Facebook và Twitter tiến hành nhiều biện pháp chống tuyên truyền của Trung Quốc bôi nhọ người biểu tình Hồng KôngNICOLAS ASFOURI, Lionel BONAVENTURE / AFP
Hôm qua 19/08/2019, hai mạng xã hội hàng đầu trên thế giới hiện nay là Twitter và Facebook đã đồng thời loan báo quyết định xóa bỏ hàng nghìn tài khoản “giả mạo” chỉ trích các cuộc biểu tình tại Hồng Kông. Hai mạng xã hội này không ngần ngại nêu bật xuất xứ của các tài khoản này là từ Trung Quốc, nơi mà cả Twitter lẫn Facebook đều bị chận.
Động thái quyết liệt của hai đại gia mạng xã hội này đã góp phần vạch trần chiến dịch bôi nhọ mà chính quyền Bắc Kinh đang tiến hành nhắm vào phong trào dân chủ tại Hồng Kông.
Trong một thông cáo công bố hôm qua, Twitter xác nhận đã đóng cửa 936 tài khoản xuất xứ từ Trung Hoa Lục Địa, dùng cả tiếng Anh và tiếng Hoa, với lý do chính thức là các tài khoản này đã vi phạm “chính sách chống thao túng thông tin” của mạng xã hội này, dưới các hình thức như gởi spam ồ ạt, phối hợp hành động, dùng tài khoản giả.
Các tài khoản này bị cho là đã hoạt động trong khuôn khổ một chiến dịch do chính phủ Trung Quốc yểm trợ, nhằm kích động bất hòa chính trị ở Hồng Kông.
Twitter đồng thời cho biết sẽ không còn chấp nhận quảng cáo từ các phương tiện truyền thông do Nhà nước Trung Quốc kiểm soát.
Về phần mình, Facebook cũng loan báo xóa bỏ bảy trang, ba nhóm và năm tài khoản dính líu đến các hành vi mà tập đoàn này gọi là “hành vi phối hợp không trung thực như một phần của một mạng nhỏ xuất xứ từ Trung Quốc và tập trung vào Hồng Kông”. Facebook cũng nói thẳng là sở dĩ các tài khoản trên bị đóng, đó là vì “liên hệ với chính quyền Trung Quốc”.
Facebook đã nêu bật một số ví dụ về các hành vi có phối hợp và không trung thực, tức là dối trá, như các bài đăng so sánh người biểu tình với loài gián, cáo buộc các nhà báo là tham nhũng và thông đồng với những kẻ “bạo loạn”, và những khẳng định theo đó chính những người biểu tình chứ không phải là cảnh sát là phía đã gây thương tích ở mắt của một cô gái, một hình ảnh đã trở thành biểu tượng của bạo lực cảnh sát tại Hồng Kông.
Chiến dịch lũng đoạn thông tin của chính quyền Bắc Kinh nhằm mục đích bôi nhọ phong trào phản kháng tại Hồng Kông bị công khai vạch trần, nhưng theo thông tín viên RFI Stéphane Lagarde tại Bắc Kinh, đó chỉ là phần nổi của cả một hệ thống tuyên truyền rộng lớn dựa trên hàng trăm ngàn dư luận viên ẩn danh trên các mạng xã hội:
“Ở Trung Quốc, thành phần này vẫn được gọi là Ngũ Mao Đảng (wu mao dang), nghĩa đen là “Đảng 5 hào”, tức là thù lao được chính quyền trả trước đây cho mỗi bình luận có lợi cho chế độ, hoặc có tác dụng chuyển tiếp các thông điệp tuyên truyền.
Theo một khảo sát của Đại Học Mỹ Harvard công bố vào năm 2016, các dư luận viên, đa số làm việc dưới tên giả, đã đưa lên mạng hơn 480 triệu tin nhắn mỗi năm. Để phát tán những tin nhắn tương tự ở nước ngoài, bộ máy tuyên truyền của Trung Quốc cần phải dùng đến các mạng xã hội bị kiểm duyệt ở Trung Hoa Lục Địa.
Phát biểu với RFI, nhà báo Trung Quốc Cao Du ước lượng rằng “hiện có hàng trăm ngàn thành viên “ngũ mao đảng” đang hoạt động ở Trung Quốc. Trên mạng Twitter, xuất hiện hai loại tài khoản Trung Quốc “ngụy tạo”: một bên của giới chuyên tấn công các nhà đối lập, kể cả bằng cách chửi rủa, và một bên bao gồm những người được đào tạo chuyên nghiệp hơn, trong đó có rất nhiều công an mạng, chuyên loan truyền các tin giả fake news.”
Các dư luận viên này cũng được rèn luyện để sử dụng tiếng Anh. Tập đoàn Twitter khẳng định rằng họ đã nhận diện được “một số lượng lớn các tài khoản hoạt động có phối hợp với nhau để khuếch đại thông tin họ đưa về các cuộc biểu tình ở Hồng Kông.”
Tập đoàn Mỹ cũng cho biết là họ có “bằng chứng đáng tin cậy” để nói rằng “đó là một chiến dịch được Nhà nước Trung Quốc hỗ trợ”.
Rất nhiều tài khoản trong số này đã có thể truy cập vào Twitter từ Trung Quốc thông qua các mạng ảo cá nhân VPN để vượt rào kiểm duyệt, trong khi cũng có những tài khoản đến từ các địa chỉ IP đặc biệt không bị chặn tại Trung Quốc.
