Trả lời phỏng vấn đài truyền hình CBS trong chương trình được phát sáng qua, ông Obama cho rằng về vấn đề Biển Đông, thay vì hành động theo luật và quy định quốc tế, thái độ của Trung Quốc là: "Chúng tôi là những đứa trẻ to xác nhất ở đây. Và chúng tôi sẽ gạt Philippines hay Việt Nam sang một bên".
"Nhưng điều đó không có nghĩa chúng tôi đang cố hành động chống Trung Quốc. Chúng tôi chỉ muốn họ là đối tác với chúng tôi. Và khi họ vi phạm luật và quy định quốc tế, chúng tôi sẽ buộc họ phải chịu trách nhiệm", ông Obama cho biết.
Tổng thống Mỹ nhấn mạnh vai trò của Trung Quốc trong việc duy trì an ninh toàn cầu. "Tôi vẫn giữ nguyên lập trường kể từ khi làm tổng thống, khi tin rằng mối quan hệ mang tính xây dựng, chân thành giữa Mỹ và Trung Quốc có ý nghĩa then chốt, không chỉ với hai nước chúng ta mà còn với hoà bình và an ninh thế giới", ông Obama nói.
Trung Quốc tuyên bố chủ quyền với phần lớn diện tích Biển Đông, chồng lấn lên vùng biển các nước láng giềng Đông Nam Á như Việt Nam, Malaysia, Philippines và Brunei. Nước này gần đây còn bồi đắp trái phép đảo nhân tạo và xây dựng các công trình phi pháp như trạm radar, hải đăng và đường băng trên các bãi đá thuộc chủ quyền của Việt Nam ở quần đảo Trường Sa.
Chuyến thăm Việt Nam của Tổng Thống Barack Obama được đánh giá là đã diễn và kết thúc tốt đẹp cho cả đôi bên Mỹ-Việt. Vậy chuyến đi này có hệ quả như thế nào đối với Biển Đông và quan hệ ba bên Mỹ-Việt-Trung?
Nói chung, Biển Đông đã và đang tạo ra các mối quan hệ ngày càng phức tạp và đầy mâu thuẫn giữa ba nước Việt Nam, Mỹ, và Trung Quốc. Tình hình này bắt nguồn từ việc Trung Quốc ỷ mạnh hiếp yếu, bất chấp luật pháp và tập quán quốc tế, từng bước xâm chiếm trắng trợn hầu hết biển đảo tại Biển Đông, đưa đến tranh chấp chủ quyền với một số quốc gia trong vùng, trong đó có Việt Nam. Trước tình thế này, dù không có tranh chấp gì về chủ quyền biển đảo với Trung Quốc, nhưng Hòa Kỳ có quyền lợi quốc gia (hàng hải và an ninh, quốc phòng..), nên đã có lời nói và hành động can thiệp, nhằm ngăn cản và đòi buộc Trung Quốc từ bỏ tham vọng, tuân thủ luật pháp quốc tế.
Chiến lược xoay trục về Châu Á và nỗ lực tạo thế liên minh kinh tế (TPP) và an ninh, quốc phòng song phương cũng như đa phương với các quốc gia trong vùng của Hoa Kỳ có lẽ không ngoài mục đích bao vây, gián chỉ tham vọng đất đai, biển đảo của Trung Quốc, dù trước mắt Hoa Kỳ đang có những quyền lợi kinh tế song phương đáng kể và là con nợ tài chánh có trọng lượng của Trung Quốc.
Việt Nam là một trong những nạn nhân của nước láng giềng bá quyền Trung Quốc, có vị thế chiến lược quan trọng mà Hoa Kỳ muốn tạo cơ hội cho Việt Nam tham gia vào các liên minh kinh tế và an ninh quốc phòng, nên đã vượt qua chủ trương chống cộng cố hữu, chấp nhận khác biệt chế độ chính trị để hình thành quan hệ đối tác toàn diện với nhà cầm quyền CSVN. Đồng thời, Việt Nam cũng có nhu cầu muốn được tham gia vào các liên minh này để có khả năng tự vệ và được bảo vệ, nhưng lại sợ Trung Quốc trừng phạt vì những vướng mắc chẳng chịt của quá khứ và lệ thuộc nặng nề Trung Quốc trong hiện tại về chính trị, quân sự, kinh tế và tài chánh.
Nếu dựa trên nhận định tổng quát trên, thì chuyến đi Việt Nam vừa qua của Tổng Thống Hoa Kỳ Obama sẽ có hệ quả như thế nào?
Trong quan hệ Mỹ-Việt, dường như cả hai đã đạt được mục đích mong muốn qua chuyến đi này.
Mục đích chung của hai nước là duyệt lại và tăng cường thực hiện “quan hệ đối tác toàn diện” giữa Hoa Kỳ và Việt Nam, được cụ thể hóa bằng việc công bố, ngay trong ngày đầu tiên của chuyến thăm, quyết định bãi bỏ hoàn toàn lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Việt Nam. Đồng thời, Hoa Kỳ tái cam kết tiếp tục để cho Việt Nam tham gia Hiệp định TPP và đi vào thực hiện trong tương lai, nếu Việt Nam thực hiện đúng những điều kiện đòi hỏi của TPP (công đoàn độc lập, cải cách luật pháp, hình thành các tổ chức xã hội dân sự…) để được Quốc hội Hoa kỳ thông qua.
Những thành tựu trên đây còn ngầm gửi đến Bắc Kinh thông điệp rằng việc Việt Nam ngày càng xích lại gần hơn với Hoa Kỳ về kinh tế (Hiệp định TPP) và an ninh, quốc phòng (bán vũ khí và các hoạt động quân sự chung tại Biển Đông…) là hệ quả tất nhiên của những hành động trắng trợn xâm chiếm Biển Đông, ỷ mạnh hiếp yếu bao lâu nay của Trung Quốc.
