Thượng đỉnh EU : 27 nước vẫn bị chia rẽ vì chiến lược phòng thủ chung
Đăng ngày:
Tổng thống Pháp đã không thuyết phục được các nước thành viên Liên Hiệp Châu Âu về kế hoạch phòng thủ chung châu Âu. Theo lời đề nghị của ông Emmanuel Macron, chủ đề quan hệ đối tác với Hoa Kỳ đã được đưa ra thảo luận trong bữa tối 05/10/2021 giữa nguyên thủ và thủ tướng các nước Liên Hiệp Châu Âu tại Brdo, Slovenia.
Tổng thống Pháp kêu gọi các đồng nhiệm châu Âu cùng « rút bài học từ những cuộc khủng hoảng gần đây », như Mỹ đơn phương rút quân khỏi Afghanistan hoặc thỏa thuận chiến lược AUKUS, gạt Pháp khỏi hợp đồng tầu ngầm với Úc. Ông cũng kêu gọi các nước thành viên « sáng suốt » và « đừng ngây thơ » trước những lựa chọn chiến lược mới của Hoa Kỳ, hiện tập trung vào ganh đua với Trung Quốc.
Đặc phái viên RFI Julien Chavanne tường trình từ Bdro :
« Bữa tối kéo dài đến khuya nhưng không có tuyên bố chung sau đó. Điện Elysée cũng không hy vọng điều này. Khối 27 nước sẽ không nhất trí nhanh như thế về dự án quốc phòng châu Âu khổng lồ.
Những người thân cận của tổng thống Pháp thì nói về « một mức hội tụ cao, không có bất đồng » giữa các nước Liên Âu. Thế nhưng cũng có những phát biểu phấn khởi hơn, ví dụ, theo ông Clément Beaune, « buổi tranh luận không phải là vô ích ». Quốc vụ khanh phụ trách Liên Hiệp Châu Âu nhắc lại « Ý tưởng không phải là để NATO đối lập với lực lượng phòng thủ tương lai của châu Âu ». Ông như muốn trấn an các nước vùng Balkan rất gắn bó với liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương.
Ông Beaune nói : « Phải vượt qua được những đối lập và những mâu thuẫn đã cản trở chúng ta trong các cuộc tranh luận cấp châu Âu hơi khó hiểu hoặc hơi lý thuyết. Khi nói đến an ninh mạng, khi nói đến cam kết ở vùng Sahel, chúng ta có gần 10 nước châu Âu cùng sát cánh, ví dụ trong Task Force của lực lượng đặc biệt Takuba. Mọi việc được nói rõ. Vì thế hãy thoát khỏi những cuộc thảo luận ít nhiều mang tính lý thuyết và cùng hành động một cách cụ thể ».
Điều quan trọng đối với ông Emmanuel Macron là đặt được hồ sơ lên bàn ở Liên Hiệp Châu Âu, cho thấy rằng, đối với ông, khủng hoảng tầu ngầm vẫn chưa được sang trang. Trong ba tháng nữa, nguyên thủ Pháp sẽ đứng đầu Liên Hiệp Châu Âu. Thời khắc đếm ngược đã đến. Ông Macron sẽ không bỏ lỡ bất cứ dịp nào để cho thấy những ưu tiên của ông, dù đôi khi có vẻ bị cô lập ».
Thượng đỉnh EU : 27 nước vẫn bị chia rẽ vì chiến lược phòng thủ chung (rfi.fr)
Công nghệ: Liên Âu cần chiến lược riêng để tránh kẹt trong đối đầu Mỹ-Trung
Đăng ngày:
« Khủng hoảng tầu ngầm », với việc Mỹ - Anh – Úc bất ngờ tuyên bố thành lập liên minh AUKUS chống Trung Quốc, là một cú sốc nặng nề đối với nước Pháp, nhưng đồng thời cũng là một cơ hội để Paris và các thành viên Liên Hiệp Châu Âu tái khởi động suy nghĩ về « sự tự trị về chiến lược » của liên minh 27 nước.