Chính quyền Bắc Kinh chưa bình luận về các quyết định của Twitter và Facebook, nhưng guồng máy tuyên truyền kích động chống người biểu tình Hồng Kông đã có tác dụng đối với người Trung Quốc tại Hoa lục. Theo nhật báo Hồng Kông South China Morning Post vào hôm nay, một số người dùng internet ở Trung Quốc đã khẳng định rằng động thái của Twitter và Facebook cho thấy là Hoa Kỳ đang khuấy động tình hình.
Ảnh chụp màn hình trang Facebook của «La France en colère !!!» (Nước Pháp nổi giận!!!)RFI
Các nhóm được thành lập trên mạng xã hội Facebook đã đóng một vai trò trọng yếu trong sự phát triển của phong trào những người « Áo Vàng » tại Pháp, theo lời các thành viên của những nhóm này, cũng như của các chuyên gia được hãng tin AFP trích dẫn.
Châm ngòi cho phong trào này chính là video clip của một phụ nữ vô danh tiểu tốt, Jacqueline Mouraud, lên án « Ngài Macron » về quyết định tăng thuế xăng dầu. Từ đó, những người lái xe bất mãn mới tập hợp lại thành các nhóm để cùng nhau tổ chức cuộc biểu tình đầu tiên ngày 17/11. Họ mặc chiếc áo màu huỳnh quang, mà theo luật, người lái xe nào cũng phải có sẳn trong xe. Phong trào « Áo Vàng » là xuất phát từ đó.
Giáo sư Tristian Mendès France, Đại học Paris-Diderot, giải thích với hãng tin AFP rằng « Facebook là không gian lý tưởng đối với một phong trào kiểu như vậy, tức là một phong trào không có cơ cấu chặt chẽ, phân tán và không có đại diện thật sự. Cũng giống như họ, Facebook không có trung tâm, mà chỉ dựa trên những cộng đồng ».
Giống như các nhóm trên mạng xã hội, các thành viên của phong trào « Áo Vàng » có những yêu sách và thuộc những thành phần rất khác biệt nhau.
Nhưng Facebook cũng là nơi mà những người « Áo Vàng » trao đổi thông tin, hội ý với nhau, phối hợp tổ chức, theo lời bà Chloé Tissier, người điều hành nhóm « Những người lái xe vùng Normandie nổi giận », hiện có đến hơn 50 ngàn thành viên. Khi những người « Áo Vàng » muốn đạt đồng thuận về các yêu sách, họ cũng chọn Facebook làm công cụ thăm dò ý kiến.
Cũng theo lời bà Tissier, mạng Facebook quy tụ rất nhiều người lớn tuổi ở Pháp và thành phần này chiếm một tỷ lệ không nhỏ trong phong trào « Áo Vàng », do bản thân họ bất mãn khi thấy tiền hưu ngày càng ít đi vì thuế tăng.
Còn về phần nhà nghiên cứu Olivier Ertzscheid tại đại học Nantes, ông nhấn mạnh, nếu không có Facebook, phong trào « Áo Vàng » đã không đạt đến tầm mức như thế.
Một điểm đáng chú ý khác, đó là trong các nhóm trên Facebook, các thành viên tin vào những thông tin do chính các « đồng chí » của họ loan tải, hơn là thông tin trên các báo chí truyền thống. Theo các chuyên gia, chính thái độ nghi kỵ này đã góp phần vào sự lan truyền các « Fake news » (tin giả). Ngay từ đầu phong trào « Áo Vàng », những tin đồn thất thiệt đã lan truyền với tốc độ chóng mặt.
Xe thiết giáp được triển khai trên đại lộ Champs-Elysées ngăn ngừa bạo động cuộc biểu tình Áo Vàng ngày thứ Bảy 08/12/2018.REUTERS/Christian Hartmann
Hôm nay, 08/12/2018, cả nước Pháp, đặt biệt là thủ đô Paris, đang nín thở chờ xem diễn tiến cuộc biểu tình của những người « Áo Vàng », do có rất nhiều khả năng các vụ bạo loạn, đập phá tái diễn giống như ngày thứ Bảy 01/12. Đây là lần thứ tư những người « Áo Vàng » xuống đường vào thứ bảy, để phản đối những chính sách thuế khóa và chính sách xã hội của chính phủ tổng thống Emmanuel Macron.
Để đối phó với nguy cơ bạo động này, Pháp huy động một lực lượng an ninh hùng hậu chưa từng thấy. Tổng cộng 89 ngàn cảnh sát và hiến binh, trong đó có đến 8.000 người được triển khai ở Paris. Lần đầu tiên, xe thiết giáp của hiến binh cũng được sử dụng.
Ngay từ sáng sớm, nhiều xe của cảnh sát và hiến binh Pháp đã chặn ngõ vào các trục lộ lớn và quảng trường lớn, đặc biệt là quảng trường Concorde và quảng trường Etoile, nơi có Khải Hoàn Môn. Tất cả những người tham gia biểu tình ở Paris đều bị khám xét khi đi vào các địa điểm tập hợp.
Trong buổi sáng hôm nay, đã có khoảng 550 người bị câu lưu ở Paris, trong đó có 272 người bị tạm giữ. Trên đại lộ Champs Elysées, nơi mà hàng ngàn người « Áo Vàng » đang tập hợp, cảnh sát đã dùng lựu đạn hơi cay để đẩy lui một số nhóm người biểu tình.
