nhạc phim, bài Piensa En Mi (Hãy nhớ đến ta) của tác giả người Mêhicô Agustín Lara có lẽ là bản nhạc quen thuộc nhất

Thứ bảy 24 Tháng Tám 2013

Piensa En Mi, nhớ nhung thầm lặng gót người xa vắng

Nghe (18:52)

Thêm vào danh mục của tôi

Tải về

Embed

 

Victoria Abril và Marisa Paredes trong phim Tacones Lejanos (DR)

Tuấn Thảo

Trong số các bài bolero từng được chọn làm chủ đề nhạc phim, bài Piensa En Mi (Hãy nhớ đến ta) của tác giả người Mêhicô Agustín Lara có lẽ là bản nhạc quen thuộc nhất. Bài hát do tác giả Agustín Lara ghi âm lần đầu tiên vào năm 1937, nhưng không thành công vượt bực như mong đợi.

Piensa en mi Phiên bản 2013   24/08/2013   Nghe (03:27)

Mãi đến gần nửa thế kỷ sau, khi đến phiên Luz Casal ghi âm lại bài hát cho bộ phim của Almodovar, thì lúc đó bài Piensa En Mi mới phá kỷ lục số bán : 5 triệu đĩa đơn trong vòng 6 tháng. Piensa En Mi (Hãy nhớ đến ta) là ca khúc chủ đề của bộ phim Tacones Lejanos (Gót người xa vắng), phát hành vào tháng 10 năm 1991.
Theo lời kể của nhà đạo diễn Tây Ban Nha Pedro Almodovar, thì trước khi khởi quay, ông đã chọn sẵn những bài hát mà ông muốn đưa vào bộ phim, trong đó có bản bolero khá xưa đề tựa Piensa En Mi của tác giả Agustín Lara. Tuy nhiên, trong số những phiên bản ghi âm mà Almodovar có trong tay, không có bài nào thật sự làm cho ông vừa ý. Vì thế ông quyết định thực hiện một phiên bản mới, nhưng vẫn chưa biết là sẽ thu thanh với ca sĩ nào.
Sáu tháng trước ngày ra mắt cuộn phim, cả đoàn làm phim vẫn còn loay hoay trong giai đoạn tiền kỳ : tác phẩm vẫn chưa có tựa đề chính thức, kịch bản còn đang chỉnh sửa. Trong thành phần diễn viên, người duy nhất vừa được tuyển lựa là Marisa Paredes, nổi tiếng trong làng điện ảnh Tây Ban Nha từ giữa những năm 1970. Trong bộ phim sắp quay của Almodovar, bà thủ vai một ca sĩ ở độ tuổi tứ tuần.
Bà có một đứa con gái ruột (do Victoria Abril thủ diễn), nhưng thời còn trẻ, sự nghiệp sân khấu khiến cho bà có cuộc sống nay đây mai đó, không được gần gũi với con. Đứa bé vì thế cảm thấy bị bỏ rơi hất hủi, đến khi trưởng thành, cô gái có vẻ ghét người mẹ ruột nhiều hơn là thương.
Kỷ niệm thơ ấu duy nhất đọng lại trong tâm trí cô gái là tiếng động giữa đêm khuya của bà mẹ đi giầy cao gót. Ý tưởng này sau đó được thu gọn trong tựa đề chính thức của bộ phim là Gót người xa vắng (Tacones Lejanos). Quan hệ giữa hai mẹ con lại càng phức tạp hơn khi hai người đàn bà này cùng yêu một người đàn ông : tình nhân khi xưa của bà mẹ nay lại là người chồng của cô con gái. Đời lắm cảnh trớ trêu, tình cớ sao oan trái.
Mối tình tay ba dẫn đến án mạng. Cô con gái bị tình nghi là đã giết chồng nên bị bắt giam. Mặc cảm tội lỗi dày vò lương tâm ray rức trái tim bà mẹ. Khi bà bước lên sân khấu biểu diễn, bà hát bài Piensa En Mi, không phải cho khán giả, mà để gửi gấm những lời nhắn nhủ cho đứa con gái ở trong tù. Bà mẹ hát cho con tất cả những lời yêu thương, mà trong suốt cuộc đời bà chưa từng nói.
Khi viết kịch bản, đạo diễn Pedro Almodovar thừa hiểu đây là màn quan trọng nhất của bộ phim : nút thắt càng khó tháo gỡ càng tạo thêm sự hồi hộp căng thẳng khiến khán giả phải chú tâm theo dõi cho đến hồi kết. Bản nhạc Piensa En Mi vì thế mà trở nên mấu chốt. Đạo diễn Almodovar muốn tìm ra một giọng ca có đủ hai tiêu chuẩn cực kỳ quan trọng.
Thứ nhất là khả năng diễn đạt, để lột tả trọn vẹn ý tứ của bài Piensa En Mi trong bối cảnh cuộn phim, tức là con hãy nhớ mẹ, chứ không phải là đôi lứa nhớ nhau. Thứ nhì, giọng ca này phải gần giống với giọng nói bình thường của nữ diễn viên Marisa Paredes. Một sự khác biệt quá lớn giữa giọng ca thu âm và giọng nói của người diễn có nguy cơ làm cho cảnh quay mất sức thuyết phục.