Tự trị về chiến lược, hay có các chính sách độc lập về quốc phòng, về công nghệ số… chung của khối là điều hoàn toàn không dễ dàng, bởi đa số các quốc gia thành viên Liên Âu không mấy mặn mà về điều này. Tuy nhiên, theo chuyên gia về quan hệ quốc tế Thomas Gomart, Viện Pháp về Quan hệ Quốc tế (Ifri), nếu không chủ động hướng tới điều này, Liên Âu sẽ trở thành một địa bàn tranh chấp trong cuộc đối đầu Mỹ -Trung gia tăng hiện nay (*).
***
Cú sốc và cảm giác bị hạ nhục trên cả nước sau vụ « tầu ngầm Úc » phải chăng không là một dịp để ý thức được rằng Pháp là một « nước nhỏ », hay khá hơn chỉ là một « cường quốc tầm trung » ?
Tôi hoàn toàn không nghĩ Pháp là một nước nhỏ. Sau Brexit, Pháp vẫn là một trong các thành viên hiếm hoi của Liên Hiệp Châu Âu có thể có một tầm nhìn toàn cầu. Đúng là Paris vừa phải chịu một thất bại về ngoại giao và công nghiệp, nhưng than thở cũng chẳng giúp gì. Về mặt ngoại giao, nỗi giận là một vị quân sư tồi. Giờ đây, chúng ta cần phải dự kiến trước được các hệ quả chiến lược của liên minh AUKUS (mà sự ra đời của liên minh này) phản ánh sự căng thẳng leo thang giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ. Các nước châu Âu cần sẵn sàng cho sự căng thẳng leo thang này, bởi bất luận thế nào họ cũng sẽ bị cuốn vào đó bằng cách này, hay cách khác.
Có một điều nghịch lý là, thất bại này (tức vụ « tầu ngầm Úc ») vừa làm yếu đi quan điểm của nước Pháp về khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, nhưng cũng vừa xác nhận chính quan điểm này. Chiến lược của Pháp dựa trên một quan điểm về toàn thể khu vực, và một phương thức hành động thông qua ba đối tác chiến lược, được củng cố với các hợp đồng bán vũ khí. Ba đối tác đó là Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, Ấn Độ và Úc. Việc chính quyền Úc cắt đứt hợp đồng như vậy khiến toàn thể hệ thống bị suy yếu, cùng với tính mềm dẻo về chiến lược tại khu vực cũng bị suy giảm. Cùng lúc đó, các nước châu Âu, nhờ các nỗ lực của Pháp từ nhiều năm nay, cũng đã hiểu rằng có những cân bằng chiến lược « ở phía đông kênh đào Suez » trực tiếp liên quan đến bản thân mình. Trên thực tế, một quyết định được đưa ra ở khu vực này cũng tác động đến quan hệ xuyên Đại Tây Dương, tác động dây chuyền đến an ninh của châu Âu.
Đối với Paris, ở đây có một vấn đề kép. Đó là độ vênh giữa tham vọng của một chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương, buộc phải tính đến các dòng lưu chuyển hàng hải trong hiện tại và tương lai, và các phương tiện quân sự tương ứng với tham vọng này. Cần phải hiểu rằng nước Pháp không thể lánh xa khỏi khu vực này, do sự hiện diện của người Pháp và các vùng lãnh thổ của nước Pháp, trừ phi Pháp chấp nhận từ bỏ chủ quyền.
Trong bối cảnh này, nước Pháp có thể chọn những giải pháp nào ?
Có hai khả năng. Khả năng thứ nhất nằm ở chỗ chủ động giảm tầm mức của các phạm vi hành động, làm sao cho kỳ vọng khớp với phương tiện, và chấp nhận rằng châu Âu và nước Pháp cần tập trung vào khu vực láng giềng trực tiếp mà thôi. Khả năng thứ hai là thừa nhận rằng lô-gíc tái vũ trang hiện nay đang diễn ra trên thế giới. Khủng hoảng này chính là một dấu hiệu mới để các nước châu Âu điều chỉnh lại các nỗ lực về quân sự, theo hướng gia tăng. Paris cần phải đi theo hướng này, với châu Âu hoặc không với châu Âu. Bất kể với giá nào…
Ông nói là « với hoặc không với châu Âu ». Ông có nghĩ rằng vụ thất bại tầu ngầm Úc đã làm thay đổi cục diện, xét từ góc nhìn này ? Ta có thể chờ đợi là có thêm các nước khác, ngoài Pháp, ủng hộ sáng kiến về sự « tự trị về chiến lược » của châu Âu ?