Một điều chưa từng thấy, đó là các cửa hàng lớn, các thương xá như La Fayette, Printemps đều đóng cửa vào một ngày thứ bảy, ngay giữa mùa mua sắm cuối năm. Nhiều địa điểm tham quan nổi tiếng như tháp Eiffel, viện bảo tàng Louvre, … cũng đóng cửa. Về các phương tiện giao thông công cộng, có đến 36 trạm metro phải tạm ngưng phục vụ. Nhiều trận bóng đá bị hủy. Tại Paris, nhân viên và phương tiện y tế ở các bệnh viện ở Paris cũng được tăng cường, sẵn sàng đón tiếp những người bị thương do bạo động.
Còn tại các tỉnh, nhiều con đường đã bị những người "Áo Vàng" chặn lại, gây rối loạn giao thông.
Vì lo ngại sẽ có nhiều người bị thương, các đại diện của một tập hợp những người « Áo Vàng » hôm qua đã kêu gọi mọi người biểu tình ôn hòa. Những người đại diện này tối qua đã được thủ tướng Edouard Philippe tiếp. Tuy hài lòng về cuộc tiếp xúc với thủ tướng, nhưng họ muốn tổng thống Emmanuel Macron lên tiếng và đưa ra những quyết định theo đúng nguyện vọng của họ. Vẫn im lặng trong những ngày qua, tổng thống Macron sẽ chỉ phát biểu vào đầu tuần tới.
Cho tới nay, những nhân nhượng của chính phủ, kể cả hủy bỏ việc tăng thuế xăng dầu, vẫn không xoa dịu được phong trào « Áo Vàng ». Không những thế, các cộng sự viên của tổng thống Macron đã nhận được những lời dọa giết. Chính phủ lo ngại là phong trào phản kháng sẽ lan sang những khu vực khác, nhất là giới nông gia và ngành giáo dục. Hôm qua, các học sinh trung học đã tiếp tục biểu tình, phong tỏa nhiều trường và gây ra nhiều vụ bạo động, nhất là ở vùng Paris.
Trong bối cảnh sức ép của Hà Nội ngày càng tăng trên các hãng internet quốc tế để buộc họ tuân thủ bộ luật về an ninh mạng đầy tranh cãi mới được thông qua, bộ Thông Tin Việt Nam hôm 13/09/2018 đã thúc giục tập đoàn Facebook nhanh chóng mở văn phòng trong nước.
Hãng tin Anh Reuters trích cổng thông tin của chính phủ Việt Nam cho biết là quyền bộ trưởng Thông Tin Truyền Thông, ông Nguyễn Mạnh Hùng, đã đưa ra đề nghị này với ông Simon Milner, phó chủ tịch về Chính Sách Công của Facebook tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhân một cuộc gặp bên lề hội nghị Diễn Đàn Kinh Tế Thế Giới về ASEAN 2018 tại Hà Nội.
Nguồn tin trên xác định rằng phía Việt Nam đã nhắc nhở Facebook rằng trên cơ sở kinh doanh thành công tại Việt Nam, Facebook cũng nên dành một tỷ lệ doanh thu để tái đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, và sớm mở văn phòng đại diện tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, Facebook cũng phải tuân thủ luật pháp Việt Nam, trong đó có các yêu cầu về bảo đảm an ninh, xây dựng không gian mạng lành mạnh.
Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc, có mặt trong cuộc tiếp xúc với phó chủ tịch Facebook, cũng cho rằng mạng xã hội này phải có trách nhiệm đối với hơn 60 triệu tài khoản người dùng tại Việt Nam trong việc bảo đảm an ninh, an toàn, bảo vệ thông tin cá nhân người sử dụng Facebook.
Theo hãng Reuters, phát ngôn viên của Facebook chưa có bình luận về đề nghị của phía Việt Nam, trong lúc báo chí trong nước khẳng định rằng ông Milner đã cho biết là Facebook sẵn sàng thảo luận với Việt Nam về nhiều vấn đề, trong đó có an ninh mạng, để cùng có cách xử lý phù hợp với tình hình của mỗi quốc gia.
Đối với hãng tin Anh, đảng Cộng Sản Việt Nam không chấp nhận các tiếng nói bất đồng và kiểm soát chặt chẽ các phương tiện truyền thông trong nước.
Luật An Ninh Mạng của Việt Nam có hiệu lực từ đầu năm 2019 tới đây yêu cầu các tập đoàn internet ngoại quốc hoạt động ở Việt Nam là phải lưu trữ ngay tại Việt Nam dữ liệu người dùng Việt Nam, và phải cung cấp thông tin cho chính phủ khi được yêu cầu. Theo giới phản đối, luật này cho phép chính quyền tăng cường đàn áp giới bất đồng chính kiến.
Theo Reuters, các tập đoàn công nghệ thông tin toàn cầu đã bác bỏ đồi hỏi lưu trữ dữ liệu tại Việt Nam, nhưng họ không cứng rắn lắm trên các điều khoản các tác dụng tăng cường sức đàn áp trực tuyến của chính phủ Việt Nam.
Tuy nhiên, nhiều quan chức các tập đoàn này đã tỏ ý lo ngại trước khả năng là các trung tâm dữ liệu và văn phòng tại Việt Nam sẽ giúp cho các cơ quan chức năng của Việt Nam dễ dàng hơn trong việc tịch thu dữ liệu về khách hàng.
