Trong tất cả những giáo huấn đạo đức đạo Phật được thấm
nhuần trong các nhà sư, thì việc tránh sát sinh được nhắc tới đầu
tiên, và nguyên tắc bất bạo động được cho là nằm ở vị trí trung tâm,
quan trọng hơn nhiều đối với đạo Phật so với bất kỳ tôn giáo lớn nào
khác.
Vậy tại sạo các vị sư lại có những bài diễn thuyết đầy thù hận
chống lại người Hồi giáo và cùng hòa vào những đám đông giận dữ
vốn đã khiến hàng chục người thiệt mạng?
Đây là điều đang diễn ra tại hai quốc gia nằm cách nhau cả ngàn dặm
trên Ấn Độ Dương - Miến Điện và Sri Lanka.
Vấn đề là cả hai nước này đều đang không hề phải đối diện với
mối đe dọa từ các tay súng Hồi giáo cực đoan.
Người Hồi giáo ở cả hai nơi đều là những cộng đồng nhỏ, sống
hiền hòa.
Tại Sri Lanka, giết mổ gia súc theo nghi thức Hồi giáo (halal) là
một vấn đề. Được các nhà sư dẫn đầu, các thành viên Bodu Bala Sena,
Lữ đoàn Phật tử, đã có các cuộc tuần hành kêu gọi có hành động
trực tiếp, tẩy chay các cơ sở kinh doanh của người Hồi giáo, và đặt
các rào chặn bao quanh các gia đình Hồi giáo.
Ở Sri Lanka, không có người Hồi giáo nào bị giết chết. Nhưng tình
hình tại Miến Điện nghiêm trọng hơn nhiều.
Tại đây, sự thù hận được lan ra từ nhóm 969, là nhóm do một nhà sư
dẫn đầu. Sư Ashin Wirathu đã từng bị tù hồi năm 2003 với tội danh kích
động hận thù tôn giáo.
Được thả năm 2012, ông tự gọi mình một cách kỳ cục là "Bin Laden
Miến Điện".
Hồi tháng Ba, đã xảy ra làn sóng bạo lực trực tiếp nhắm vào cộng
đồng người Hồi giáo ở thị trấn Meiktila thuộc miền trung Miến Điện,
khiến ít nhất 40 người chết.
Các ngôi làng của người Hồi giáo ở Meiktila đã bị
thiêu trụi hồi tháng Ba
Nguồn cơn bắt đầu từ một cửa hàng vàng. Các phong trào ở cả hai
nước đều khai thác tâm trạng bất mãn về kinh tế, một nhóm tôn giáo
thiểu số bị dùng làm vật thế mạng cho sự bực tức của nhóm người đa
số.
Hôm thứ Ba, các Phật tử hung hăng đã tấn công các thánh đường Hồi
giáo và phóng hỏa đốt hơn 70 ngôi nhà ở Oakkan, nằm phía bắc Rangoon,
sau khi một cô gái Hồi giáo đi xe đạp đâm phải một nhà sư.
Một người thiệt mạng và chín người bị thương.
Nhưng phải chăng các nhà sư Phật giáo không phải là những người tốt
có đức tin?
Tất cả những ai theo đạo Phật đều được dạy rằng cách suy nghĩ hung
hãn là chuyện xấu.
Phật giáo thậm chí còn được dạy cách thức cụ thể để hóa giải
tâm trạng này. Nhờ thiền, sự khác biệt giữa cảm giác của mình và
của những người khác sẽ được xoa dịu, trong lúc bạn sẽ mong muốn cho
vạn vật đều được sinh sôi nảy nở.
Tất nhiên, Thiên chúa giáo cũng có lời răn dạy yêu thương. "Hãy yêu
thương kẻ thù và cầu nguyện cho những kẻ ngược đãi con," là lời dạy
của Chúa Jesus.
Nhưng bất kể mỗi tôn giáo được khởi đầu ra sao, thì sớm muộn nó
cũng đi vào một liên minh với quyền lực nhà nước.
Các nhà sư Phật giáo trông chờ vào sự ủng hộ, ban phước và quyền
lực mà chỉ các vị vua mới có thể đem lại. Các vị vua thì trông vào
các nhà sư nhằm lấy được sự chính danh mà chỉ những người đức cao
vọng trọng mới có thể đưa ra.
Những người tham gia thập tự chinh, các tay súng Hồi giáo cực đoan,
hay các lãnh đạo của "các quốc gia yêu tự do", đều biện hộ cho việc
cần có hành vi bạo lực bằng việc nhân danh một lý do cao cả hơn.
Các nhà cầm quyền theo Phật giáo và các nhà sư cũng không nằm
ngoài ngoại lệ này.
Xét về mặt lịch sử mà nói, thì Phật giáo cũng không phải là một
tôn giáo hiền hòa hơn Thiên chúa giáo.
Một trong những vị vua nổi tiếng nhất trong lịch sử Sri Lanka là
Dutugamanu, người đã thống nhất hòn đảo hồi thế kỷ thứ hai trước Công
nguyên.
Ông được cho là đã đặt một thánh tích Phật giáo vào trong chiếc
thương của mình và đưa 500 vị sư đi cùng trong cuộc chiến chống lại
một vị vua không theo Phật giáo.