Tuy nhiên, để giám bớt cường độ phản ứng của Trung Quốc bất lợi cho Việt Nam, Hoa Kỳ tạo thế “độc lập tự chủ” cho Hà Nội, để Trung Quốc vẫn tin rằng, dù Hà Nội có đến gần Washington đến đâu, vẫn không quay lưng lại với Bắc Kinh và luôn trung thành với mối quan hệ khăng khít, lâu đời giữa hai nước. Vì thế, một mặt Tổng thống Obama tuyên bố các hành động tăng cường hợp tác giữa Hoa Kỳ và Việt Nam, trong khuôn khổ “quan hệ đối tác toàn diện” song phương chứ không nhắm vào Trung Quốc hay với bất cứ lý do nào khác.
Mặt khác Tổng thống Obama tuyên bố quyết định bãi bỏ hoàn toàn cấm vận bán vũ khí sát thương cho Việt Nam, đã không kèm điều kiện tiên quyết buộc nhà cầm quyền CSVN phải thực hiện một số động tác tôn trọng nhân quyền cụ thể trước chuyến đi.
Việc trả tự do cho Linh mục Nguyễn Văn Lý chỉ vài tháng trước thời hạn thi hành bản án tù cuối cùng nên đã không có ý nghĩa gì đối với sự trông đợi của công luận; cũng như Tổng thống Obama biết rõ công an CSVN đã ngăn cản những người bất đồng chính kiến mà Ông muốn gặp khi có mặt tại Việt Nam... nhưng Hoa Kỳ vẫn không có phản ứng gì. Phải chăng Hoa Kỳ có ý giúp nhà cầm quyền CSVN thực hiện kịch bản “độc lập tự chủ”, để Bắc Kinh tin là Hà Nội luôn giữ vững lập trường, dù cần Mỹ, nhưng không khuất phục trước những điều kiện tiên quyết đòi Hà Nội phải tôn trọng nhân quyền. Đồng thời, như để chứng tỏ với Bắc Kinh, rằng Hà Nội lúc nào cũng coi trọng quan hệ Việt- Trung cao nặng hơn quan hệ Việt- Mỹ, nhà cầm quyền CSVN đã thể hiện qua nghi thức đón tiếp Tổng Thống Obama cố tình hạ thấp hơn nghi thức đón tiếp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Có người cho rằng sự khác biệt này như là một điều sỉ nhục đối với Tổng thống Hoa Kỳ. Thế nhưng chúng tôi cho rằng Hoa Kỳ vốn theo chủ nghĩa thực dụng, nên chỉ nghĩ đến lợi ích thực tế, không quan tâm đến sự khác biệt nhỏ nhặt trong hình thức đón tiếp.
Không biết kịch bản “độc lập tự chủ” và kế sách “Nín thở qua sông, qua cầu rút ván”của Hà Nội có qua mặt được Bắc Kinh hay không mà ngay sau khi Tổng Thống Obama tuyên bố dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm vận bán vũ khí sát thương cho Việt Nam, Bà Hoa Xuân Oánh, người phát ngôn Bộ Ngoại Giao Trung Quốc, đã hoan nghênh việc bãi bỏ này. Bà nói: “Lệnh cấm vận vũ khí bản thân nó là một sản phẩm của Chiến tranh Lạnh và không nên tồn tại. Vì thế, chúng tôi hy vọng rằng các lệnh cấm vận vũ khí tương tự sẽ được dỡ bỏ, và giải pháp đối với vấn đề này sẽ đóng góp vào sự phát triển, ổn định và hòa bình khu vực. Như chúng tôi đã nói, chúng tôi vui mừng chứng kiến Việt Nam và Hoa Kỳ có thể phát triển mối quan hệ hợp tác bình thường”.
Nhiều người ngạc nhiên trước phản ứng trên đây của Trung Quốc, nhưng chỉ một ngày sau, Bắc Kinh đã gay gắt lên án mối quan hệ này. Trung Hoa Nhật báo trong một bài xã luận đăng hôm 24-5-2016 đã cảnh báo rằng Hoa Kỳ và Việt Nam không nên châm ngòi cho một “mồi lửa trong khu vực”; rằng động thái của ông Obama có nghĩa là để “kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc”; và rằng “Điều này, nếu đúng là sự thật, thì là điềm xấu cho hòa bình và ổn định khu vực”.
Phản ứng không nhất quán trên đây có thể giải thích trên hai mối quan hệ:
- Một là quan hệ với Việt Nam, Trung Quốc chúc mừng để tỏ ra coi thường việc Mỹ bãi bỏ hoàn toàn lệnh cấm vận bán vũ khí sát thương cũng như mọi nỗ lực sát lại gần Hòa Kỳ của Hà Nội. Đồng thời qua đó Bắc Kinh muốn cho Hà Nội hiểu rằng gần Mỹ đến đâu cũng không thể thoát khỏi vòng Kim Cô quá khứ cũng như hiện tại của Trung Quốc đã tròng vào cổ đảng và nhà cầm quyền Việt Nam.
- Hai là quan hệ với Hoa Kỳ, thì Trung Quốc lại đã gay gắt tố cáo lên án mối quan hệ này, rằng Hoa Kỳ và Việt Nam không nên châm ngòi cho một “mồi lửa trong khu vực” như là để cảnh cáo và đổ lỗi cho Hoa Kỳ nếu có hậu quả tai hại gì trong khu vực, tỷ như nổ ra xung đột quân sự tại Biển Đông.
Nhưng nói gì thì nói, dường như Hà Nội đã đáp trả Bắc Kinh mạnh mẽ hơn từ vàì ngày trước và sau chuyến đi Việt Nam của Tổng thống Obama. Sau chuyến đi này, các cơ quan truyền thông chính thống của nhà cầm quyền CSVN đã lên tiếng tố cáo và lên án mạnh mẽ ý đồ và hành động xâm lấn biển đảo thuộc chủ quyền Việt Nam một cách định kỳ. Ví dụ như bài bình luận của đài truyền hình trung ương ở Hà Nội VTV1 nghe được hôm Chủ Nhật 22-5-2016, sau khi người xướng ngôn đọc nội dung, còn có thêm lời bình và dẫn giải của Viện Phó Viện Nghiên Cứu Biển Đông thuộc Bộ Ngoại giao Việt Nam, về các hành động lân chiếm biển đảo cùa Việt Nam có tính định kỳ trước đây thường được Trung Quốc khởi động vài ba tháng trước các Hội Nghị Shangri-La hàng năm của các Bộ Trưởng Quốc Phòng một số quốc gia trong vùng.
