donderdag 14 november 2024

Top 15 beste openbaar vervoer ter wereld

 

Deze steden hebben het beste openbaar vervoer ter wereld


Deze steden hebben het beste openbaar vervoer ter wereld©Shutterstock

Terwijl steden zich iedere dag blijven ontwikkelen, zijn we ons gaan realiseren dat het alsmaar toenemende aantal auto's op de weg slecht nieuws is voor ons en de planeet. Dit maakt het belang van treinen, bussen, metro's en trams ontzettend groot. Time Out, een Brits mediabedrijf, heeft een enquete gehouden onder 20.000 mensen uit 50 verschillende steden om erachter te komen hoe zij over de lokale openbaar vervoersystemen in hun gebied denken. Hoewel er alleen inwoners van de desbetreffende steden zijn ondervraagd, geeft het toeristen een goed beeld van waar ze heen moeten en hoe ze het beste van A naar B kunnen gaan.

Waar zou het openbaar vervoer het best zijn? Klik verder om te ontdekken welke steden de top 15 hebben gehaald.

15. New York, VS©Shutterstock

Na een jaren lang gebrek aan investeringen in het openbaar vervoer in New York is er veel kritiek op gekomen. Het is echter nog steeds de beste manier om de stad te verkennen. 


15. New York, VS©Shutterstock

De metro van New York, als je naar het aantal stations kijkt, is de grootste ter wereld, en het uitgebreide busnetwerk maakt reizen nog gemakkelijker. In totaal heeft 83% van de New Yorkers gezegd dat je makkelijk met het openbaar vervoer door de stad kan reizen. 


14. Parijs, Frankrijk©Shutterstock

Het compacte metronetwerk van Parijs, die het op een na drukste is van Europa (die van Moskou is nog drukker), omvat meer dan 300 stations, verdeeld over 16 metrolijnen. 

14. Parijs, Frankrijk©Shutterstock

Uit het onderzoek van Time Out blijkt dat 84% van de lokale bevolking het openbaar vervoer in Parijs positief beoordeeld heeft. 



13. Edinburgh, Schotland©Shutterstock

Hoewel je in Edinburgh ook uitstekend door de stad kunt lopen, is het openbaar vervoer in de Schotse hoofdstad van grote kwaliteit, met gebruiksvriendelijke bussen die dag en nacht rijden. 


13. Edinburgh, Schotland©Shutterstock

En hoewel de trams misschien niet zo iconisch zijn als andere trams in het land, heeft 88% van de lokale bevolking gezegd dat je er gemakkelijk kunt rondreizen met het openbaar vervoer. 


12. Madrid, Spanje©Shutterstock

Het openbaar vervoersnetwerk van Madrid is een van de meest uitgebreide in Europa. Het omvat trams, bussen, metro's en ook regionale treinen.

12. Madrid, Spanje©Shutterstock

Om die redenen stelde 88% van de ondervraagde Madrilenen dat ze blij zijn met het openbaar vervoer in de stad.



11. Londen, Engeland©Shutterstock

De metro van Londen werd voor het eerst geopend als ondergrondse spoorweg in 1863, en de eerste elektrische metrolijn kwam er in 1890, waardoor het 's werelds oudste metrostelsel is.


11. Londen, Engeland©Shutterstock

De mooie en iconische bussen, treinen en metro's in Londen zijn eenvoudig te gebruiken en heel efficiënt. Het is geen verrassing dat 91% van de Londenaren vindt dat je gemakkelijk kunt reizen met het openbaar vervoer. 


10. Amsterdam, Nederland©Shutterstock

Hoewel je in onze hoofdstad hordes fietsers op je pad vindt, zijn het ook de Amsterdamse vervoersmiddelen die je vaak tegenkomt. 


10. Amsterdam, Nederland©Shutterstock

91% van de Amsterdammers is tevreden met het openbaar vervoer in de stad, dus de treinen, trams, veerboten, en bussen leveren goed werk. 