Ông Gil Kaplan, thứ trưởng phụ trách thương mại quốc tế tai bộ Thương Mại Mỹ, hôm 10/09 cho biết là sẽ nêu vấn đề an ninh mạng trong các cuộc họp với các quan chức chính phủ, trong đó có thủ tướng Việt Nam.
Tháng Bảy vừa qua, 17 nhà lập pháp Hoa Kỳ kêu gọi lãnh đạo Facebook và Google chống lại những thay đổi được quy định trong luật An Ninh Mạng của Việt Nam.
Các đại biểu Quốc Hội Việt Nam bấm nút thông qua Luật An ninh mạng ngày 12/06/2018 tại Hà Nội.TTX Việt Nam/ AFP
Trong một bức thư gởi đến lãnh đạo hai tập đoàn Facebook và Google, 17 nhà lập pháp Mỹ mới đây đã kêu gọi các đại tập đoàn internet này chống lại những thay đổi được quy định trong Luật An Ninh Mạng vừa được Việt Nam thông qua, đặc biệt là đòi hỏi lưu trữ tại Việt Nam dữ liệu cá nhân người sử dụng Việt Nam.
Theo hãng tin Anh Reuters, trong bức thư đề ngày 12/07/2018, các nghị sĩ Mỹ thuộc cả hai đảng Dân Chủ và Cộng Hòa đã cho rằng Luật An Ninh Mạng của Việt Nam thực ra không hề nhằm mục tiêu bảo vệ những người sử dụng Internet, mà là một công cụ để đàn áp những tiếng nói bất đồng trong nước.
Các nghị sĩ Mỹ, trong đó có ông Christopher Smith, nghị sĩ Cộng Hòa bang New Jersey, và hai dân biểu đảng Dân Chủ bang California là Alan Lowenthal and Zoe Lofgren, đồng chủ tịch Nhóm Vietnam Caucus tại Quốc Hội Mỹ, không ngần ngại cho rằng : « Nếu chính phủ Việt Nam ép buộc các công ty của quý vị phải hỗ trợ và kiểm duyệt thông tin, thì đó là một vấn đề đáng quan ngại, cần được nêu lên qua con đường ngoại giao và ở cấp cao nhất ».
Lời kêu gọi của các nghị sĩ Mỹ tập trung vào hai điểm trong bộ Luật An Ninh Mạng đã được Quốc Hội Việt Nam thông qua vào tháng Sáu vừa qua, và sẽ có hiệu lực từ đầu năm 2019.
Trước hết là quy định theo đó Facebook, Google và các công ty công nghệ toàn cầu khác phải lưu trữ ngay tại Việt Nam, dữ liệu cá nhân của người dùng tại Việt Nam, và mở văn phòng trên lãnh thổ Việt Nam. Bên cạnh đó là quy định buộc các công ty có hoạt động tại Việt Nam là phải gỡ bỏ các nội dung bị chính quyền Việt Nam phản đối trong vòng 24 tiếng đồng hồ, sau khi có yêu cầu từ bộ Công An hay bộ Văn Hóa Thông Tin.
Nhật báo Anh Financial Times ghi nhận là trong thư, các nghị sĩ Mỹ Mỹ nói rõ với lãnh đạo của Facebook và Google rằng : « Đã có những thông tin, theo đó công ty của quý vị đã gỡ bỏ video và đóng cửa tài khoản (của một số người sử dụng) theo yêu cầu của chính quyền Việt Nam… trong đó có cả tài khoản người dùng ở California và Đức ».
Theo ghi nhận của Reuters, các tập đoàn internet toàn cầu đã có những phản ứng rất mạnh trước đòi hỏi lưu trữ dữ liệu người sử dụng Việt Nam ngay tại Việt Nam, nhưng lại không cứng rắn lắm trước các yêu cầu mà mục tiêu chính là nhằm gia tăng đàn áp các hoạt động chính trị trên mạng.
Báo Tuổi Trẻ Online bị đình bản ba tháng
Vào lúc các nghị sĩ Mỹ kêu gọi kháng lại Luật An Ninh Mạng Việt Nam, vấn đề thông tin trên mạng đặc biệt nổi cộm tại Việt Nam với sự kiện chính quyền ra lệnh đình bản Báo Tuổi Trẻ Online, tức là trang mạng của báo Tuổi Trẻ, trong thời hạn ba tháng, với lý do loan tin « sai sự thật » và đăng bình luận « gây mất đoàn kết dân tộc »
Trên trang mạng của mình ngày 16/07 vừa qua, tờ Tuổi Trẻ Online đã lên tiếng tạm biệt độc giả trong ba tháng, đồng thời công bố giải thích về hai lỗi lầm khiến tờ báo bị phạt.