Khi đến dự hội Nghị bên lề hội nghị thượng đỉnh G.7 tại Nhật Bản, ngày 26-5-2016, trả lời phỏng vấn của các hãng tin quốc tế về vấn đề tranh chấp lãnh thổ, Chủ tịch nước Trần Đại Quang cho biết các xung đột trong vùng biển tranh chấp không chỉ là mối quan ngại của riêng các quốc gia có liên quan mà còn của các quốc gia khác trên thế giới. Ông Quang nói: “Các hành động gây mất ổn định, thay đổi hiện trạng, viphạm luật pháp quốc tế… đã làm suy yếu lòng tin và gia tăng căng thẳng. Nhiều quốc gia khác trong khu vực và cộng đồng quốc tế cảm thấy không an toàn, nhiều lần lên tiếng thể hiện sự quan ngại sâu sắc”.
Trên đây là những hệ quả chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Hoa Kỳ Obama đối với quan hệ ba bên Mỹ - Việt, Mỹ - Trung và Việt - Trung.
Thế còn hệ quả với nhân dân Việt Nam thì sao?
Rõ ràng là có sự khác biệt nhiều điều giữa “ý đảng” và “lòng dân”.Người ta thấy hàng ngàn người dân Việt Nam từ Hà Nội đến Sài Gòn đã tự nguyện ùa ra đường nồng nhiệt đón tiếp Tổng thống Obama trên các lộ trình ông đi qua; cũng như những tràng pháo tay bầy tỏ sự tán đồng mạnh mẽ nhiều lần vang lên trong suốt cuộc nói chuyện hơn nửa tiếng đồng hồ của ông với hàng ngàn người dân đa phần là thanh niên, sinh viên học sinh tụ tập tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia ở Hà Nội để trực tiếp nghe nhà lãnh đạo Mỹ nói về giá trị thực tiễn của tự do, dân chủ, nhân quyền, xã hội dân sự… và rằng những điều này chỉ có được do chính người dân và chính quyền cùng nhau thực hiện, chứ Hoa Kỳ không thể và không có quyền làm thay, mà chỉ có thể hổ trợ, giúp đỡ khi được yêu cầu.
Qua những hình ảnh, lời nói bầy tỏ nỗi vui mừng, kính trọng, yêu mến của mọi tầng lớp nhân dân Việt Nam dành cho Tổng thống Obama ở những nơi Ông đi qua hay tiếp xúc được phổ biến rộng rãi trên các phương tiện truyền thống trong và sau thời gian chuyên thăm … người ta tự hỏi vì sao?
Có lẽ một phần là do tâm lý mong chờ Hoa Kỳ như một “cứu tinh” trước hành động của Trung Quốc ngày càng trắng trợn lấn chiếm biển đảo của Việt Nam mà nhà cầm quyền thì chỉ biết “hèn với giặc, ác với dân”. Phần khác có lẽ vì người dân nhận thức được thực tế họ có được đời sống tốt đẹp hôm nay, được trả lại một số quyền dân chủ, dân sinh so với hơn 20 năm trước đây, chủ yếu nhờ Hoa Kỳ dỡ bỏ cấm vận (1995-2015), tạo cơ hội cho đảng và nhà cầm quyền Việt Nam thực hiện chính sách “Mở cửa” cho các nhà tư bản Hoa Kỳ và các nước khác vào đầu tư. Chính nhờ đó Việt Nam đã phát triển đáng kể nền kinh tế thị trường tự do theo hướng tư bản chủ nghĩa, chứ không phải do “kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa” như nhà cầm quyền CSVN vẫn ngụy biện và thực tế đã phủ định sự ngụy biện này. Thực tế các yếu tính của nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa đã hình thành gần hoàn bị sau 20 năm (1995-2015) và chính nhà đương quyên Việt Nam cũng mong được Hòa Kỳ công nhân Việt Nam đã có nền kinh tế thị trường sau chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Obama.
Ngoài những nguyên nhân của qua khứ trên, Tổng Thống Obam được ngươi nhân dân Việt Nam nồng nhiệt đón chào và ngưỡng mộ, yêu mến thật sự, là do chính cung cách thân dân của nhà lãnh đạo hành pháp cao nhất của một cường quốc dân chủ bậc nhất thế giới, thể hiện qua lời ăn tiếng nói khi giao tiếp với quần chúng Việt Nam bên đường, trong hội trường với giới trẻ ở Hà Nội hay với đại diện một số tổ chức xã hội dân sự, giới kinh doanh ở Saigon; hay khi Ông Obama vào một nhà hàng bình dân ở Hà Nội để ăn bún chả, hay uống cà phê trong một quán bên đường ở Sài Gòn…
Tựu chung, tất cả những lời nói, hành động của nhân dân Việt Nam bày tỏ sự kính trọng, yêu mến chân thành và nồng nhiệt khi đón chào Tổng thống Obama trong chuyến thăm Việt Nam vừa qua, có ý nghĩa như một thông điệp gián tiếp gửi đến nhà cầm quyền độc tài toàn trị tại Việt Nam, đã đến lúc nên làm và “phải làm theo lòng dân”. Nghĩa là đã đến thời điểm thuận lợi để cùng nhân dân xây dựng dân chủ, bằng cách chủ động chuyển đổi hòa bình qua chế độ dân chủ pháp trị, đa đảng.