9. Shanghai, China©Shutterstock

Het metronetwerk van Shanghai is de grootste ter wereld als het gaat om de afstand die de metro aflegt, en heeft na New York de meeste stations. Het netwerk is zelfs gebouwd naar een ontwerp van het metrosysteem in New York. 


9. Shanghai, China©Shutterstock

Naast de treinen kunnen ook de bussen, magneetzweeftreinen, taxi's en veerboten van Shanghai worden betaald met de contactloze Shanghai Public Transportation Card. De inwoners van de stad zijn zeker tevreden: 91% meent dat je makkelijk met het openbaar vervoer door de stad kunt gaan.


8. Taipei, Taiwan©Shutterstock

De metro van Taipei (of Taipei Rapid Transit System) is een van de drukste metrosystemen ter wereld, maar nog steeds uiterst efficiënt.


8. Taipei, Taiwan©Shutterstock

Het is een van de steden die het makkelijkst te bereiken zijn in Azië. 92% van de lokale bevolking heeft het openbaar vervoersnetwerk positief beoordeeld.


7. Hongkong©Shutterstock

Het openbaar vervoersnetwerk in Hongkong staat doorgaans als een van de beste ter wereld aangeschreven en is efficiënt, schoon en comfortabel.


7. Hongkong©Shutterstock

75% van de bevolking woont binnen een straal van 1 km van een metrostation. 92% van de Hongkongers is blij met het openbaar vervoer in de stad. 


6. Singapore©Shutterstock

Het is geen verrassing dat het openbaar vervoer in Singapore efficiënt, schoon en modern is. Bovendien zijn alle bussen daar toegankelijk voor mensen met een rolstoel en zijn kinderwagens toegestaan.


6. Singapore©Shutterstock

In Singapore worden er veel zaken goed geregeld en volgens 92% van de lokale bevolking is het openbaar vervoer daar één van.


5. Stockholm, Zweden©Shutterstock

De metro van Stockholm wordt niet voor niets 's werelds langste kunstgalerie' genoemd. Van mozaïeken tot schilderijen met allerlei thema's: de metro van de stad zit vol creativiteit.


5. Stockholm, Zweden©Shutterstock

Maar kunst is niet alles; het openbaar vervoer in Stockholm (ook trams, bussen en veerboten) is ontzettend efficiënt. 93% van de lokale bevolking is het daarmee eens!


4. Kopenhagen, Denemarken©Shutterstock

Het openbaar vervoer in de stijlvolle Deense hoofdstad beschikt over een betrouwbaar netwerk van treinen, bussen en waterbussen die mensen de hele dag vervoeren.


4. Kopenhagen, Denemarken©Shutterstock

Bovendien kun je alles betalen met één pas: de Copenhagen Card. Het mag dus geen wonder heten dat 93% van de lokale bevolking vond dat je gemakkelijk door de stad kunt reizen. 


3. Tokio, Japan©Shutterstock

New York heeft de meeste stations, Shanghai  de langste metrolijnen, maar van geen enkel openbaar vervoersnetwerk wordt door zoveel mensen gebruik gemaakt als in Tokio.


3. Tokio, Japan©Shutterstock

Toch is het openbaar vervoer in Tokio uitstekend onderhouden en is er eenvoudig gebruik van te maken door mensen die geen Japans spreken. Om deze redenen vindt 94% van de lokale bevolking dat de stad gemakkelijk te bereiken is met het openbaar vervoer.


2. Praag, Tsjechië©Shutterstock

Niet is Praag alleen een van de mooiste steden van Europa, ook stelde maar liefst 96% van de lokale bevolking dat hun stad gemakkelijk te bereiken is met het openbaar vervoer.


2. Praag, Tsjechië©Shutterstock

Praag zou Praag niet zijn zonder de aanblik van een tram die langs een gotische kerk of gebouw in renaissancestijl raast. Dan is er nog de metro, die je met zijn drie praktische lijnen naar vrijwel ieder deel van de stad brengt. 


1. Berlijn, Duitsland©Shutterstock

Comfortabel, veilig en altijd op tijd: het openbaar vervoer in Berlijn is om van te dromen. Het is geen verrassing dat de stad op de eerste plaats staat.


