Thiên hà MoM-z14 hiện được xác nhận là vật thể xa nhất từng được đo đạc trong vũ trụ. Ánh sáng từ thiên hà này đã mất 13,53 tỷ năm để truyền tới Trái Đất, cho phép chúng ta quan sát nó ở thời điểm vũ trụ mới chỉ 280 triệu năm sau Big Bang.

 

Thiên hà xa nhất từng được biết đến thách thức mọi hiểu biết của chúng ta về vũ trụ sơ khai

Thiên hà MoM-z14 hiện được xác nhận là vật thể xa nhất từng được đo đạc trong vũ trụ. Ánh sáng từ thiên hà này đã mất 13,53 tỷ năm để truyền tới Trái Đất, cho phép chúng ta quan sát nó ở thời điểm vũ trụ mới chỉ 280 triệu năm sau Big Bang. Do vũ trụ liên tục giãn nở, khoảng cách hiện tại của MoM-z14 không còn là 13,5 tỷ năm ánh sáng mà đã tăng lên tới 33,8 tỷ năm ánh sáng, minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa “thời gian ánh sáng truyền đi” và “khoảng cách hiện nay”.

Điều khiến MoM-z14 gây chấn động giới thiên văn không chỉ nằm ở khoảng cách, mà còn ở mức độ phát triển vượt xa dự đoán lý thuyết. Trước khi James Webb hoạt động, các mô hình vũ trụ học cho rằng chỉ có rất ít thiên hà lớn, sáng và có cấu trúc phức tạp tồn tại sớm như vậy. Tuy nhiên, Webb đã phát hiện nhiều hơn khoảng 100 lần so với dự đoán, trong đó có MoM-z14, khiến các nhà khoa học nghi ngờ liệu các thiên hà này có thực sự cổ xưa hay chỉ là ảo ảnh do thấu kính hấp dẫn.

Để kiểm chứng, nhóm nghiên cứu quốc tế đã thực hiện khảo sát “Mirage or Miracle” (Ảo ảnh hay phép màu), sử dụng các thiết bị quang phổ của James Webb nhằm phân tích dấu vết hóa học trong ánh sáng. Kết quả cho thấy MoM-z14 thực sự thuộc về vũ trụ sơ khai, với tuổi đời tương đương 97,8% tuổi của vũ trụ hiện nay. Phát hiện này không chỉ xác nhận độ xa và độ già của thiên hà, mà còn làm lộ rõ khoảng cách ngày càng lớn giữa lý thuyết vũ trụ học hiện tại và những gì Webb đang quan sát.

Ngoài ra, các ngôi sao trong MoM-z14 còn chứa lượng nitrogen cao bất thường, điều khó giải thích vì vũ trụ khi đó chưa có đủ thời gian để tạo ra nhiều nguyên tố nặng như vậy. Điều này buộc các nhà khoa học phải xem xét lại các kịch bản hình thành sao sớm, có thể liên quan tới những sao siêu khổng lồ hình thành rất sớm trong môi trường khí cực kỳ đậm đặc. Trong tương lai, với sự hỗ trợ của các kính thiên văn mới như Nancy Grace Roman, nhiều thiên hà còn xa và cổ xưa hơn gần như chắc chắn sẽ được phát hiện, và kỷ lục của MoM-z14 nhiều khả năng chỉ là tạm thời.

Nội dung của bài viết được trích dẫn từ nghiên cứu: Naidu, Rohan P., Pascal A. Oesch, Gabriel Brammer, Andrea Weibel, Yijia Li, Jorryt Matthee, John Chisolm, et al. 2026. “A Cosmic Miracle: A Remarkably Luminous Galaxy at zspec = 14.44 Confirmed with JWST.” The Open Journal of Astrophysics (2026)