Theo lời kể của đạo diễn Almodovar, ông mời Luz Casal hợp tác ghi âm ca khúc chủ đề bộ phim sau khi tình cờ khám phá giọng ca này trên đài truyền hình. Sở trường của Luz Casal là hát nhạc rock, với chất giọng trầm khàn theo phong cách của Joan Jett và Chrissie Hynde của nhóm Pretenders.
Nhiều người trong đoàn làm phim cho rằng cách hát nhạc rock của Luz Casal sẽ không hợp với các bản tình ca thâu cho bộ phim. Bản thân cô ca sĩ cũng rất ngạc nhiên khi được nhà đạo diễn mời ghi âm bản nhạc bolero Piensa En Mi.
Công việc thu đĩa diễn ra vào ngày 12 tháng Tư năm 1991 tại một phòng ghi âm thủ đô Madrid. Ngoài các kỹ thuật viên và nhà đạo diễn, còn có nữ diễn viên Marisa Paredes, bởi vì bà muốn gợi hứng từ cách hát của Luz, để tìm ra điệu bộ và phong cách diễn vai.
Ngược lại, Luz Casal thay đổi cách hát, từ lối nhã chữ cho đến cách đặt giọng ca làm sao cho mượt mà trầm ấm chứ không khô khan khàn đục, cách uốn giọng vẫn trở nên gai góc chai sạn khi cần, một lối diễn đạt chầm chậm mà vẫn thôi thúc mãnh lực nội tâm. Kết quả rất ấn tượng, đạo diễn Almodovar rất hài lòng sau buổi ghi âm.
Trong phiên bản Piensa En Mi của mình, Luz Casal có một cách hát bolero rất tinh tế, khá tân kỳ, khác với những gì ta thường nghe ở thể điệu này, một giọng ca nén từng câu, vuốt từng chữ mà mỗi từ vẫn đầy đặn cả độ dài lẫn âm sắc, cô không lạm dụng cách rung giọng, chỉ luyến láy khi cần thiết, tức là trong những đoạn lâm ly nhất. Người hát bolero khi lạm dụng vibrato, khiến cho nhịp điệu thêm nặng nề, lê thê.
Thường thì trong phim truyện, ca khúc hay nhạc nền được dùng để minh họa hình ảnh. Nơi đạo diễn Pedro  Almodovar, bài hát được dùng để dẫn dắt câu chuyện, để phản ánh trạng thái hay nói lên diễn biến nội tâm của các nhân vật. Điều đó giải thích vì sao đạo diễn này thường hay chăm chút khâu âm nhac.
Ông thường chọn ca khúc trước khi quay phim, dòng nhạc La Tinh hay các ca khúc lãng mạn trữ tình thường gợi cho ông ý tưởng cảnh quay. Chính ông đã viết lời Tây Ban Nha cho bài Un Ano de Amor, trong nguyên tác là một ca khúc tiếng Pháp, bài C’est Irréparable của Nino Ferrer mà Dalida và Mina đều có ghi âm. Nhiều bản nhạc tình khác như bài Curucucu Paloma cũng được ông đưa vào các bộ phim sau đó.
Dựa vào ca khúc, đạo diễn Almodovar xây dựng cảnh quay. Màn biểu diễn của bà mẹ trên sân khấu mở đầu với lối quay toàn cảnh, chầm chậm từ xa rồi dần dần xích gần lại, xen kẻ hình ảnh của bà mẹ đang cất tiếng hát, dư âm vang vọng đến người con gái đang ngồi trong tù. Càng về sau, đạo diễn càng dùng nhiều hình tượng cận ảnh, vết son môi để minh họa cho nụ hôn tội lỗi, nước mắt xuất hiện trên bờ mi sau bao ngày dồn nén câm nín, để rồi đạt tới đỉnh cao, khi đẫm lệ tuôn trào, nhỏ giọt nức nở xuống sàn diễn nhẹ rơi.
Do khéo chọn lựa, nên phim và nhạc cộng hưởng với nhau để tạo thêm sức cuốn hút. Người xem có cảm tưởng bài hát Piensa En Mi đã được viết riêng cho bộ phim này : bản bolero vô cùng thích hợp, cảnh quay lại càng ăn khớp. Vào tháng 10 năm 1991, bộ phim Tacones Lejanos ra mắt khán giả.
Tác phẩm này sau đó rất ăn khách tại châu Âu và tại Nam Mỹ, đoạt giải César dành cho phim nước ngoài và nhận đề cử Quả cầu vàng. Nhờ bộ phim mà cả đạo diễn, lẫn diễn viên và ca sĩ đều có được một sự nghiệp quốc tế. Nhờ bộ phim mà người Mêhicô khám phá lại bài bolero Piensa En Mi của tác giả Agustín Lara.
Sinh thời, ông Agustín Lara đã viết hơn 700 ca khúc, trong đó có các bài rất nổi tiếng như Vera Cruz, Granada hay Solamente Una Vez, còn bài Piensa En Mi chỉ trở nên kinh điển từ đầu những năm 1990 trở đi. Bản bolero này có khúc đàn dạo đầu vươn vấn khiến tâm hồn ray rức bâng khuâng, lối thể hiện nhập tâm xuất thần khiến cảnh phim trở nên tột cùng gay cấn, giai điệu nghe biết bao lần mà vẫn cực kỳ mùi mẫn.
 