1. Berlijn, Duitsland©Shutterstock

Maar liefst 97% van de Berlijners prezen het vervoersnetwerk van hun stad, waar ze al tientallen jaren gebruik van maken.


Bron: (Time Out)

Australisch energiepark zo groot als Slovenië belooft grootste ter wereld te worden

 

Australisch energiepark zo groot als Slovenië belooft grootste ter wereld te worden

Australië claimt grootste zonne-energiepark ter wereld te bouwen: 12.000 hectare groot

Australisch energiepark zo groot als Slovenië belooft grootste ter wereld te worden

In Australië wordt gewerkt aan het grootste ‘energiepark’ ter wereld, dat qua oppervlakte zo groot moet worden als het land Slovenië. Het project bestaat uit tientallen zon- en windmolenparken en moet uiteindelijk (lees: over zo’n dertig jaar) evenveel duurzame stroom genereren als de huidige opwek van heel Australië. Totaal geplande capaciteit: 70 gigawatt.Aan het project genaamd Western Green Energy Hub wordt al langer gewerkt, maar recent werd bekend dat de Australische overheid de ambities heeft verruimd. In plaats van 50 gigawatt, moet het energiepark een capaciteit van 70 gigawatt gaan krijgen. Ter vergelijking: dat is genoeg om ongeveer 70 miljoen Nederlandse huishoudens van stroom te voorzien.

200 terawattuur

De tijdlijn van het project is ruim. Gesproken wordt van een ontwikkelingstijd van drie decennia, waarbij het energiepark in 2030 de eerste stroom genereert. Het gaat dan waarschijnlijk nog om een capaciteit van zo’n 6 gigawatt wind- en zonne-energie. Uiteindelijk wordt die capaciteit dus ruim vertienvoudigd. Naar verwachting zal het park jaarlijks 200 terawattuur (200.000 gigawattuur) aan hernieuwbare energie produceren, ongeveer gelijk aan de huidige elektriciteitsproductie van heel Australië.

Wind, zon en waterstof

Het project bestaat uit 60 miljoen zonnepanelen, verspreid over 35 zonneparken. Ook zullen er 3.000 windmolens worden opgesteld. Met zo veel hernieuwbare energie ziet de Australische overheid het als een kans om ook groene waterstof te ontwikkelen op het energiepark. Voor begin 2030 ligt het streven op 330.000 ton waterstof per jaar, later moet dit worden opgekrikt naar 3,5 miljoen ton.

Gezamenlijk zullen de wind- en zonneparken een oppervlakte bestrijken van ongeveer 22.000 vierkante kilometer, vergelijkbaar met een land als Slovenië. De kosten voor het project zijn dan ook niet mis: verwacht wordt een totaal van minimaal 61 miljard euro.

Technologie absorberen

Gezien de kolossale investering die nodig is en de ruime tijdlijn die met het project gepaard gaat, wil de Australische overheid geen risico’s nemen. In dertig jaar tijd is het namelijk te verwachten dat de technologie omtrent zonne- en windenergie sprongen zal maken, en het energiepark moet die sprongen kunnen absorberen. Denk daarbij aan windturbines met een hogere capaciteit of efficiëntere zonnepanelen. Het energiepark moet dus zo worden gebouwd dat technologie relatief eenvoudig kan worden geactualiseerd in komende decennia.

Australisch energiepark zo groot als Slovenië belooft grootste ter wereld te worden

woensdag 13 november 2024

Một ông lãnh án tử hình vì giết 6 người vượt biên 43 năm trước ở Quảng Ngãi

 Một ông lãnh án tử hình vì giết 6 người vượt biên 43 năm trước

QUẢNG NGÃI, Việt Nam (NV) – Hôm 12 Tháng Mười Một, phiên tòa sơ thẩm tại Tòa Án Tỉnh Quảng Ngãi đã tuyên án tử hình bị cáo Phan Thanh Việt, 71 tuổi, quê xã Bình Châu, huyện Bình Sơn, về tội “giết người, cướp tài sản.”