Đây cũng là một lời nhắc nhở với đảng và nhà cầm quyền CSVN, rằng mặc dầu trong chuyến đi này, Tổng thống Hoa Kỳ đã tuyên bố bãi bỏ hoàn toàn cấm vận bán vũ khi sát thương cho Việt Nam, mà không đòi hỏi phải thực hiện trước một số việc làm cụ thể về tôn trọng nhân quyền, nhưng việc thực thi quyết định bãi bỏ cấm vận trên nguyên tắc này, cũng như việc thực thi Hiệp dịnh TPP vẫn phải được xét định căn cứ trên thành tích thực thi nhân quyền của nhà cầm quyền CSVN. Nghĩa là tất cả chỉ là những đồng ý trên nguyên tắc, thực tế tôn trọng nhân quyền vẫn là “điều kiện ắt có” bắt buộc đảng và nhà cầm quyền CSVN phải thực hiện “điều kiện đủ” để được Hoa Kỳ thực thi. Tất cả hãy còn ở phía trước. Đảng và nhà cầm quyền CSVN cần thức thời, hiểu rõ sự cảm thông của Hoa Kỳ và sự chịu đựng của nhân dân là có mức độ, đừng coi thường sức mạnh “tức nước, vỡ bờ” của nhân dân để “già néo, đứt dây” khiến “Đảng ta” có thể “mất cả chì lẫn chài”.
Image copyrightReutersImage caption Tổng thống Barack Obama sẽ có chuyến thăm đầu tiên tới Việt Nam
Văn phòng báo chí của Tổng thống Mỹ nói ông Barack Obama sẽ thăm Việt Nam trong chặng đầu của chuyến đi châu Á từ 21-28/5.
Như vậy ông Obama sẽ hạ cánh xuống Việt Nam ngày 22/5, trúng ngày bầu cử Quốc hội.
Theo nguồn tin của BBC, ông Obama sẽ ở thăm trong ba ngày và rời Việt Nam ngày 25/5.
Đây là chuyến thăm đầu tiên của ông Obama tới Hà Nội, nhưng là lần thứ 10 ông tới châu Á.
Thông cáo từ Văn phòng báo chí của tổng thống nói chuyến đi cho thấy "cam kết của Tổng thống đối với chính sách xoay trục về châu Á-Thái Bình Dương của Hoa Kỳ, vốn có mục đích tăng cường quan hệ về ngoại giao, kinh tế và an ninh với các quốc gia và người dân trong khu vực".
"Tổng thống sẽ thăm Việt Nam trước tiên, ông sẽ có các cuộc gặp chính thức với lãnh đạo Việt Nam để thảo luận cách thức làm sao cho Quan hệ Đối tác Toàn diện Mỹ-Việt có thể thúc đẩy hợp tác trong nhiều lĩnh vực rộng lớn, trong đó có các chủ đề kinh tế, quan hệ giữa người dân hai bên, an ninh, nhân quyền và các chủ đề toàn cầu và khu vực." Image copyrightBBC World ServiceImage caption Ông Obama đã đón TBT Nguyễn Phú Trọng ở Hoa Kỳ tháng 7/2015 Thông cáo cho hay tại Hà Nội ông tổng thống sẽ có bài phát biểu về quan hệ Hoa Kỳ-Việt Nam.
Trong các cuộc gặp và sự kiện tại Hà Nội và TP HCM, ông Obama "sẽ thảo luận tầm quan trọng của việc thông qua Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) trong năm nay.
"Ông cũng sẽ gặp gỡ các thành viên xã hội dân sự, chương trình Sáng kiến Lãnh đạo Trẻ Đông Nam Á, các doanh nhân và cộng đồng doanh nghiệp."
Sau đó ông Barack Obama sẽ tới Nhật Bản để tham dự hội nghị thượng đỉnh khối G7.
Image copyrightReutersImage caption Ông Daniel Russel có buổi họp báo sáng nay công bố những vấn đề cho chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Obama
Trợ lý Ngoại trưởng Hoa Kỳ nói chuyến đi của Tổng thống Obama quan tâm đến "vấn đề cải cách pháp luật" và "nhân quyền" tại Việt Nam trong cuộc họp báo sáng 10/5 tại Hà Nội.
Ông Daniel Russel nêu 5 lĩnh vực sẽ được thảo luận trong chuyến thăm Việt Nam sắp tới của Tổng thống Barack Obama.
Trong bài phát biểu trước báo giới, ông Daniel Russel nói: "Chuyến thăm nhấn mạnh một Việt Nam vững mạnh, an toàn, thịnh vượng và độc lập, tôn trọng giá trị nhân quyền phổ quát, tôn trọng pháp quyền không chỉ phục vụ tốt nhất người dân Việt Nam mà cũng cũng đáp ứng lợi ích của Hoa Kỳ."
"Tăng cường quan hệ đối tác giữa Hoa Kỳ và Việt Nam là thành tố quan trọng trong chính sách tái cần bằng khu vực Châu Á Thái Bình Dương."
Ông Daniel Russel cũng đề cập tới hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP: "Việt Nam là một thành viên sáng lập của TPP. Đây là hiệp định không chỉ mang lại lợi ích cho hai nước và cả khu vực.
"Hoa Kỳ cam kết hỗ trợ khả năng Việt Nam thực hiện hiệp định quan trọng này."
"Mở rộng hợp tác an ninh song phương là một thành tố trong mối quan hệ đối tác hai nước, có các nội dung như gìn giữ hòa bình quốc tế, hợp tác trong hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa và hợp tác trong khả năng nắm vững tình hình thông tin trên biển, hợp tác an ninh hàng hải," ông nói. Image copyrightAFPNgoài ra, nội dung chuyến thăm của ông Obama cũng sẽ đề cập đến việc "tăng cường đầu tư vào thế hệ trẻ của Việt nam thông qua các chương trình sáng kiến, giao lưu giáo dục, thành lập Đại học Fulbright, hợp tác giảng dạy tiếng Anh tại Việt Nam" để "đầu tư vào thế hệ trẻ Việt Nam".
Chuyến thăm của ông Obama cũng đề cập đến "ứng phó với biến đổi khí hậu" như hạn hán ở sông Mekong, giải quyết hậu quả chiến tranh như tẩy Dioxin tại Đà Nẵng, tìm kiếm thi hài binh lính và rà phá bom mìn chưa nổ.