Liên quan đến việc loan tin sai sự thật, báo Tuổi Trẻ cho biết nội dung như sau : « Báo Tuổi Trẻ Online ngày 19/06/2018 đăng bài viết "Chủ tịch nước đồng ý cần ban hành Luật biểu tình". Trong bài viết này, Tuổi Trẻ Online có đăng: "Tiếp xúc cử tri với vai trò đại biểu Quốc hội Thành Phố Hồ Chí Minh, chủ tịch nước Trần Đại Quang nói ông đồng tình với kiến nghị của cử tri cần có Luật biểu tình và hứa báo cáo Quốc hội về nội dung này". Trên thực tế, khi tiếp xúc với cử tri tại Thành Phố Hồ Chí Minh ngày 19/06/2018, Chủ tịch nước Trần Đại Quang không phát biểu nội dung trên. »
Ảnh minh họa: Quảng cáo trước cửa hiệu điện thoại di động ở Yangon, Miến Điện. Ảnh chụp ngày 08/08/2018.REUTERS/Ann Wang
Áp lực quốc tế trên Quân Đội Miến Điện về vụ thanh lọc người Rohingya càng lúc càng tăng. Trong lúc ý tưởng đưa một số tướng lãnh bị cáo buộc là thủ phạm ra trước Tòa Án Hình Sự Quốc Tế ngày càng có thêm hậu thuẫn, thì nhiều quốc gia đã và đang chuẩn bị các biện pháp trừng phạt.
Trong tình hình đó, tuần báo Pháp Courrier International mới đây đã ghi nhận rằng mạng xã hội Facebook đã tung ra một đòn mạnh đối với giới tướng lãnh Miến Điện.
Tân Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc bà Michelle Bachelet ngày 10/09/2018 đã lên tiếng kêu gọi thành lập « một cơ chế » mới để điều tra về nghi án diệt chủng người Rohingya tại Miến Điện và đưa những kẻ chịu trách nhiệm ra trước tòa án quốc tế để xét xử.
Vào cùng ngày, tổ chức bảo vệ nhân quyền Human Rights Watch cũng ra một bản phuc trình, kêu gọi thực hiện công lý chống lại các tội ác quốc tế tại Miến Điện. Trước đó, ngày 06/09, Tòa Án Hình Sự Quốc Tế La Haye cho biết sẵn sàng thụ lý hồ sơ diệt chủng người Rohingya tại Miến Điện.
Những diễn biến kể trên là hệ quả logic của sự kiện một phái bộ điều tra thực tế độc lập Liên Hiệp Quốc (U.N. Independent International Fact-Finding Mission on Myanmar) do Phủ Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc thành lập năm 2017, vào tháng 8 vừa qua đã công bố một bản báo cáo khẳng định rằng đã có đủ bằng chứng để truy tố tổng tham mưu trưởng Quân Đội Miến Điện cùng với 5 viên tư lệnh khác về tội ác chống nhân loại và diệt chủng đối với sắc tộc thiểu số Rohingya.
Chính quyền Miến Điện dĩ nhiên là đã bác bỏ mọi cáo buộc của quốc tế, nhưng ngay sau khi báo cáo tóm tắt của phái bộ điều tra Liên Hiệp Quốc được công bố, đã có nhiều quốc gia tuyên bố sẵn sàng đưa các tướng lãnh Miến Điện bị cáo buộc diệt chủng ra trước Tòa Án Hình Sự Quốc Tế.
Trong khi chờ đợi, nhiều nước chủ trương tăng cường các biện pháp trừng phạt nhắm vào các cá nhân và pháp nhân Miến Điện bị buộc vào các tội ác chống nhân loại và diệt chủng.
Facebook ra tay đánh mạnh vào giới tướng lãnh Miến Điện
Trong số các biện pháp đã được áp dụng, tuần báo Courrier International hôm 31/08 vừa qua đã đặc biệt chú ý đến sự kiện Facebook đã mau chóng xóa bỏ tài khoản của lãnh đạo Quân Đội và một số tướng lãnh Miến Điện sau khi những người này bị Liên Hiệp Quốc quy trách nhiệm trong vụ thảm sát người Rohingya.
Trích dịch một bài viết trên tuần báo Miến Điện Frontier Myanmar, xuất bản tại Rangoon bằng hai thứ tiếng Anh và Miến, Courrier International cho rằng dù quyết định của Facebook có muộn màng, nhưng có lẽ đó một trong những biện pháp có hiệu quả hơn hẳn các trừng phạt ngoại giao, kinh tế hay tư pháp khác rất khó thực hiện.
Tính ra, Facebook đã xóa bỏ các trang và tài khoản thuộc 20 nhân vật và tổ chức Miến Điện, đặc biệt là tài khoản của tổng tư lệnh quân đội Miến Điện, tướng Ming Aung Hlaing. Facebook cũng đóng cửa trang của kênh truyền hình mới của quân đội, Myawady.
Ngoài ra 46 trang Facebook và 12 tài khoản đội lốt cơ quan truyền thông và chính luận độc lập hầu « phát tán tốt hơn các thông điệp của quân đội Miến Điện » cũng bị Facebook xóa bỏ.
Trong một thông báo, Facebook cho biết là họ quyết định xóa bỏ tổng cộng 18 tài khoản facebook, 1 tài khoản Instagram và 52 trang Fanspage, liên quan đến 12 triệu người theo dõi.
Để biện minh cho biện pháp này, Facebook đã dựa trên báo cáo của của phái bộ điều tra Liên Hiệp Quốc, xác nhận là các cá nhân và tổ chức nói trên đã vi phạm nhân quyền. Facebook cho biết là muốn « ngăn chặn không để họ sử dụng dịch vụ của Facebook để kích động hận thù, làm tăng thêm căng thẳng chủng tộc hay tôn giáo ».
Báo cáo của phái bộ điều tra Liên Hiệp Quốc đã nhấn mạnh sự kiện quân đội Myanmar biến mạng xã hội thành công cụ tuyên truyền hiệu quả cao; trang nhà của tướng Min Aung Hlaing chẳng hạn, đặc biệt sôi nổi với số lượng người theo dõi rất lớn.