Theo Hội Đồng Xét Xử, hành vi phạm tội của Phan Thanh Việt và đồng phạm “đã gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng; cùng lúc phạm nhiều tội, nhiều tình tiết tăng nặng như giết nhiều người, giết trẻ em… nên cần xử phạt nghiêm.”

Bị cáo Phan Thanh Việt lúc nghe tòa tuyên án, hôm 12 Tháng Mười Một. (Hình: Phạm Linh/VNExpress)

Bị cáo Việt là người cuối cùng bị xét xử trong năm hung thủ gây ra vụ án kinh hoàng xảy ra từ năm 1981, sát hại sáu người trong một âm mưu vượt biên trá hình nhằm chiếm đoạt tài sản, trong đó có một bé trai 11 tuổi.

Báo Pháp Luật TP.HCM dẫn hồ sơ vụ án cho hay, hồi đầu thập niên 1980, nhiều người tìm cách vượt biên. Quảng Ngãi thời đó thuộc tỉnh Nghĩa Bình, có nhiều làng biển với ngư dân đi khơi xa, nên nhiều người miền Nam tìm cách đến đó để tổ chức vượt biên.

Phan Thanh Việt lúc đó 28 tuổi, cưới vợ được vài năm. Nhận thấy người vượt biên là “con mồi” béo bở vì thường đem theo vàng, Việt cùng bốn đồng phạm ở huyện Bình Sơn lên kế hoạch dụ họ tham gia đường dây đưa người vượt biển của mình.

Nhóm này liên lạc được một gia đình ở Sài Gòn gồm ba người đàn ông, hai phụ nữ và một cậu bé 11 tuổi. Các nạn nhân trong vụ này không được nêu danh tính.

Vào một ngày Tháng Tư, 1981, gia đình sáu người xuất hiện ở vùng biển Bình Châu với dáng vẻ sang trọng.

Khi bị bắt, bị can Việt khai, đêm hôm đó, ông ta lừa sáu người ra bờ biển xóm Châu Tân, nơi hẻo lánh của thôn Châu Thôn Biển.

Đáng nói, trong nhóm của ông này có các đồng phạm gồm: Nguyễn Minh Châu, phó Công An Xã Bình Châu; Bùi Văn Lâm, phó chủ tịch xã Bình Châu, được trang bị súng, nên nhóm này bắn chết cả sáu nạn nhân, cướp toàn bộ số vàng họ mang theo.

Sau đó, nhóm này chôn các nạn nhân dưới hố cát, chia vàng rồi giải tán.

Vài ngày sau, ông Việt vào Sài Gòn tìm người thân của các nạn nhân, vì theo thỏa thuận, nếu đưa người đi trót lọt, nhóm này sẽ được nhận thêm 5 lượng vàng nữa.

Nhưng ông Việt không biết gia đình nạn nhân đã có một giao ước bí mật. Trước khi đi, họ đã cắt đôi một tờ tiền giấy, đưa cho người ở Sài Gòn một nửa, dặn rằng “nếu có người cầm nửa tờ tiền còn lại đến gặp thì là tin vui, tức đã vượt biên được.”

Khi người thân của các nạn nhân hỏi “Nửa tờ tiền đâu?” ông Việt ngớ người rồi lấy cớ bỏ đi, lẩn trốn tại các tỉnh miền Tây rồi quyết định dừng chân ở xã Đông Hưng, huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau, để che giấu nhân thân.

Tại huyện Cái Nước, Cà Mau, bị can Việt lấy tên mới là Đàm Xuân Trí. Sau đó cưới vợ mới, sinh con, làm nghề chài lưới.

Trong khi đó, tại xóm biển Châu Tân, vụ sát hại bị bại lộ khi đàn chó tại địa phương sủa dữ dội do đánh hơi thấy mùi tử khí trên bãi cát.

Sau khi mở cuộc điều tra, công an bắt bốn đồng phạm của ông Việt gồm Nguyễn Minh, Bùi Văn Lâm, Võ Văn Thọ, Bùi Thanh Sơn.