Về vấn đề Biển Đông, ông Daniel Russel nói: "Hai nước cũng làm việc dựa trên các luật và nguyên tắc chung, giảm căng thẳng nghiêm trọng trên biển Đông, đảm bảo quyền các bên và luật pháp quốc tế được tôn trọng. Chúng tôi yêu cầu tất cả các bên có tuyên bố chủ quyền cần tiến hành các bước giảm căng thẳng và xuống thang căng thẳng."
Vấn đề nhân quyền cũng được đề cập trong chuyến thăm của Tổng thống Obama. Ông Daniel nói: "Chúng tôi có những đối thoại quan trọng với chính phủ Việt Nam trong vấn đề nhân quyền, qua những cuộc gặp song phương về nhân quyền của chúng tôi và cả trong những cuộc gặp chính thức". Image caption Những căng thẳng trên Biển Đông cũng là một nội dung được thảo luận trong chuyến thăm của tổng thống Obama "Chúng tôi rất quan tâm đến quá trình cải cách pháp luật mà chính phủ Việt Nam đang tiến hành, trong đó có việc sửa đổi bổ sung các văn bản pháp luật với bản hiến pháp và với các tiêu chuẩn phổ quát quốc tế."
Ông cũng nói: "Cải thiện nhân quyền không chỉ có lợi cho quan hệ song phương mà còn là vấn đề quan trọng với sự ổn định và phát triển kinh tế của các nước đối tác"
Hai quan chức ngoại giao hàng đầu của Hoa Kỳ có mặt tại Việt Nam từ 9 đến 10/5 trong bối cảnh Việt Nam và Hoa Kỳ đang chuẩn bị cho chuyến thăm Việt Nam lần đầu tiên của Tổng thống Barack Obama.
Trợ lý Ngoại trưởng Hoa Kỳ phụ trách Dân chủ, Nhân quyền và Lao động Tom Malinowski cũng có mặt trong chuyến đi cùng ông Daniel Russel, để bàn về nhân quyền.
Thông cáo của Bộ Ngoại giao Mỹ nói rằng ông Malinowski sẽ “thúc giục Việt Nam thả tù nhân chính trị vô điều kiện và khuyến khích cải cách để pháp luật của Việt Nam phù hợp với các điều ước quốc tế về nhân quyền”.
Để quan hệ song phương Việt - Mỹ ngày càng vững chắc, Việt Nam và Hoa Kỳ cần liên tục "bồi đắp lòng tin chiến lược với nhau”, đó là quan điểm của một nhà nghiên cứu từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược (CSIS) tại Thủ đô Washington DC của Hoa Kỳ.
Quan hệ giữa hai quốc gia đã đi được một chặng đường dài, và tới thời điểm hiện tại, hai bên có thể đối thoại song phương mang tính xây dựng về vấn đề nhân quyền, theo bà Phương Nguyễn, nhà nghiên cứu thuộc CSIS.
Trao đổi với BBC vào hạ tuần tháng 4/2016, nhà nghiên cứu nhận xét chuyến thăm của Tổng thống Mỹ Barack Obama trùng với thời điểm đặc biệt khi Tòa Án Trọng Tài Liên Hiệp Quốc sắp đưa ra phán quyết về vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc về vấn đề biển Đông, được dự kiến vào đầu tháng Sáu.
Bên cạnh đó vẫn theo Th.S Phương Nguyễn, chuyến thăm này được kỳ vọng sẽ tiếp tục giải quyết hậu quả cuộc chiến Việt Nam-Hoa Kỳ, và đưa đến cơ hội cho các công ty khởi nghiệp của Việt Nam tiếp cận thị trường Mỹ.
Lòng tin chiến lược
Image copyrightAFPImage caption Việt Nam đã thay đổi nhiều từ 1986 đến nay “Có một thực tế là Tổng thống Obama đã không đi thăm Việt Nam trong những năm đầu nhiệm kỳ thứ hai của mình. Điều này là khá đáng tiếc bởi cùng thời điểm đó, ông Obama đã có loạt thăm một số quốc gia khác trong khu vực như Myanmar (2012), Malaysia và Philippines (2014)”, Phương Nguyễn nói.
“Tuy nhiên công bằng mà nói, sau khi hai nước bình thường hóa quan hệ, tất cả các tổng thống Mỹ đều đã từng đến thăm Việt Nam trong nhiệm kỳ của mình. Ông Obama là người thứ ba."
So sánh với quốc gia láng giềng là Malaysia, trước ông Obama, chưa có tổng thống Hoa Kỳ nào đến thăm nước này trong vòng 50 năm trở lại đây.
“Chuyến thăm này có ý nghĩa quan trọng vì nó đến vào thời điểm mà cả Hoa Kỳ và Việt Nam đã sẵn sàng đưa mối quan hệ song phương lên một tầm cao mới."
“Để mối quan hệ song phương ngày càng vững chắc, Việt Nam và Hoa Kỳ cần liên tục bồi đắp lòng tin chiến lược với nhau”, Phương Nguyễn nhận xét.
Vẫn theo nhà nghiên cứu này, Tổng thống Obama sẽ gặp dàn lãnh đạo mới của Việt Nam, trong đó bao gồm Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng mà ông Obama đã gặp vào tháng Bảy năm ngoái tại Hoa Kỳ.
"Điều này góp phần cải thiện hình ảnh Washington đối với Hà Nội một cách đáng kể," Phương Nguyễn nói.
Công ty khởi nghiệp
Nói về cơ hội và thách thức từ Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) nếu phê chuẩn và thực thi bởi tất cả các thành viên, bà Phương Nguyễn cho rằng đây sẽ là "cú hích" quan trọng thúc đẩy quan hệ kinh tế Mỹ-Việt.
“Hiện tại, Hoa Kỳ mới chỉ đứng ở vị trí thứ 7 trong các nước đầu tư vào Việt Nam. Kim ngạch hai chiều chủ yếu là mặt hàng Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ nên có sự mất cân bằng nhất định trong cán cân thương mại. TPP sẽ tạo điều kiện để sản phẩm của Hoa Kỳ vào thị trường Việt Nam nhiều hơn.”