TỪ KHÓA : Âm nhạc - Nhân vật - Tạp chí - Văn hóa

 

http://www.viet.rfi.fr/van-hoa/20130928-piensa-en-mi-2013

Quizás Quizás, Qui Sait Qui Sait, Nào biết Nào hay : lan tỏa hương hoa vô hình khắc họa

Thứ sáu 19 Tháng Bẩy 2013

Quizás Quizás, lan tỏa hương hoa vô hình khắc họa

Nghe (19:00)

Thêm vào danh mục của tôi

Tải về

Embed

 

Tuấn Thảo

Âm nhạc tựa như hương hoa, ẩn chứa những cảm xúc vô hình, tiềm tàng kỷ niệm mông lung khó tả. Mùi hương say đắm như ánh mắt, quyến luyến những vòng tay để rồi lan tỏa những câu chuyện tình lãng mạn. Dù nẩy sinh trong khoảnh khắc tâm can nhưng mùi hương vẫn chắp cánh vượt thời gian, không sợ tuổi già năm tháng, mà lại suốt đời miên man.

Liên Khúc Quizás Quizás 2013   18/07/2013   Nghe (05:02)

Câu nói của tác giả Osvaldo Farrés, khi ông nói về bí quyết soạn nhạc của mình, đã trở nên bất hủ để đời, cũng như khá nhiều bản nhạc bolero mà ông đã sáng tác lúc sinh thời. Nhắc đến tác giả người Cuba Osvaldo Farrés (1902-1985), người yêu nhạc trên thế giới đều biết đến ca khúc Quizás Quizás do ông viết vào năm 1947.
Có nhiều nguồn ghi chép sai một chi tiết quan trọng khi cho rằng bài Quizás Quizás là một bản mambo nổi tiếng. Thật ra, theo ông Radamés Giró, người đã soạn quyển Tự điển Bách khoa về Âm nhạc Cuba (Diccionario Enciclopédico de la Música en Cuba), nguyên tác của bài Quizás Quizás được viết theo thể điệu bolero. Lúc sinh tiền, Osvaldo Farrés từng được mệnh danh là ông hoàng bolero, vì trong số hơn 300 ca khúc mà ông đã cống hiến cho đời, phần lớn là những tình khúc du dương ngọt ngào, muôn thuở dạt dào làn điệu bolero.
Sinh năm 1902 tại thị trấn Quemado de Guînes, thuộc tỉnh Las Villas, bây giờ được gọi là Villa Clara, Osvaldo Farrés từ thuở thiếu thời đã có năng khiếu hội họa. Ở trường lớp, cô giáo thấy Osvaldo có tài vẽ tranh nên mới khuyên cậu học trò lên thủ đô để tầm sư học đạo. Sau cấp trung học, ông cùng với gia đình dọn nhà về thủ đô La Havana.
Theo lời khuyên của bố mẹ, ông chủ yếu học vẽ để kiếm sống và tự học đàn trong những lúc nhàn rỗi. Trước khi nổi danh là một tác giả, Osvaldo Farrés thời thanh niên đã làm đủ mọi nghề để kiếm sống : đạp xe đi giao hàng, họa sĩ vẽ tranh phong cảnh, nhân viên quầy ngân hàng, thợ lắp ráp cửa sổ, thợ chế tạo lò xo trong các xưởng sản xuất ghế nệm. Cái nghề ổn định duy nhất gần với những gì ông đã học, là nghề vẽ bích chương cho một công ty quảng cáo.
Hồi tưởng lại giai đoạn này, Osvaldo Farrés nói rằng : Ông chưa bao giờ nghĩ tới chuyện trở thành một nhà soạn nhạc, huống chi tưởng tượng rằng một ngày nào đó, ông có thể hái ra tiền, có được một cuộc sống sung túc dư giả, chỉ nhờ thành công trong sự nghiệp sáng tác. Điều đó giải thích vì sao tác giả người Cuba này nổi danh trễ hơn so với các đồng nghiệp cùng trang lứa.
