thấy cùng một khuôn mặt của tỉnh trưởng trong Hôtel de Ville. Đây là điều không thể tha thứ được".
Một trong số những nhà phê bình khắc nghiệt nhất với Haussmann, nhà triết học kiêm chính trị gia Jules Simon, sau này lại thay đổi quan điểm của mình: "Ông đã rất nỗ lực tạo nên một thành phố Paris tráng lệ và ông đã hoàn toàn thành công," Simon đã viết vào năm 1882.
"Ông đã đem lại cho kinh thành tươi đẹp này cây xanh và hoa lá, hơn thế nữa còn tạo dựng khắp nơi trong thành phố những bức tượng điêu khắc tuyệt đẹp".
Ngày nay, Haussmann lưu dấu ấn của mình ở Paris với một đại lộ lớn mang tên ông, đường phố toạ lạc Palais Garnier, nhà hát Opéra Quốc gia, và một bức tượng đặt ở góc phố Rue de Laborde trong Quận 8.
Tuy nhiên, theo de Moncan, đóng góp quan trọng của Haussmann cho Paris hiện đại vẫn chưa được đánh giá đầy đủ.
"Haussmann khi sinh thời vốn chưa bao giờ được tha thứ hoặc được thừa nhận ở Pháp, và đến tận bây giờ vẫn vậy, người ta không ngừng than thở sốt ruột mỗi khi nhắc đến Haussmann trong hội thảo. Thậm chí đến tận những năm 1980, các tòa nhà được Haussmann xây dựng với biết bao tâm huyết đã bị phá hủy càng nhiều càng tốt để dành chỗ cho những kết cấu bê tông bọc kính xấu xí của những năm 1970 mọc lên.
"Nhưng những gì ông đã làm thật là phi thường; ông đã phát triển đô thị hiện đại đầu tiên của thế giới. Tất cả những người đến Paris xem triển lãm toàn cầu, trong đó có Nữ hoàng Victoria, đều phải ngạc nhiên sững sờ vì sự biến đổi nhanh chóng của thành phố.
Năm 1867, trong một cuộc họp của các kiến trúc sư châu Âu ở Đức, Haussmann được ca ngợi là một thiên tài thực thụ, một nhà thiết kế phát triển đô thị hiện đại đầy tài năng. Thế mà, tất cả những gì được nói về Haussmann khi trở về quê hương là ông là một kẻ lừa đảo".
 |
Toàn cảnh Paris. Ảnh: DigitalGlobe/Rex
|
Tuệ Lâm
http://vnexpress.net/tin-tuc/the-gioi/cuoc-song-do-day/nam-tuoc-dua-paris-thanh-kinh-do-anh-sang-3383675-p2.html
Geen opmerkingen:
Een reactie posten