“Đặc biệt TPP hứa hẹn sẽ giúp những công ty khởi nghiệp của Việt Nam tiếp cận với thị trường và doanh nghiệp Hoa Kỳ.”
Cơ hội mà TPP mang lại được cho là có thể sẽ giúp các công ty nhỏ ở Việt Nam vươn ra khỏi tầm khu vực và trở thành thương hiệu tên tuổi trên thế giới.
“Hiện có rất ít quỹ đầu tư công nghệ tại Việt Nam bởi họ chọn rót tiền vào bất động sản thay vì các dự án khởi nghiệp,” Sarah Tibken của tạp chí công nghệ Mỹ CNET được dẫn lời từ trước nói.
Việt Nam cũng chưa có một hệ sinh thái khởi nghiệp tốt (start-up ecosystem) giúp gây quỹ tài trợ và mở rộng các công ty nhỏ. Đó là lý do ít có những trường hợp ngoại lệ như thành công của phần mềm Flappy Bird, vẫn theo ý kiến này.
Đối thoại thẳng thắn
“Nhân quyền là một nguyên tắc cơ bản trong quan hệ đối ngoại của Hoa Kỳ với bất cứ quốc gia nào trên thế giới, không riêng Việt Nam," bà Phương Nguyễn từ CSIS nói tiếp.
“Mối quan hệ song phương giữa Hoa Kỳ và Việt Nam đã đi được một chặng đường dài, và tới thời điểm hiện tại, hai bên có thể có đối thoại song phương mang tính xây dựng về vấn đề nhân quyền”.
“Mục tiêu chính sách của Hoa Kỳ tại Việt Nam không liên quan đến thể chế. Chính sách thay đổi thể chế Hoa Kỳ áp dụng đã thất bại tại nhiều quốc gia và khu vực."
“Thay vào đó Hoa Kỳ muốn hỗ trợ Việt Nam xây dựng cơ cấu kinh tế xã hội ổn định và thịnh vượng, trở thành thành viên tích cực trong các liên kết khu vực mà ASEAN đóng vai trò trung tâm."
“Việc hợp tác giữa hai quốc gia Hoa Kỳ và Việt Nam về các mặt luật pháp, tư pháp, đổi mới lao động và nhân quyền cũng cần được nhìn nhận trong bối cảnh này."
Việt Nam và Hoa Kỳ vừa kỷ niệm 20 năm thiết lập lại quan hệ ngoại giao song phương vào năm ngoái (1995-2015). Tháng 8/2015, ngoại trưởng Mỹ John Kerry, cũng từng là cựu chiến binh cuộc chiến Việt Nam, đã đến Hà Nội để đánh dấu sự kiện này.
Hậu chiến và Biển Đông
Nhà nghiên cứu từ Trung tâm CSIS cho hay Washington đang hoàn thiện chi tiết bản kế hoạch tẩy độc dioxin (chất độc màu da cam) tại căn cứ quân sự cũ của Mỹ tại tỉnh Biên Hòa. Bên cạnh đó, Hoa Kỳ cam kết sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam tẩy độc dioxin tại Đà Nẵng, cũng như tăng thêm chi phí cho việc phát hiện mìn và các thiết bị không nổ (UXO).
Phương Nguyễn nói:
“Ông Obama kỳ vọng sẽ tiếp tục giải quyết các vấn đề di sản chiến tranh Việt Nam một cách quyết liệt trong chuyến thăm này. Đây là yếu tố không thể thiếu được trong quan hệ Mỹ-Việt trong quá khứ, hiện tại và tương lai”.
Về thời điểm của chuyến thăm của ông Obama đến Việt Nam, theo Phương Nguyễn đây là thời điểm đặc biệt vì cuối tháng 5 gần như trùng với thời điểm Tòa Án Trọng Tài Liên Hiệp Quốc đưa ra phán quyết về vấn đề Biển Đông, trong vụ việc Philippines kiện Trung Quốc.
Dù phán quyết đưa ra có lợi cho phía nào, việc Philippines đưa Trung Quốc ra tòa quốc tế mang một ý nghĩa quan trọng, theo nhà nghiên cứu.
“Bắc Kinh có thể đưa ra các hành động phản đối phán quyết của Tòa án Trọng Tài trong vụ kiện với Philippines. Trung Quốc cũng sẽ phản đối nếu Hoa Kỳ tuyên bố ủng hộ phán quyết này."
“Việc Bắc Kinh coi sự hiện diện của Obama tại Việt Nam vào cuối tháng Năm nhằm đưa ra một thông điệp nào đó hay hành động Trung Quốc đáp trả như thế nào vẫn còn để ngỏ,” nhà nghiên cứu bình luận về thái độ của Trung Quốc.
Ngày 22/5, Tổng thống Mỹ Barack Obama sẽ tới thăm Việt Nam
1 giờ trước | PV (Tổng hợp)
(VNF) - Đài VOA dẫn tin nguồn ngoại giao cho biết, từ ngày 22/5, Tổng thống Mỹ sẽ bắt đầu chuyến thăm Việt Nam.
Tuy nhiên, lịch trình cụ thể hiện vẫn được hai nước sắp xếp và chưa có quyết định các hoạt động cụ thể nào, và có thể phải đến rất sát ngày ông Obama bay đến Hà Nội mới có lịch chính thức.
Các nguồn tin cho hay, cũng như hai người tiền nhiệm Bill Clinton và George Bush từng đến thăm Việt Nam lần lượt trong các năm 2000 và 2006, Tổng thống Obama dự kiến sẽ gặp các lãnh đạo cấp cao của Việt Nam ở Hà Nội, sau đó tới thành phố Hồ Chí Minh. Ông Obama có thể sẽ phát biểu tại một trường đại học.