Ý tưởng tự trị chiến lược của châu Âu đã có một lịch sử lâu đời. Ý tưởng này không làm Hoa Kỳ hài lòng, khiến Đức khó xử, còn Anh quốc thì thờ ơ với chuyện này. Cần liên tục nhắc lại điều sau đây tại Paris : Đó là đại đa số các nước châu Âu sẵn sàng làm tất cả để duy trì được sự bảo trợ về an ninh của Mỹ trong khuôn khổ khối NATO. Sau vụ thất bại tầu ngầm Úc, các nước này hy vọng là các căng thẳng giữa Paris và Washington sẽ không đi quá xa. Cùng lúc đó, tôi thấy có sự lo ngại gia tăng ở một số nước châu Âu khi thấy Pháp bắt đầu mệt mỏi với các nỗ lực hướng đến sự « tự trị về chiến lược » của châu Âu.
An ninh châu Âu phụ thuộc vào quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Cần phải tìm ra cùng với Hoa Kỳ một « điểm cân bằng mới » – có ích cho toàn bộ Liên Âu, trong vấn đề này. Trên thực tế, khái niệm châu Âu như một thế lực lớn, xét về nền tảng là một ý tưởng của Pháp, không được mấy chia sẻ. Tin tưởng là Liên Hiệp Châu Âu có thể đóng vai trò của một trung tâm quyền lực, như Trung Quốc hay Hoa Kỳ là một ảo ảnh nguy hiểm. Liên Âu không phải là một tổ chức chính trị - quân sự, và không có ý định trở thành một sức mạnh như vậy. Liên Âu đã hình thành với việc gạt các vấn đề quân sự ra, với việc chính quyền các quốc gia thành viên chấp nhận chuyển giao một phần chủ quyền cho Liên Âu trong lĩnh vực kinh tế. Có một độ vênh thực sự với lập trường của Pháp. Mỗi khi nước Pháp đề xuất một bước tiến trong lĩnh vực quốc phòng châu Âu, thì Paris lại bị nghi ngờ là muốn thâu tóm quyền chỉ huy, sử dụng Liên Âu như một phương tiện để nhân lên sức mạnh riêng của nước Pháp. Đó không phải là điều mà các nước khác muốn…
Tuy nhiên, mọi thứ đang thay đổi. Trên mặt trận công nghiệp, kinh tế, chúng ta thấy rõ có một sự ý thức về chuyện này, quyết tâm cùng nhau bảo vệ chủ quyền châu Âu…
Vấn đề mà chúng ta đang đối mặt hiện nay là, trong thế đối đầu hiện nay, Hoa Kỳ và Trung Quốc đã ngày càng xóa nhòa dần ranh giới giữa những thứ thuộc lĩnh vực dân sự và những thứ thuộc quân sự. Chúng ta quan sát thấy ở cả hai bên, có một sự trộn lẫn, một sự lồng ghép các phương tiện gọi là « dân – quân sự » (civilitaire). Nhờ ở các tổ hợp quân sự kỹ thuật số, hai siêu cường này đang có trong tay các « phương tiện đụng độ » (éléments de confrontation) mà Liên Âu không có khả năng huy động được những phương tiện tương đương….
Nhưng tất cả không phải là đã được an bài ! Chúng ta bắt buộc phải suy nghĩ về những lĩnh vực nhạy cảm mà người châu Âu cần phải tự kiểm soát. Ví dụ như với quyết tâm chung tiếp tục là một tác nhân trong lĩnh vực không gian, duy trì sự tự trị trong việc phương tiện đi lên không gian, trong lĩnh vực thiên văn học, trong các dịch vụ xuất phát từ các lĩnh vực này… Điều này hiện vẫn có thể. Nếu các lĩnh vực còn độc lập đó biến mất, mức độ phụ thuộc vào Mỹ sẽ gia tăng hơn nữa, và chắc chắn là trong tương lai Liên Âu sẽ còn phụ thuộc vào cả Trung Quốc. Các vấn đề liên quan đến dữ liệu tin học, an ninh mạng cũng là các lĩnh vực then chốt.