Ông đã hủy diệt đối phương. Sau cuộc tắm máu, một số người đã tán
dương ông: "Giết chúng như giết thú vật; Ngài sẽ khiến đức tin Phật
giáo tỏa sáng."
Những người cầm quyền Miến Điện biện hộ cho các cuộc chiến nhân
danh điều mà họ gọi là học thuyết Phật giáo thực sự.
Tại Nhật Bản, nhiều võ sĩ đạo samurai là những người theo Thiền
của đạo Phật và đưa ra nhiều lý lẽ biện hộ. Chẳng hạn, giết một kẻ
phạm tội khủng khiếp chính là một hành động trắc ẩn.
Lý lẽ này cũng được nhắc lại khi Nhật Bản huy động sức mạnh để
tham gia Đại chiến Thế giới thứ hai.
Đạo Phật đã giữ vai trò dẫn dắt các phong trào theo chủ nghĩa dân
tộc trong lúc Miến Điện và Sri Lanka muốn lật đổ sự thống trị của
Đế chế Anh.
Đôi lúc đã nổ ra tình trạng bạo lực. Hồi thập niên 1930, ở Rangoon
các nhà sư đã dùng dao đâm chết bốn người châu Âu.
Quan trọng hơn, nhiều người cảm thấy đạo Phật chính là một phần
trong tính cách dân tộc của mình, và việc có những nhóm người nhỏ
khác trong quốc gia vừa mới giành được độc lập này là điều khiến họ
khó chịu.
Năm 1983, căng thẳng sắc tộc ở Sri Lanka đã bùng nổ thành cuộc nội
chiến. Theo sau các cuộc tàn sát bài người Tamil, các nhóm Tamil đòi
ly khai ở miền bắc và miền đông hòn đảo này đã tìm cách tách khỏi
chính phủ của người Sinhale chiếm đa số.
Làn sóng bạo lực mới đây khiến nhiều người Hồi giáo
ở Miến Điện bị mất nhà cửa
Trong cuộc chiến, cuộc bạo động tồi tệ nhất chống lại người Hồi
giáo ở Sri Lanka đã xảy ra do các phiến quân Tamil. Nhưng sau khi cuộc
giao tranh chấm dứt một cách đẫm máu với sự thất bại của các phiến
quân hồi 2009, dường như sự giận dữ của cộng đồng chiếm đa số đã tìm
được mục tiêu mới, cộng đồng Hồi giáo thiểu số.
Ở Miến Điện, các vị sư nắm giữ sức mạnh tinh thần trong việc
thách thức chính quyền quân sự nhằm đòi dân chủ trong cuộc cách mạng
2007. Các cuộc biểu tình hòa bình là vũ khí chính khi đó, và các
nhà sư đã phải trả giá bằng chính mạng sống của mình.
Nay một số nhà sư đang dùng sức mạnh tinh thần của mình để phục
vụ cho một cái đích hoàn toàn khác.
Chỉ là một nhóm nhỏ, nhưng với 500 ngàn người nếu tính cả những
đứa trẻ được gửi vào các tu viện nhằm trốn cảnh đói nghèo hay mồ
côi, thì các nhà sư rõ ràng chiếm một lượng đáng kể trong số giới
trẻ giận dữ.
Hiện người ta vẫn chưa nắm được bản chất thực sự của mối quan hệ
giữa những đối tượng Phật giáo cực đoan và các đảng cầm quyền ở cả
hai quốc gia.
Bộ trưởng Quốc phòng đầy quyền lực của Sri Lanka, Gotabhaya
Rajapaksa, là khách danh dự trong lễ khai trương trường huấn luyện Lữ
đoàn Phật tử, và ông đã nhắc tới các nhà sư như là những người "bảo
vệ đất nước, tôn giáo và chủng tộc của chúng ta".
Nhưng thông điệp bài Hồi giáo dường như đã chạm được vào các bộ
phận dân chúng.
Tuy không chiếm đa số ở cả hai quốc gia, nhưng nhiều người theo đạo
Phật chia sẻ rằng đất nước họ phải được thống nhất, và rằng tôn
giáo của họ đang bị đe dọa.
Người ta tin rằng Hồi giáo cực đoan là tâm điểm của nhiều cuộc xung
đột bạo lực nhất trên thế giới. Họ cảm thấy rằng họ đang họ đang bị
đấy tới hướng phải cải đạo bởi những niềm tin tôn giáo cực đoan hơn.
Và họ cảm thấy rằng nếu như các tôn giáo khác đang ngày càng trở nên
cứng rắn hơn, thì họ cũng phải nên như vậy.
Alan Strathern là một nhà nghiên cứu về lịch sử tại trường
Brasenose College, thuộc Đại học Oxford và là tác giả cuốn sách
"Kingship and Conversion in Sixteenth-Century Sri Lanka: Portuguese Imperialism
in a Buddhist Land" (tạm dịch "Vương triều và Cải đạo trong Thế kỷ 16
tại Sri Lanka: Chủ nghĩa Đế quốc Bồ Đào Nha ở miền đất Phật
giáo").