Hồi tháng 11/2000, trong chuyến thăm lịch sử của vị tổng thống Mỹ đầu tiên đến Việt Nam kể từ khi kết thúc Chiến tranh Việt Nam, ông Bill Clinton đã phát biểu tại Đại học Quốc gia Hà Nội, sự kiện đã được truyền hình trực tiếp ở Việt Nam và trên kênh CNN của Mỹ
Các nguồn tin khác có liên quan đến chuyến thăm cho hay các vấn đề hai bên quan tâm bao gồm: việc mở đường bay thẳng giữa Việt Nam và Mỹ, quan hệ thương mại cũng như Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương, tăng cường quan hệ giáo dục và giao lưu nhân dân, khởi động Đại học Fulbright, cũng như tăng cường quan hệ quốc phòng an ninh.
Ngoài ra, một nguồn tin phía Việt Nam cho hay, Chính phủ Việt Nam rất quan tâm đến việc Mỹ xem xét việc công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường và dỡ bỏ lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Việt Nam hay không.
Như vậy, đây sẽ là chuyến thăm đầu tiên của ông Obama và là chuyến thăm của vị tổng thống thứ 3 liên tiếp của Mỹ tới Việt Nam.
Trong một diễn biến liên quan, hãng tin Reuters dẫn lời giới chức Mỹ tiết lộ, Tổng thống Obama đang xem xét dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Việt Nam vốn duy trì suốt 3 thập niên.
Reuters dẫn một nguồn tin thân cận với Nhà Trắng cho hay một nhân tố chính ảnh hưởng tới quyết định của ông Obama sẽ là liệu Việt Nam có tiến tới các thỏa thuận quốc phòng lớn với Mỹ hay không, một lợi ích tiềm tàng về công ăn việc làm tại Mỹ vốn có thể làm dịu sự phản đối của quốc hội trong việc dỡ bỏ lệnh cấm vũ khí.
Hai tuần trước khi chuyến thăm dự kiến diễn ra, thông qua trang Facebook, Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Ted Osius đã kêu gọi người dân Việt Nam đóng góp các đề nghị về lịch trình của Tổng thống Obama khi thăm Việt Nam.
Lời kêu gọi của vị đại sứ Mỹ đã nhận được hơn 400 câu trả lời. Nhiều người bày tỏ mong muốn tổng thống Mỹ đến thăm quân cảng Cam Ranh - vị trí có vai trò chiến lược khi Biển Đông căng thẳng, hoặc đề nghị ông Obama đến đồng bằng sông Cửu Long để chứng kiến tình hình hạn mặn và tác động của biến đổi khí hậu, hay Vũng Áng, là nơi được coi là nguồn gốc của cuộc khủng hoảng ô nhiễm biển và cá chết hiện chưa kết thúc ở miền trung Việt Nam.
Những địa điểm khác được đề xuất bao gồm TP.HCM, thủ đô Hà Nội, các tỉnh miền Trung hay cụ thể hơn như Dinh Độc lập, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Hiện tại, Ngoại trưởng Mỹ Daniel Russel đang có chuyến thăm và làm việc tại Việt Nam trong hai ngày 9 và 10/5. Trong khuôn khổ chuyến thăm, ông Russel thảo luận với quan chức cấp cao Việt Nam về quan hệ song phương Việt – Mỹ, các vấn đề của ASEAN và biển Đông.
"Là quốc gia hùng mạnh, chúng tôi đảm bảo sẽ thực hiện quyền tự do hàng hải và hàng không ở mọi khu vực mà luật pháp quốc tế cho phép. Ngoại trưởng John Kerry đã thảo luận kỹ về vấn đề Biển Đông với Phó thủ tướng - Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh, tôi cũng đã thảo luận với các quan chức khác. Tôi tin rằng ông Obama và các nhà lãnh đạo Việt Nam sẽ tiếp tục bàn thảo về vấn đề này", ông Russel nói.
Tổng thống Mỹ Barack Obama hôm qua kêu gọi có "các bước đi rõ ràng" để chấm dứt quân sự hóa ở Biển Đông, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.
Tổng thống Mỹ Barack Obama phát biểu với báo giới sau hội nghị cấp cao Mỹ - ASEAN, tổ chức tại Sunnylands, Rancho Mirage, bang California, ngày 16/2. Ảnh: Reuters.
"Tranh chấp giữa các bên có tuyên bố chủ quyền trong khu vực phải được giải quyết một cách hòa bình", AFP dẫn lời Tổng thống Mỹ Barack Obama phát biểu với báo giới sau cuộc họp với đại diện từ 10 nước thành viên Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).
Hội nghị cấp cao Mỹ - ASEAN diễn ra trong hai ngày 15 và 16/2 tại Sunnylands, thành phố Rancho Mirage, bang California. Hành động của Trung Quốc tại Biển Đông, nơi có nhiều tuyến đường biển quan trọng, là vấn đề được thảo luận nhiều.
Tổng thống Obama cho biết hội nghị ngày 16/2 đã bàn về việc cần có những bước đi rõ ràng để giảm căng thẳng trên Biển Đông bao gồm "dừng cải tạo, dừng xây dựng và dừng quân sự hóa những khu vực có tranh chấp".
Tổng thống Obama còn tìm cách thiết lập một liên minh phi chính thức để yêu cầu Bắc Kinh tôn trọng luật pháp, hy vọng Trung Quốc sẽ không muốn tự trở thành kẻ bắt nạt trong khu vực.
Tòa Trọng tài Thường Trực (PCA) dự kiến trong tháng 4 hoặc 5 ra phán quyết về giá trị pháp lý của cái gọi là "đường chín đoạn" mà Trung Quốc đơn phương đưa ra để đòi chủ quyền Biển Đông. Các lãnh đạo thảo luận về một sự tán thành tập thể Mỹ - ASEAN đối với phán quyết sẽ gây thêm áp lực với Trung Quốc từ tòa án.
"Tự do hàng hải phải được duy trì và thương mại hợp pháp không bị cản trở", ông Obama nói. "Mỹ sẽ tiếp tục bay, giương buồm và hoạt động ở bất cứ nơi nào luật pháp quốc tế cho phép. Chúng tôi sẽ ủng hộ quyền thực hiện những hoạt động tương tự của mọi quốc gia".