Facebook gần đây bị chỉ trích dữ dội là đã trốn tránh trách nhiệm trong việc kiểm tra nội dung bằng tiếng Miến Điện, nhất là những bài kích động hận thù nhắm vào thiểu số người Hồi Giáo.
Tình trạng này đã kéo dài từ nhiều năm qua, và Facebook đã được báo động ngay từ năm 2013 về hiện tượng Facebook bị lạm dụng để gây hại. Sau đó thì mạng xã hội này cũng nhận được nhiều lời cảnh báo khác, nhưng đã phản ứng quá chậm chạp, một sai lầm giờ đây họ đã phải thừa nhận.
Xóa bỏ các nội dung kích động hận thù: Biện pháp dễ làm nhưng hữu hiệu
Theo Courrier International, việc xóa bỏ các trang kích động hận thù là một biện pháp đơn giản – đơn giản hơn rất nhiều so với việc đào tạo những người kiểm tra nội dung bằng tiếng Miến Điện - nhưng cũng rất táo bạo, vì hẳn sẽ có hệ quả rất lớn.
Facebook phổ biến ở Miến Điện đến mức mà hầu như họ không có đối thủ cạnh tranh. Mạng này là phương thức được coi như là hàng đầu để tiếp cận quần chúng. Người Miến Điện biết rất rõ điều này.
Những sự kiện bạo lực, trấn áp xẩy ra ở bang Arakan vào năm ngoái, 2017, khiến hơn 700 000 người chạy lánh nạn sang Bangladesh, chẳng những không ảnh hưởng gì đến hình ảnh quân đội Miến Điện mà ngược lại còn được tô bóng thêm nữa là khác.
Facebook đã đóng vai trò rất lớn trong vụ việc, vì đã góp phần đưa lãnh đạo quân đội Miến Điện Min Aung Hlaing lên vị trí hàng đầu trên truyền thông. Vào lúc tài khoản Facebook của ông bị khóa, nhân vật này đã có hơn một triệu người theo. Chỉ có bà Aung San Suu Kyi là có thể bằng ông.
Đối với Courrier International, Facebook vốn đã trở thành phương tiện truyền thông độc tôn tại Miến Điện. Không có mạng xã hội nào khác có thể tranh đua với Facebook ở Miến Điện. Dĩ nhiên là cũng có báo chí và truyền hình của quân đội, nhưng các kênh truyền thông này không thể thay thế Facebook. Hơn nữa người Miến Điện giờ đây đã có thói quen xem tin tức trên điện thoại di động.
Trong bối cảnh đó, việc tước bỏ phương tiện Facebook của tướng Min Aung Hlaing và quân đội, có lẽ là đòn trừng phạt nặng hơn tất những gì mà cộng đồng quốc tế có thể đưa ra nhắm vào họ.
Hiện nay ai cũng nói đến trừng phạt, nhưng kết quả của các biện pháp truyền thống như cấm nhập cảnh hay phong tỏa tài sản ở ngoại quốc chỉ có hiệu quả rất giới hạn : Lãnh đạo quân đội Miến Điện không có tài sản ở Mỹ, và trong ngắn hạn, họ cũng không cần phải đến Mỹ.
Người ta cũng nói nhiều đến việc truy tố, nhưng khả năng này còn xa vời. Ngay cả như khi Tòa Án Hình Sự Quốc Tế ban hành lệnh truy bắt, thực hiện lệnh này hầu như là vô khả thi.
Một vố đau cho ảnh hưởng của quân đội
Câu hỏi đặt ra hiện nay là liệu Facebook có thực hiện chủ trương mới của mình một cách nghiêm ngặt hay không, vì chắc chắn là lãnh đạo quân đội Miến Điện sẽ tiếp tục sử dụng mạng xã hội để tuyên truyền.
Một bằng chứng là tài khoản Facebook mà tướng Min Aung Hlaing có trước đây vừa bị xóa đi, thì lập tức một cái mới đã xuất hiện, trước khi biến mất.
Bên cạnh đó, không đầy 48 tiếng đồng hồ sau khi tài khoản Facebook của vị tư lệnh quân đội Miến Điện bị khóa, một tài khoản của ông đã được mở trên mạng xã hội Nga VK, một mạng tự nhận là hiện có hơn 500 triệu người sử dụng. Tính đến ngày 06/09, tài khoản đó đã được khoảng 35.000 người theo.
Đối với Facebook, mạng xã hội này còn phải đưa ra một quyết định nhạy cảm hơn nữa : Đó là tính sao với các tài khoản khác của quân đội Miến Điện, chẳng hạn như của bộ Quốc Phòng, vẫn còn hoạt động.
Ngoài ra, còn nhiều trang được cho là của các tổ chức dân sự của chính quyền, nhưng cũng có thể bị quân đội sử dụng để phổ biến thông điệp của họ.
Có điều những trang này sẽ không phục vụ hữu hiệu quyền lợi của quân đội Miến Điện như những tài khoản vừa bị xóa, vì không được mang vỏ chính thức. Hơn nữa, nếu những trang đó có quá nhiều người theo thì sẽ lại rơi vào tầm nhắm của Facebook.
Tóm lại, theo Courrier International, Facebook đã đưa ra một quyết định rất có trọng lượng vào ngày 27/08/2018 khi kiểm duyệt các tướng lãnh Miến Điện. Ngoài ý nghĩa biểu tượng, đó là một đòn giáng mạnh vào ảnh hưởng của quân đội Miến Điện – và của tướng Min Aung Hlaing nói riêng – trên dư luận Miến Điện.