Về các dữ liệu cá nhân, sau vụ Snowden, Liên Âu đã có phản ứng về mặt chính trị và pháp lý với RGPD/GDPR, tức Quy định Chung về Bảo vệ Dữ liệu (**), nhưng hiện tại Liên Âu thiếu các nền tảng số (platform) sánh với Mỹ và Trung Quốc. Ngược lại, châu Âu có nhiều tác nhân hàng đầu trong lĩnh vực « dữ liệu công nghiệp », châu Âu cần phải gấp rút xác định các phương thức để bớt phụ thuộc trong các lĩnh vực như đường truyền, trung tâm dữ liệu hay đám mây điện toán.
Trong thế đối đầu giữa hai đại cường, phải chăng thách thức khí hậu mang lại cho châu Âu một cơ hội xây dựng một mô hình khác, xây dựng một trung tâm quyền lực thay thế, một « con đường thứ ba » ?
Nếu như Liên Âu nghĩ rằng tương lai chiến lược của khối chỉ thu gọn trong Green Deal (tức kế hoạch lớn của châu Âu chuyển sang nền kinh tế xanh), thì khối đang đi nhầm đường. Các tham vọng về khí hậu của chúng ta sẽ chỉ có một tầm mức giới hạn, theo ý tôi, nếu như Liên Âu không tăng cường « tầm vóc chiến lược ». Một lý do đơn giản là : Washington và Bắc Kinh để chính sách khí hậu của họ phụ thuộc vào thế đối kháng về chiến lược song phương Mỹ - Trung. Trong lúc Liên Âu suy luận về việc này bằng các quy định điều chỉnh, thì tiếp cận của Mỹ và Trung Quốc là thông qua việc tìm kiếm các giải pháp công nghệ và công nghiệp. Suy thoái của môi trường đi liền với sự phổ biến công nghệ. Ở Hoa Kỳ và Trung Quốc, người ta cho rằng cái thứ hai sẽ là đáp án cho cái thứ nhất.
Cần hiểu đúng khái niệm « nền văn minh sinh thái » mà chính quyền Trung Quốc thúc đẩy. Chính quyền Trung Quốc nhìn thấy ở đây cơ hội để trở thành nền kinh tế số một thế giới phi các-bon, cùng lúc là cơ hội để kiểm soát hoàn toàn xã hội. Thành phố thông minh (« smart city ») theo kiểu Trung Quốc, cùng lúc là công cụ hợp lý hóa « các dòng chảy » (thông tin, năng lượng…), đồng thời là phương thức kiểm soát xã hội. Thông qua công nghệ mà hình thành điều mà Shoshana Zuboff (nhà xã hội học, kinh tế gia trường Harvard Business School) gọi là « chủ nghĩa tư bản kiểm soát ». Có những hình thức tương đồng giữa các « nền tảng số mang tính hệ thống » của Hoa Kỳ mà chúng ta biết và các nền tảng số mang tính hệ thống mà chính quyền Trung Quốc kiểm soát, để tạo ra và kiểm soát các dữ liệu.
Châu Âu có một thách thức cơ bản : Đó là làm thế nào xác định được chỗ đứng trước các tổ hợp quân sự kỹ thuật số của Trung Quốc và Hoa Kỳ ? Hiện tại, nếu như các nước châu Âu đã có được những « viên gạch nền về công nghệ », thì họ lại chưa có được sự gắn kết toàn thể, bởi sự thiếu vắng các tác nhân công nghiệp. Từ đó, dẫn đến một mối đe dọa kép với châu Âu. Đó là châu Âu đang tăng tốc trở thành một khu vực ngoại vi, cùng lúc đó khu vực này bị hai đại cường biến thành công cụ. Nhìn chung, Liên Âu có nguy cơ trở thành địa bàn cho cuộc đối đầu địa chiến lược Mỹ - Trung, như trường hợp của Đài Loan và Úc.
Ghi chú
(*) Ông Thomas Gomart trả lời tuần báo l’Express (đăng tải hôm 30/09/2021). Bài phỏng vấn mang tựa đề « Trong trường hợp căng thẳng Mỹ - Trung leo thang, châu Âu có thể đứng ngoài ».
(**) Quy định Chung về Bảo vệ Dữ liệu (General Data Protection Regulation) được Nghị Viện Châu Âu và Hội Đồng Châu Âu ban hành năm 2016.
Công nghệ: Liên Âu cần chiến lược riêng để tránh kẹt trong đối đầu Mỹ-Trung (rfi.fr)
Geen opmerkingen:
Een reactie posten