Mỹ lên án mạnh mẽ việc Trung Quốc xây trái phép các đảo nhân tạo trên Biển Đông và đã điều các tàu chiến đi vào phạm vi 12 hải lý quanh những đảo này để khằng định quyền tự do hàng hải. Bắc Kinh cáo buộc Washington đang tìm cách thống trị trên biển dưới danh nghĩa tự do đi lại.
Washington ngày 15/2 kêu gọi các bên có tuyên bố chủ quyền trên Biển Đông dừng hoạt động xây dựng và dừng quân sự hóa tiền đồn sau khi tờ The Diplomat cuối tuần trước đưa tin Trung Quốc đang xây một căn cứ trực thăng trên đảo Quang Hòa thuộc quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam.
"Như vậy sẽ giúp giảm căng thẳng, tạo không gian cho giải pháp ngoại giao", Reuters dẫn lời Katina Adams, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ, nói, đồng thời kêu gọi Trung Quốc và ASEAN sớm hoàn thiện Bộ quy tắc ứng xử của các bên trên Biển Đông (COC).
Tổng thống Obama (phải) đón Tổng thư ký ASEAN Lê Lương Minh. Ảnh: Reuters
Tổng thống Obama hôm 15/2 tiếp đón Tổng thư ký ASEAN Lê Lương Minh và 10 nhà lãnh đạo từ các quốc gia Hiệp hội Quốc gia Đông Nam Á: Myanmar, Thái Lan, Malaysia, Việt Nam, Singapore, Campuchia, Indonesia, Philippines, Lào và Brunei, tham dự hội nghị thượng đỉnh đặc biệt tại Sunnylands, California. Ông đợi họ ở khu sảnh ngoài trời, khi các lãnh đạo ASEAN xuống xe và đi qua thảm đỏ.
Theo một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, thứ tự tiếp đón dựa trên lịch trình làm việc của các nhà lãnh đạo. Quốc vương kiêm Thủ tướng Brunei Hassanal Bolkiah, người đã đứng đầu đất nước trong gần 5 thập kỷ, là người ông Obama tiếp cuối cùng.
Dưới thời tiết 32 độ C và để phù hợp với không khí khá thoải mái tại Sunnylands, không nhà lãnh đạo nào đeo cà vạt.
Tổng thống Obama, người từng sống ở Indonesia trong thời thơ ấu, đã chào đón Tổng thống Indonesia Joko Widodo bằng một vài câu tiếng nước này và hỏi thăm sức khỏe gia đình ông.
Theo Today Online, khi nhìn thấy Thủ tướng Malaysia Najib Razak, ông đã gọi tên ông Najib từ xa và hỏi thăm về phu nhân. Ông Najib trả lời rằng "bà ấy ở LA", tức Los Angeles. Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long còn kể với ông Obama rằng ông "đã ở San Francisco trong 4 ngày".
Tổng thống Obama nói rằng ông rất vui khi gặp lại Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng và hỏi thăm sức khỏe của ông.
Tổng thống Obama (phải) đón Thủ tướng Campuchia Hun Sen. Ảnh: Reuters
Theo video ghi lại lễ đón tiếp được Bộ Ngoại giao Mỹ đăng tải, Tổng thống Obama luôn cười tươi và vẫy tay về phía ống kính khi chụp ảnh với các nhà lãnh đạo ASEAN. Tuy nhiên, khi tiếp đón Thủ tướng Campuchia Hun Sen, Tổng thống Obama chỉ mỉm cười và bắt tay.
Hội nghị giữa Mỹ và ASEAN đã trở thành tâm điểm chú ý tại khu vực thưa người Sunnylands. Báo địa phương Dessert Sun đăng bài viết về chuyên cơ Không lực Một của tổng thống Mỹ và các máy bay chở lãnh đạo ASEAN. Tờ này đặc biệt dành nhiều chú ý đến chiếc Boeing 747-430 có biểu tượng hoàng gia của Quốc vương Brunei.
Máy bay Boeing 787 Dreamliner của hãng Vietnam Airlines đậu tại đường lăn của Sân bay Quốc tế Palm Springs, thành phố Palm Springs, bang California. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam dự hội nghị thượng đỉnh Mỹ - ASEAN.
Chuyên cơ Không lực Một của tổng thống Mỹ ở bên trái, phía xa. Hội nghị cấp cao Mỹ - ASEAN ở Sunnylands, nam California là hội nghị quốc tế quan trọng đầu tiên trong năm 2016 của ASEAN và là hội nghị cấp cao đầu tiên giữa ASEAN và một nước đối tác ngay sau khi ASEAN hình thành cộng đồng.
Phóng viên của báo Desert Sun đã lên nóc một bảo tàng để chụp ảnh các máy bay.
Máy bay xanh da trời với màu trắng và đỏ này là chiếc Boeing 737. Máy bay được biết đến với cái tên Indonesia Một khi chở tổng tống hoặc phó tổng thống Indonesia.
Máy bay Airbus A340 của Philippines Airlines chở Tổng thống Benigno Aquino tại sân bay.
Máy bay chở Quốc vương Brunei được coi là một trong những chiếc ấn tượng nhất. Phi cơ Boeing 747-430 màu trắng này có biểu tượng hoàng gia ở đuôi.
Tom Nolan, giám đốc điều hành Sân bay Quốc tế Palm Springs cho biết đây là sự kiện đầu tiên theo kiểu này của sân bay, khi nhiều loại máy bay đến vậy đỗ tại đây. Để chuẩn bị cho việc đón tiếp, họ đã chuẩn bị khoảng một tháng. "Chúng tôi coi đây là vinh dự khi phục vụ đất nước, giúp hỗ trợ sự kiện tổ chức một cách thành công, thu hút sự chú ý đến toàn bộ Thung lũng Coachella", ông nói. Trừ chuyên cơ Không lực Một, các máy bay của lãnh đạo nước ngoài được điều phối để không ảnh hưởng lịch trình bay của các hãng hàng không khác.
Máy bay C-32 của không quân Mỹ (biến thể của Boeing 757) đưa Ngoại trưởng John Kerry tới thành phố Palm Springs dự hội nghị ở Sunnylands. Ảnh được chụp ngày 15/2.
| 