Rừng dương và bãi cát xóm Châu Tân, nơi xảy ra vụ án năm xưa, bây giờ là một địa danh du lịch. (Hình: Phạm Linh/VNExpress)

Nghi can Châu sau đó trốn trại, chống trả quyết liệt nên bị công an bắn chết. Còn Thọ, Sơn, Lâm bị tuyên án tử hình và chung thân vào năm 1982 về tội “tổ chức giết người” và “cướp của.”

Bị cáo Việt khai khi trốn ở Cà Mau: “Ở vùng đó nhiều người chưa biết chữ. Còn tôi đã học hết lớp Ba, biết đọc biết viết thành thạo nên nhiều gia đình nhờ dạy chữ cho con em họ.”

Tuy nhiên, khi trưởng ấp đề nghị đi học bổ túc thì ông ta từ chối vì sợ bị lộ tung tích rất dễ nhận dạng là cụt bốn ngón tay.

Hồi cuối năm ngoái, từ nguồn tin về một người đàn ông bị cụt bốn ngón tay ở tỉnh Cà Mau, công an đã xem lại dữ liệu và nhận ra ông này có nhiều đặc điểm trùng khớp với nghi can Phan Thanh Việt gây án năm 1981.

Ngày 6 Tháng Giêng vừa qua, nghi can Việt bị Công An Tỉnh Quảng Ngãi ập vào bắt giữ ngay tại tư gia. (Tr.N) [kn]

Tử hình ông Quảng Ngãi giết 6 người vượt biên 43 năm trước

Người đẹp Việt Nam đăng quang Hoa Hậu Quốc Tế 2024 ở Nhật

 Người đẹp Việt Nam đăng quang Hoa Hậu Quốc Tế 2024 ở Nhật

TOKYO, Nhật Bản (NV) – Cô Huỳnh Thị Thanh Thủy đến từ Việt Nam vừa đoạt vương miện Hoa Hậu Quốc Tế 2024 (Miss International 2024) tổ chức tại thủ đô Tokyo, Nhật Bản,  vào tối 12 Tháng Mười Một, với sự tranh tài của 76 người đẹp đến từ các quốc gia.

Danh hiệu Á Hậu 1, 2, 3, 4 lần lượt được trao cho các người đẹp đến từ Bolivia, Tây Ban Nha, Venezuela và Indonesia.


Khoảnh khắc đăng quang của Hoa Hậu Huỳnh Thị Thanh Thủy. (Hình: VietNamNet)

Theo truyền thông trong nước, Hoa Hậu Huỳnh Thị Thanh Thủy, 22 tuổi, quê thành phố Đà Nẵng, cao 1.75 mét, số đo ba vòng 80-63-94 cm, gương mặt sáng cùng nụ cười tươi tắn.

Trong đêm chung kết, cô Thanh Thủy vào “top 20,” rồi “top 8” bên các thí sinh của Indonesia, Cộng Hòa Czech, Bolivia, Venezuela, Ba Lan, New Zealand và Tây Ban Nha.

Ở vòng vấn đáp dành cho “top 8,” người đẹp Việt Nam nhận câu hỏi xoay quanh chủ đề giáo dục: “Sự kiện toàn cầu quan trọng nhất đã ảnh hưởng đến hệ thống giáo dục của thế hệ bạn là gì?”

Cô Thanh Thủy đáp: “… Tôi nghĩ đó là sự trỗi dậy của hệ thống giáo dục toàn cầu thời COVID-19. Vì thời đại dịch, chúng ta phải ở nhà và học trực tuyến. Đây là thời cơ cho sự phát triển của Edtech (Education Technology). Tôi hy vọng học sinh, sinh viên có thêm nhiều cơ hội khám phá, học tập thông qua Edtech. Đây cũng là mục tiêu của chương trình SDG (Sustainable Development Goal) số bốn, nhằm hướng đến nền giáo dục phẩm chất cao.”

