Đế chế bán lẻ của nữ tỷ phú giàu nhất Nga lọt tầm ngắm Ukraine
Từ một cửa hàng trực tuyến, Tatyana Kim xây dựng Wildberries thành đế chế bán lẻ lớn nhất Nga, trước khi các kho hàng của công ty bị Ukraine nhắm mục tiêu.
Ukraine từ giữa tháng 7 liên tục sử dụng UAV tập kích kho hàng của Wildberries trên khắp nước Nga, từ tỉnh Moskva tới vùng Ural cách tiền tuyến hàng nghìn km. Đây là nền tảng bán hàng trực tuyến sở hữu hệ thống kho bãi lớn, với các mặt hàng bị Ukraine cáo buộc "phục vụ mục đích quân sự".
Wildberries ước tính đã mất tới 1/3 tổng diện tích kho và lượng hàng hóa trị giá 480 tỷ ruble (5,9 tỷ USD), ít nhất 9 nhân viên công ty thiệt mạng.
"Wildberries gần như không còn các kho hàng lớn", Sergei Semko, chuyên gia phân tích tại Data Insight, công ty tư vấn thương mại điện tử có trụ sở tại Moskva, nói. "Gần như ngày nào cũng có một kho hàng bị phá hủy".
Loạt diễn biến đưa Wildberries thành tâm điểm trong giai đoạn tập kích "ăn miếng trả miếng" hiện nay giữa Nga và Ukraine, gây ra cuộc khủng hoảng với bà Tatyana Kim, nữ tỷ phú giàu nhất Nga đã gây dựng nên đế chế bán lẻ này.
Tatyana Kim sinh năm 1975 tại Grozny, thủ phủ Cộng hòa Chechnya, trong một gia đình người Nga gốc Triều Tiên. Mẹ bà là giáo viên tiểu học, còn cha là một kỹ sư.
Bà tốt nghiệp khoa Ngoại ngữ, Đại học Kolomna, tỉnh Moskva, năm 1997 và trở thành giáo viên tiếng Anh tại một trường học, đồng thời làm thêm nghề gia sư để kiếm sống.
Bà từng định tới thủ đô Moskva học thiết kế nhưng phải từ bỏ kế hoạch vì cuộc khủng hoảng tài chính Nga năm 1998. Kim từng tâm sự rằng thời trẻ, bà "chưa từng nghĩ đến việc kinh doanh" do thiếu kiến thức về toán học và kinh tế.
Đầu những năm 2000, Kim gặp doanh nhân Vladislav Bakalchuk, một kỹ sư công nghệ thông tin, người sau này trở thành chồng bà. Năm 2004, sau khi sinh con đầu lòng, Kim thành lập Wildberries, một website bán quần áo được đặt từ các hãng bán hàng qua catalog ở châu Âu.
Thay vì chỉ tập trung giao hàng tận nhà như các đối thủ cạnh tranh, Kim sớm chú trọng giải quyết một trở ngại lớn của mua sắm trực tuyến là khách hàng không thể xem hoặc thử sản phẩm trước khi trả tiền. Wildberries xây dựng các điểm nhận hàng, cho phép người mua kiểm tra và thử quần áo rồi quyết định. Mô hình này giúp công ty tạo dựng niềm tin với khách hàng, đồng thời mở đường cho việc mở rộng ra ngoài Moskva.
Song song với mạng lưới điểm nhận, bà Kim đầu tư mạnh vào kho bãi và giao nhận, thiết lập nền tảng cho Wildberries tăng trưởng. Công ty mở rộng kinh doanh từ quần áo sang điện tử, mỹ phẩm, đồ gia dụng và nhiều nhóm hàng khác. Đến giữa thập niên 2010, Wildberries thay đổi mô hình kinh doanh, cho phép doanh nghiệp bên ngoài bán hàng trên nền tảng. Cách làm này giúp Wildberries nhanh chóng mở rộng danh mục mà không phải tự sở hữu toàn bộ hàng hóa.
Đại dịch Covid-19 tạo thêm một cú hích. Khi các biện pháp hạn chế đi lại khiến người Nga chuyển sang mua sắm trực tuyến, Wildberries đã có sẵn hệ thống kho và giao nhận để đáp ứng nhu cầu tăng mạnh. Công ty tiếp tục mở rộng, còn tài sản của bà Kim tăng nhanh cùng sự bùng nổ của thương mại điện tử.
Forbes lần đầu ghi nhận Kim là tỷ phú vào năm 2019. Tài sản của bà từng vượt 13 tỷ USD trong giai đoạn thị trường công nghệ và thương mại điện tử tăng trưởng mạnh. Đến năm 2026, bà Kim sở hữu khoảng 8,1 tỷ USD, trở thành người phụ nữ giàu nhất Nga.