Vận may đến với Osvaldo Farrés vào năm 1937, lúc đó ông đã ngoài 35 tuổi. Vào thời ấy, một hiệu bia nổi tiếng cần một đoạn nhạc để làm quảng cáo trên đài phát thanh thủ đô. Người vẽ bích chương quảng cáo không ai nào khác ngoài Osvaldo Farrés, cho nên ông mới đề nghị công ty nhà sử dụng một khúc nhạc của ông để làm nhạc hiệu quảng cáo. Bản nhạc Mis Cinco Hijos, soạn theo nhịp điệu guajira, một thể loại dân ca miền đông Cuba, trở nên ăn khách nhờ được phát sóng nhiều lần trên đài phát thanh thủ đô.
Cũng từ đó mà cái tài soạn giai điệu của nhạc sĩ Osvaldo Farrés lọt vào tai của các nhà sản xuất. Từ đầu những năm 1940 trở đi, ông bắt đầu nổi danh nhờ sáng tác nhiều ca khúc cho giới nghệ sĩ tên tuổi. Tiêu biểu nhất cho giai đoạn này có bài Acércate Más, cũng là một bản nhạc nổi tiếng ở châu Mỹ La Tinh.
Sông có khúc, người có lúc. Năm 1943, tức cách đây đúng 70 năm, là thời điểm định mệnh của một sự nghiệp sáng tác. Vào thời đó, nhà soạn nhạc Osvaldo Farrés chấp bút viết bài Toda Una Vida (Trọn một đời người), một trong những bài kinh điển nhất của dòng nhạc bolero.
Theo nhà nghiên cứu âm nhạc Cristóbal Díaz Ayala, tuy Osvaldo Farrés không được đào tạo bài bản, không tinh thông nhạc lý, tức là ông không biết đọc và ghi chép nốt nhạc, nhưng ngược lại ông có một lỗ tai khác thường. Ông sáng tác bằng cách mò mẫm, ngân nga một giai điệu, để rồi thu vào máy ghi âm, nhờ người khác (thường là nhạc sĩ Fernando Mulens) có kiến thức âm nhạc, ghi chép lại từng nốt trên các bản dàn bè.
Osvaldo Farrés biến sở đoản thành sở trường : ca từ mộc mạc trong sáng thường được viết dưới dạng đối thoại trực tiếp, ông đặt mình vào tư thế của một người đàn ông tỏ tình vuốt ve, mơn trớn người yêu. Người khác sáng tác nhạc bolero bài bản cúng cụ. Osvaldo soạn ca khúc để đánh trúng tim đen người nghe. Ông nén từng câu, vuốt từng chữ như đang ôm ấp tình nhân. Cảm giác gần gũi càng hiệu quả khi người diễn đạt dùng cách hát thì thầm, thủ thỉ bên tai.
Nhờ vào sự thành công của nhạc phẩm Toda Una Vida (Trọn một đời người), mà Osvaldo Farrés trở thành tác giả độc quyền của đài phát thanh thủ đô La Havana thời bấy giờ. Từ phát thanh chuyển sang truyền hình, ông trở thành người điều khiển và dẫn dắt chương trình Bar Melódico de Osvaldo Farrés (hiểu theo nghĩa Quán nhạc du dương).
Chương trình này được phát sóng mỗi buổi tối thứ Tư hàng tuần, xen kẽ các tiết mục biểu diễn ca nhạc với các cuộc phỏng vấn giới văn nghệ sĩ trong nước cũng như ngoài nước. Trong vòng 13 năm liên tục, nhiều nghệ sĩ quốc tế tên tuổi như Josephine Baker, Sara Montiel, Nat King Cole hay Maurice Chevalier lần lượt trở thành khách mời của chương trình này.