Mở đầu và kết thúc phần trả lời, cô Thanh Thủy khiến khán giả phấn khích khi gửi lời chào và cảm ơn bằng tiếng Nhật: “Tôi xin cảm ơn từ tận đáy lòng mình.”

Với câu trả lời thuyết phục bằng ba ngôn ngữ gồm Việt, Anh và Nhật, người đẹp Huỳnh Thị Thanh Thủy giành chiến thắng cuộc thi.

Chiến thắng của cô Thanh Thủy khiến cho người hâm mộ không khỏi bất ngờ và chúc mừng. Trong khoảnh khắc đội vương miện, tân Hoa Hậu Quốc Tế nói: “Tôi thật sự hạnh phúc khi là người đẹp Việt Nam đầu tiên đăng quang tại cuộc thi. Tôi rất biết ơn sự theo dõi, ủng hộ của khán giả, nhất là ở quê nhà.”


Hoa Hậu Thanh Thủy nhận vương miện từ người tiền nhiệm, Hoa Hậu Andrea Rubio. (Hình: MI/VNExpress)

Theo ghi nhận của báo VNExpress, hai tuần qua, người đẹp Việt Nam được fan nhận xét giữ phong độ ổn định qua các phần thi phụ. Cô tỏa sáng ở vòng bán kết hôm 10 Tháng Mười Một, với hai nội dung phỏng vấn cùng giám khảo và diễn áo tắm.

Ở chặng đầu, chuyên trang Missosology từng đánh giá cao người đẹp Việt Nam, xếp ở vị trí đầu dự đoán có khả năng đăng quang.

Trước đêm thi cuối, Hoa Hậu Việt Nam 2022 cũng thu hút sự chú ý của nhiều chuyên trang sắc đẹp nhờ sự tự tin.

Tân Hoa Hậu Thanh Thủy tiếp đón vương miện Hoa Hậu Quốc Tế từ Hoa Hậu Andrea Rubio của Venezuela, người đoạt danh hiệu này năm 2023.


Hiện tại, Miss International là một trong ba cuộc thi sắc đẹp lớn thế giới, bên cạnh Miss World, Miss Universe, tổ chức lần đầu năm 1960, diễn ra hàng năm ở Nhật. (Tr.N) [kn]

De NPO Radio 5 Evergreen Top 1000: Volgende week

Unieke vondst: sporen van 7000 jaar oude boerderijen

Unieke vondst: sporen van 7000 jaar oude boerderijen

 

Bij archeologisch onderzoek in Limburg zijn drie nederzettingen ontdekt waarin 7000 jaar geleden de eerste boeren woonden. Onderzoekers vonden ook een uniek prehistorisch verdedigingswerk. De vondsten werpen nieuw licht op hoe de mensen die zich als eersten in Nederland op een vaste plek vestigden, leefden.

Het gaat om zeker drie nederzettingen uit de Lineaire Bandkeramiekcultuur (LBK). De eerste boeren van Nederland hoorden daarbij. Zij leefden 7000 jaar geleden in Zuid-Limburg, maakte aardewerk en gereedschappen van vuursteen en waren de eersten die zich op één vaste plaats vestigden.

Onderdeel van de nederzettingen zijn boerderijen met een lengte tot 36 meter. Archeoloog Marion Aarts van de gemeente Sittard-Geleen noemt dat 'supergroot'.

Erdwerk

Naast de woonplaatsen is er tijdens het onderzoek, uitgevoerd door bouwbedrijf Heijmans, een 'Erdwerk' ontdekt. Dat is een prehistorisch verdedigingswerk met een diepe gracht waarmee vroegere bewoners zich verdedigden tegen mogelijke bedreigingen. Er zijn eerder Erdwerken van de LBK-cultuur gevonden, maar deze in Zuid-Limburg is mogelijk de oudste van Nederland.

Aarts: "Dit is het derde Erdwerk dat in Nederland is gevonden. Het is een hele unieke vondst die hoort bij de late fase van de bandkeramiek. Zo veel van dit soort verdedigingswerken en nederzettingen zijn er niet." De vondst maakte ook Luc Amkreutz, bijzonder hoogleraar Publieksarcheologie, enthousiast. Hij is meteen gaan kijken en vindt de ontdekking bijzonder.