Khi Wildberries ngày càng lớn, công ty cũng thu hút sự chú ý của những người có ảnh hưởng trong giới kinh doanh Nga. Bước ngoặt xảy ra năm 2024, khi bà Kim thúc đẩy kế hoạch sáp nhập Wildberries với Russ Outdoor, một trong những doanh nghiệp quảng cáo ngoài trời lớn của Nga.
Thương vụ nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh chấp giữa bà Kim và ông Bakalchuk, lần lượt nắm giữ 99% và 1% cổ phần công ty. Ông Bakalchuk phản đối kế hoạch sáp nhập, lo ngại gia đình có thể mất quyền kiểm soát với Wildberries. Bà Kim bảo vệ thương vụ và cho rằng nó sẽ giúp Wildberries mở rộng hoạt động.
Bất đồng về tương lai công ty nhanh chóng biến thành cuộc chiến gia đình. Ông Bakalchuk tìm kiếm sự hậu thuẫn của Ramzan Kadyrov, lãnh đạo Chechnya, còn bà Kim nhận được sự ủng hộ từ những doanh nhân có quan hệ với Điện Kremlin.
Tháng 9/2024, căng thẳng lên đến đỉnh điểm khi ông Bakalchuk cùng một nhóm người có vũ trang tìm cách xông vào trụ sở Wildberries ở Moskva, gây ra vụ nổ súng khiến hai người thiệt mạng và nhiều người bị thương.
Bakalchuk bị bắt nhưng không bị truy tố, nói rằng ông bị tấn công lúc đến trụ sở Wildberries đàm phán. Tòa án ở Nga năm ngoái phán quyết bà Kim sở hữu hoàn toàn Wildberries và tiếp tục điều hành doanh nghiệp. Hai người hoàn tất thủ tục ly hôn trong giai đoạn này.
Trước sáp nhập, Wildberries được định giá khoảng 10 tỷ USD. Sau thương vụ, bà Kim hiện nắm 65% cổ phần Wildberries, 35% còn lại thuộc về Russ Outdoor.
Wildberries càng có vị trí quan trọng trên thị trường nội địa khi nhiều thương hiệu phương Tây rời Nga vì chiến sự Ukraine. Công ty tiếp tục mở rộng cơ sở hạ tầng và phát triển các dịch vụ liên quan đến thương mại điện tử, từ tự động hóa kho hàng đến thanh toán, quảng cáo và các công cụ dành cho người bán.
Quy mô Wildberries hiện vượt xa hình dung về một cửa hàng trực tuyến. Khoảng 79 triệu người Nga sử dụng nền tảng mỗi tháng. Hệ thống gần 95.000 điểm nhận hàng trải rộng từ các thành phố lớn đến những khu vực thưa dân, hàng trăm nghìn người bán dựa vào nền tảng để tiếp cận khách hàng.
"Wildberries là một tài sản chiến lược vì đây là doanh nghiệp lớn và có lợi nhuận", Konstantin Sonin, giáo sư tại Trường Chính sách Công Harris thuộc Đại học Chicago, nhận định. "Sự phát triển của công ty phù hợp với kế hoạch xây dựng một hệ thống tách biệt với phương Tây".
Quân đội Ukraine đêm 10/8 tiếp tục tập kích UAV vào vùng Voronezh của Nga, gây thiệt hại cho một kho hàng Wildberries tại khu vực. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trước đó nói các kho hàng bị nhắm mục tiêu đều là nơi phân phối hệ thống định vị và linh kiện phục vụ sản xuất máy bay không người lái. Điện Kremlin và Wildberries bác bỏ cáo buộc này.
Bà Kim cuối tháng 7 mô tả hành động của Ukraine là "khủng bố", cho biết những mặt hàng Wildberries đang bán không khác với các sản phẩm được cung cấp trên những nền tảng như Amazon của Mỹ hay Alibaba của Trung Quốc. Bà cáo buộc "kẻ thù đang tìm cách gây sức ép, làm mất ổn định và kích động sự hoảng loạn trong người dân Nga".
Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết chính phủ Nga đang trao đổi với Wildberries về khả năng hỗ trợ công ty, nhưng chưa có quyết định nào được đưa ra. Các nguồn thạo tin cho rằng Sberbank và VTB, hai ngân hàng có dư nợ nhiều nhất với Wildberries, nhiều khả năng sẽ tìm cách giảm gánh nặng tài chính cho công ty.
Như Tâm (Theo WSJ, The Conversation, Reuters)
Đọc bài gốc tại đây.
Đế chế bán lẻ của nữ tỷ phú giàu nhất Nga lọt tầm ngắm Ukraine
Geen opmerkingen:
Een reactie posten