Vào năm 1947, tác giả Osvaldo Farrés đạt đến đỉnh cao danh vọng với nhạc phẩm Quizás Quizás, cột mốc quan trọng thứ nhì trong sự nghiệp sáng tác của ông, sau nhạc phẩm Toda Una Vida. Bài hát chẳng những thành công ngay lập tức trong tiếng Tây Ban Nha mà còn thịnh hành nhờ phiên bản tiếng Anh Perhaps Perhaps Perhaps, do tác giả Joe Davis đặt lời.
Nếu như Nat King Cole thu bài này bằng tiếng Tây Ban Nha hát với giọng Mỹ, thì các ca sĩ quốc tế khác chủ yếu ghi âm bằng tiếng Anh : từ thế hệ trước như Dean Martin, Doris Day, Mari Wilson, Xavier Cugat, Mantovani, The Stargazers, Pepe Jaramillo cho đến thế hệ sau như Geri Halliwell, thành viên của nhóm Spice Girls hay Nicole Scherzinger của ban nhạc Pussycat Dolls.
Trong tiếng Pháp, tác giả Jacques Larue dùng cách chuyển ngữ tài tình, dịch thoát được cái ý mà vẫn giữ được sự gần giống trong âm điệu của ca từ. Bản nhạc Qui Sait Qui Sait hiểu theo nghĩa Nào Ai Hay Biết tuân thủ phiên âm nguyên thủy của Quizás Quizás (hiểu theo nghĩa Có lẽ, Có lẽ). Bài hát ban đầu do Luis Mariano ghi âm rồi sau đó ăn khách qua một loạt giọng hát như Maurice Chevalier, Henri Salvador, Dalida, Charles Aznavour hay Les Soeurs Étienne.
Còn trong tiếng Việt, bài có nhiều lời khác nhau. Lời Việt của nhạc phẩm mang tựa đề Sầu dĩ vãng là của tác giả Minh Trang. Còn lời Việt của bản nhạc Nào biết Nào hay, tùy theo nguồn ghi chép, lời hát được cho là của tác giả Minh Thảo hay của nhạc sĩ Phạm Duy, phóng tác từ lời ca Qui Sait, Qui Sait trong tiếng Pháp.
Với thời gian, bản nhạc Quizás Quizás chẳng những được chuyển dịch sang hàng chục thứ tiếng kể cả tiếng Hindi, Ả Rập hay Do Thái, mà còn được phối theo nhiều thể điệu khác nhau : từ mambo đến cha cha, từ salsa đến flamenco. Người Cuba thì chủ yếu hát bài này trong điệu bolero : tiết tấu chậm rãi nhịp điệu khoan thai, phá cách theo lối thoát nhịp chứ ít có đảo phách, nhấn mạnh nhịp lẻ.
Đối với một người mà ban đầu không nghĩ rằng mình có thể sống nhờ sáng tác, một tác giả không ‘‘tinh thông’’ nhạc lý, Osvaldo Farrés lại trở thành một trong những bậc thầy của dòng nhạc bolero. Từ lúc thành danh đầu những năm 1940 cho tới lúc ông qua đời năm 1985, sau một thời gian dài sống lưu vong ở Mỹ, để chạy trốn chế độ Fidel Castro, Osvaldo Farrés vẫn được xem là tác giả người Cuba nổi tiếng nhất ở nước ngoài.
Từ nhạc phẩm Tres Palabras cho tới Quizás Quizás, từ Esta Noche o Nunca cho tới Dime Si Te vas Conmigo, tác giả Osvaldo Farrés sáng tác theo ngẫu hứng, theo linh cảm. Ông diễn đạt được cái tâm hồn La Tinh theo cách nhìn của riêng mình : tình yêu tựa như mùi hương, vô hình mà thực tại, ta có thể dùng bút vẽ để phác họa chân dung, dùng ngôn ngữ để mô tả hình hài, chứ tận đáy con tim không thể nào mà lý giải.

TỪ KHÓA : Âm nhạc - Nhân vật - Tạp chí - Văn hóa

 

http://www.viet.rfi.fr/van-hoa/20130719-quizas-quizas