'Unieke blik'

Amkreutz: "Deze landbouwende gemeenschappen waren succesvolle vroege boeren die deel uitmaakten van een wijdverbreide cultuur van Oekraïne tot de Atlantische Oceaan. Zij brachten een nieuwe levenswijze die ons tot op de dag van vandaag beïnvloedt."

Unieke vondst: sporen van 7000 jaar oude boerderijen

"De ontdekking van dit Erdwerk werpt een unieke blik op de laatste fase van de bandkeramiekers", vervolgt hij. "Wat gebeurde er toen? Wat vond er binnen en buiten de greppels plaats? Waarom was zo'n gracht met wal nodig? Dit onderzoek geeft ons nieuwe inzichten en is van nationaal belang."

Verdwenen cultuur

Volgens gemeentelijke archeoloog Aarts is een Erdwerk een fenomeen waar weinig over bekend is. "De bandekeramische cultuur had snelle opkomst, maar verdween vervolgens ook snel. De cultuur is helemaal verdwenen en niet overgegaan in een andere cultuur, dus er zijn geen overleveringen." Wat er is gebeurd waardoor de cultuur helemaal verdween, is ook onbekend. "Het kan een ecologische ramp zijn geweest, maar ook ziekte of een verovering", aldus Aarts.

Archeologen en medewerkers van bouwbedrijf Heijmans stuitten op de vondsten omdat TenneT een ondergrondse hoogspanningsverbinding wil aanleggen in Limburg.  De netbeheerder gaf bouwbedrijf Heijmans en archeologisch onderzoeksbureau Transect de opdracht en zo werden de oude nederzettingen en het Erdwerk ontdekt.

Unieke vondst: sporen van 7000 jaar oude boerderijen

Astronomen snappen er niets van: wéér drie monsterlijke sterrenstelsels in het piepjonge heelal ontdekt

 

Astronomen snappen er niets van: wéér drie monsterlijke sterrenstelsels in het piepjonge heelal ontdekt


Astronomen snappen er niets van: wéér drie monsterlijke sterrenstelsels in het piepjonge heelal ontdekt© Scientias.nl

De bevindingen tonen aan dat sterren in het vroege heelal veel sneller werden gevormd dan verwacht, wat de bestaande kosmische modellen uitdaagt.

Onderzoekers hebben drie extreem zware sterrenstelsels gevonden, elk bijna even massief als de Melkweg, die zich al binnen het eerste miljard jaar na de oerknal hadden gevormd. De onverwachte ontdekking, die in het tijdschrift Nature is beschreven, is te danken aan – hoe kan het ook anders – ruimtetelescoop James Webb. “Onze bevindingen veranderen hoe we sterrenstelselvorming in het vroege heelal begrijpen”, aldus hoofdauteur Mengyuan Xiao.

ELG’s

In de studie bestudeerden de onderzoekers emissielijn-sterrenstelsels (ELG’s) die zich bevonden in de eerste miljard jaar van het heelal. ELG’s hebben sterke emissielijnen in hun spectra (een spectrum is het bereik van verschillende golflengten van licht). Deze emissielijnen verschijnen als heldere lijnen op specifieke golflengten, die sterk afsteken tegen de donkerder achtergrond van het spectrum. Door de emissielijnen konden de onderzoekers de afstanden naar de sterrenstelsels in de steekproef nauwkeurig bepalen. Met deze afstanden en de sterkte van de emissielijnen konden ze vervolgens betrouwbaar de hoeveelheid sterren in de sterrenstelsels meten. Drie sterrenstelsels vielen op door hun hoge sterreninhoud.

Drie Rode Monstertjes

Het blijkt te gaan om drie onverwacht massieve sterrenstelsels, met een sterrenmassa vergelijkbaar met die van de huidige Melkweg. Deze sterrenstelsels vormen bijna twee keer zo snel sterren als andere sterrenstelsels uit dezelfde periode of latere tijdsperioden. Door hun hoge stofgehalte, dat ze een opvallend rode kleur geeft in de door James Webb vervaardigde beelden, worden ze de drie Rode Monstertjes genoemd.