Tư lệnh quân đội Miến Điện, tướng Min Aung Hlaing (T) trong lần gặp bà Aung San Suu Kyi tại Naypyitaw ngày 02/12/2015.REUTERS/Soe Zeya Tun
Một năm sau cuộc tấn công của quân đội Miến Điện nhằm vào cộng đồng người thiểu số Hồi Giáo Rohingya, hôm 27/8/2018, Liên Hiệp Quốc kết luận đó là hành động « diệt chủng ». Các nhà điều tra của tổ chức quốc tế cáo buộc quân đội có ý định tiêu diệt người Rohingya, đồng thời yêu cầu đưa các chỉ huy quân đội Miến Điện ra xét xử trước tòa án quốc tế vì tội « diệt chủng ».
Bản báo cáo của Liên Hiệp Quốc liệt kê một loạt các hành động tàn sát của quân đội Miến Điện nhằm vào người Rohingya ở các bang Shan, Kachin và Arakan. Đó là các tội ác: Hành quyết thường dân, hãm hiếp phụ nữ, đốt phá làng mạc và bắt đi mất tích, tra tấn rất nhiều người khác. Theo Liên Hiệp Quốc, các quân nhân Miến Điện đã phạm phải hàng loạt các tội ác kinh hoàng bị luật pháp quốc tế nghiêm cấm nhằm tiêu diệt cộng đồng thiểu số người Hồi giáo này.
Điều nghiêm trọng, theo báo cáo của tổ chức quốc tế, đó không phải là những hành động đơn lẻ, mà các quân nhân đã hành động theo một kế hoạch có tính toán, đưa ra từ cấp chỉ huy cao nhất và được triển khai theo từng giai đoạn. Cuộc đàn áp trên quy mô lớn có tổ chức này đã gây ra thảm cảnh cho hơn 700 000 người Rohingya phải chạy lánh nạn sang Bangladesh cách đây đúng một năm. Cho đến giờ hàng trăm nghìn người Rohingya vẫn đang phải sống leo lắt trong các trại tị nạn tạm bợ bên kia biên giới Bangladesh không biết bao giờ mới có ngày trở về Miến Điện.
Liên Hiệp Quốc, lần đầu tiên nêu đích danh thủ phạm là tổng tư lệnh và 5 tướng lĩnh khác trong quân đội Miến Điện. Bên cạnh đó, Liên Hiệp Quốc cũng đánh giá cuộc tàn sát trên có sự thông đồng của chính quyền dân sự. Bà Aung San Su Kyi, giải Nobel Hòa bình, lãnh đạo trên thực tế của chính phủ Miến Điện, nhưng đã không làm gì để ngăn chặn các cuộc thảm sát người Rohingya.
Hôm nay (29/08), chính phủ Miến Điện đã lên tiếng phản bác bản báo cáo điều tra của Liên Hiệp Quốc. Một ủy ban độc lập chuyên trách hồ sơ Miến Điện yêu cầu Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc phải hành động, đồng thời đưa vụ việc ra Tòa Án Hình Sự Quốc Tế, hoặc thành lập một tòa án đặc biệt để điều tra về tội ác "thanh lọc chủng tộc" nhằm vào người Rohingya.
Tuy nhiên để đưa những quân nhân Miến Điện, chịu trách nhiệm chính trong các vụ thảm sát người Rohingya, ra xét xử, quốc tế cần phải tuân thủ những trình tự luật pháp quốc tế không đơn giản. AFP đặt ra một số vấn đề xung quanh bản báo cáo của Liên Hiệp Quốc về hồ sơ người Rohingya.
Đâu là trình tự hợp pháp để có thể mở phiên tòa quốc tế ?
Theo giải thích của AFP, cho đến lúc này, báo cáo của Liên Hiệp Quốc là tài liệu quy kết cụ thể nhất các quan chức Miến Điện phạm các tội ác hãm hiếp, giết người hàng loạt đốt phá làng mạc khiến hơn 700 000 người Rohingya phải chạy sang Bangladesh lánh nạn. Từng đó tội trạng cũng đủ để đưa ra xét xử ở một tòa án quốc tế.
Giải pháp thứ nhất là đưa ra Tòa Án Hình Sự Quốc Tế (CPI). Nhưng để Tòa Án La Haye thụ lý hồ sơ thì cần phải được Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc đề nghị bằng một nghị quyết. Ngay từ khâu này, người ta đã nhìn thấy trở ngại đầu tiên: Trung Quốc, một trong năm thành viên thường trực của Hội Đồng Bảo An, vẫn đánh giá cuộc khủng hoảng người Rohingya là chuyện nội bộ của Miến Điện, nên chắc là Bắc Kinh sẽ phủ quyết. Nga cũng có thể làm tương tự. Tuần trước, tướng Min Aung Hlaing vừa đi thăm Nga về.
« Làm thế nào giải quyết vấn đề này ? Bằng thương lượng và đối thoại », hôm qua, phát ngôn viên bộ Ngoại Giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh đã trả lời báo chí như trên về quan điểm của Bắc Kinh xung quanh kết luận của Liên Hiệp Quốc về hồ sơ Rohingya.
Ngoài ra còn có giải pháp lựa chọn nào khác ?
Lựa chọn thứ 2 trong trường hợp ý định đưa hồ sơ lên Tòa Án Hình Sự Quốc Tế CPI bị thất bại do bế tắc ở Hội Đồng Bảo An, đó là có thể thành lập một tòa án quốc tế chuyên biệt cho vụ việc cụ thể, như trường hợp đã làm với các vụ xử tội diệt chủng ở Rwanda và Nam Tư cũ.
Một phương án khác : Hồi tháng Tư vừa qua, bà chưởng lý Tòa CPI Fatou Bénouda, đã bất ngờ đề nghị các thẩm phán liệu họ có chấp thuận mở rộng quyền xét xử đến Miến Điện, cho dù nước này không tham gia Tòa Án Hình Sự Quốc Tế. Điều này có vẻ khả thi vì thực tế Bangladesh, thành viên của CPI, đồng thời là nước bị liên lụy nhiều nhất trong cuộc khủng hoảng này.
Nếu các thẩm phán của CPI đồng ý với đề xuất trên, bà chưởng lý của CPI có thể cho mở điều tra sơ khởi từ phía Bangladesh vì nước này là thành viên của CPI. Điều này có thể dẫn tới việc tòa ra lệnh bắt các nhân vật chịu trách nhiệm của Miến Điện.
Ai có thể bị truy tố ?
Tòa CPI có quyền truy tố các cá nhân nhưng không làm được như vậy đối với các quốc gia ? Báo cáo của Liên Hiệp Quốc vừa công bố nêu đích danh 6 sĩ quan cao cấp quân đội Miến Điện, trong đó có tổng tư lệnh, tướng Min Aung Hlaing. Các nhà điều tra Liên Hiệp Quốc nêu trách nhiệm của những nhân vật trên trong việc trực tiếp ra lệnh cho các đơn vị thực thi chiến dịch « thanh lọc sắc tộc » tại bang Rakhin, ở tây bắc Miến Điện, nơi khi đó có đa số dân là người Rohingya. Tuy vậy CPI vẫn bị giới hạn bởi vì Tòa không thể ép buộc Miến Điện hay bất kì nước nào khác phải giao nộp các quan chức phạm tội .
Liên quan đến chính phủ dân sự Miến điện, bà Aung San Suu Kyi có bị liên lụy gì không ?
Rất ít khả năng giải Nobel Hòa Bình, hiện đang thực quyền lãnh đạo chính phủ Miến Điện, bị khởi tố, cho dù trong hồ sơ này, bà liên tục bị quốc tế chỉ trích vì đã không lên tiếng, hành động gì về thảm kịch của người Rohingya. Thực tế, dù là người đứng đầu chính phủ dân sự Miến Điện, bà Aung San Suu Kyi không có quyền hành gì đối với các bộ như Quốc Phòng hay Nội Vụ, hai bộ vẫn nằm dưới sự kiểm soát trực tiếp của giới tướng lãnh quân đội.
Tập đoàn quân sự nắm quyền tại Miến Điện qua nhiều thập kỷ dù đã tự giải thể năm 2011, nhưng quân đội vẫn là nhân tố chính trị trọng yếu, đưa ra các quyết định quan trọng nhất là liên quan đến những chiến dịch bình định ở các bang có xung đột sắc tộc.
Nhưng các nhà điều tra Liên Hiệp Quốc đã nhấn mạnh việc bà Aung San Suu Ky đã không sử dụng uy tín, danh tiếng cá nhân có được ở trong nước để ngăn chặn thảm kịch xảy ra. Chính phủ của bà bị tố cáo đã chối bỏ mọi chuyện, ngăn cản điều tra của Liên Hiệp Quốc và phổ biến các thông tin dối trá. Báo cáo của Liên Hiệp Quốc có đoạn kết luận : « Qua cách hành xử và thái độ làm ngơ của mình, chính quyền dân sự đã góp phần vào các tội ác tàn bạo ».
Facebook và Twitter tiến hành nhiều biện pháp chống tuyên truyền của Trung Quốc bôi nhọ người biểu tình Hồng KôngNICOLAS ASFOURI, Lionel BONAVENTURE / AFP
Ảnh chụp màn hình trang Facebook của «La France en colère !!!» (Nước Pháp nổi giận!!!)RFI
Xe thiết giáp được triển khai trên đại lộ Champs-Elysées ngăn ngừa bạo động cuộc biểu tình Áo Vàng ngày thứ Bảy 08/12/2018.REUTERS/Christian Hartmann
Bộ Thông Tin Truyền Thông ngày 13/09/2018 thúc giục tập đoàn Facebook nhanh chóng mở văn phòng tại Việt Nam, tuân thủ luật pháp Việt Nam, trong đó có các yêu cầu về bảo đảm an ninh, xây dựng không gian mạng lành mạnh.©REUTERS/Dado Ruvic
Các đại biểu Quốc Hội Việt Nam bấm nút thông qua Luật An ninh mạng ngày 12/06/2018 tại Hà Nội.TTX Việt Nam/ AFP
Ảnh minh họa: Quảng cáo trước cửa hiệu điện thoại di động ở Yangon, Miến Điện. Ảnh chụp ngày 08/08/2018.REUTERS/Ann Wang
Tư lệnh quân đội Miến Điện, tướng Min Aung Hlaing (T) trong lần gặp bà Aung San Suu Kyi tại Naypyitaw ngày 02/12/2015.REUTERS/Soe Zeya Tun