Foto van James Webb van de drie Rode Monstertjes. Afbeelding: NASA/CSA/ESA, M. Xiao & P. A. Oesch (University of Geneva), G. Brammer (Niels Bohr Institute), Dawn JWST Archive

Raadsel

De onderzoekers weten nog niet hoe het mogelijk is dat het jonge heelal al zulke enorme sterrenstelsels bevatte. “Het ontdekken van drie van zulke massieve ‘beesten’ in de steekproef is een intrigerend raadsel”, zegt professor Stijn Wuyts, verbonden aan de Universiteit van Bath. “Veel processen in de evolutie van sterrenstelsels beperken hoe efficiënt gas in sterren kan worden omgezet. Maar op de een of andere manier lijken de drie Rode Monstertjes de meeste van deze hindernissen snel te hebben overwonnen.”

Donkere materie

Tot nu toe dacht men dat sterrenstelsels zich geleidelijk vormden binnen grote halos van donkere materie, die gas (atomen en moleculen) in zwaartekrachtgebonden structuren vangen. Meestal wordt slechts 20 procent van dit gas omgezet in sterren.

Peuter

De nieuwe bevindingen dagen deze veronderstelling nu uit. Ze suggereren dat massieve sterrenstelsels in het vroege heelal veel sneller en efficiënter kunnen groeien dan eerder werd aangenomen. Overigens is het niet voor het eerst dat onderzoekers op verbazingwekkend massieve sterrenstelsels in het vroege heelal stuiten. “De vraag over de aanwezigheid van ‘onmogelijk’ massieve sterrenstelsels kort na de oerknal houdt astronomen al bezig sinds de eerste beelden van de James Webb beschikbaar kwamen”, vertelt onderzoeker Ivo Labbé van de Swinburne University of Technology. “Het is te vergelijken met het vinden van een peuter die 100 kilo weegt. James Webb heeft nu aangetoond dat zulke monsters echt door het vroege heelal zwerven.”

Vraag

Hoewel de nieuwe bevindingen het standaard kosmologische model niet tegenspreken, roept het wel vragen op over de theorieën van sterrenstelselvorming. Vooral over de vraag waarom er in het vroege heelal al zoveel massieve sterrenstelsels waren. Huidige modellen moeten mogelijk rekening houden met specifieke processen die bepaalde vroege massieve sterrenstelsels in staat stelden om efficiënt sterren te vormen en zich daardoor snel te ontwikkelen, zelfs toen het heelal nog piepjong was. “Deze resultaten laten zien dat sterrenstelsels in het vroege heelal sterren konden vormen met een verrassende efficiëntie”, zegt Xiao. “Door deze sterrenstelsels verder te bestuderen, zullen ze ons nieuwe inzichten geven in de omstandigheden in de vroegste periodes van het heelal.”

Volgens Xiao markeert de vondst van de Rode Monstertjes slechts het begin van een nieuw tijdperk in onze verkenning van het vroege heelal. Toekomstige waarnemingen met de James Webb en de Atacama Large Millimeter Array (ALMA) telescoop zullen hopelijk meer inzicht verschaffen in deze ultra-massieve sterrenstelsels en misschien wel meer soortgelijke objecten onthullen. “Wat astronomie zo bijzonder maakt, is dat we steeds weer verrast worden door nieuwe ontdekkingen”, merkt Wuyts op. “Al in de eerste jaren dat James Webb operationeel is, heeft de telescoop ons enkele onverwachte bevindingen gebracht. Op verschillende manieren heeft het ons laten zien dat sommige sterrenstelsels zich opmerkelijk snel ontwikkelen in de eerste hoofdstukken van de kosmische geschiedenis.”

Meer wetenschap? Lees de nieuwste artikelen op Scientias.nl .

Astronomen snappen er niets van: wéér drie monsterlijke sterrenstelsels in het piepjonge heelal ontdekt