Chính sách hỗ trợ người già ở Việt Nam còn hạn
chế
Có nhiều ý kiến cho rằng người già sống ở những nước tư
bản không thể hạnh phúc bằng người già Việt Nam do họ không có được cuộc sống ấm
cúng và sự quan tâm của con cháu.
Vậy thực chất vấn đề có gì khác?
Lý tưởng tam đại đồng đường và thực tế xã hội
Truyền thống tam, tứ đại đồng đường với nhiều thế hệ gia đình chung sống
trong cùng một mái nhà từ lâu đã ăn sâu bén rễ trong đời sống người Việt.
Nhưng thực tế cho thấy đã có rất nhiều vấn đề phức tạp nảy sinh trong quá
trình chung sống giữa các thế hệ.
Người già thường cho rằng mình là người trên, có quyền được can thiệp vào mọi
khía cạnh cuộc sống của con cháu.
Trong khi, những người trẻ hiện đại chịu ảnh hưởng nhiều từ văn hóa phương
tây lại muốn có cuộc sống độc lập, tự quyết hơn.
Tôi đã được nghe rất nhiều lời than phiền của những người quen bao gồm cả
người già và người trẻ.
Từ những mâu thuẫn xuất phát từ nguyên nhân liên quan tới ý thức hệ, văn hóa
ứng xử giữa hai thế hệ, những can thiệp vào chuyện nuôi dạy con cháu cho tới
những va chạm lặt vặt xung quanh chuyện miếng cơm manh áo mỗi ngày…
Có thể nói tam đại đồng đường không phải lúc nào cũng ấm cúng như lý
tưởng.
Hắt hủi
Một số gia đình có điều kiện về kinh tế nhưng con cháu luôn bận rộn tới nỗi
không có thời gian dành cho người già, khiến họ cảm thấy cô đơn trong chính ngôi
nhà của mình.
Có những người già đủ điều kiện tài chính đóng góp cho các trung tâm chăm sóc
người già do tư nhân thành lập để không phiền tới con cháu, nhưng chính những
định kiến về chuẩn mực tam đại đồng đường đã trở thành những rào cản xã hội
khiến họ không thể có lựa chọn theo ý mình.
Đa số người Việt luôn quan niệm đầu tư cho con cái đồng nhất với đầu tư cho
tuổi già của chính bản thân họ.
"Đa số người Việt luôn quan niệm đầu tư cho
con cái đồng nhất với đầu tư cho tuổi già của chính bản thân họ. "
Điều này đã phần nào là nguyên nhân khiến cha mẹ luôn gây áp lực học hành lên
con cái từ khi chúng còn là những đứa trẻ, với kỳ vọng sau này con trở nên giỏi
giang thành đạt để cha mẹ còn có phận nhờ.
Có những bậc cha mẹ cả đời lao động quần quật, hy sinh hết những nhu cầu
hưởng thụ cá nhân với mục tiêu gây dựng một cơ ngơi sẵn sàng cho con cái.
Nhưng khi nắm chắc phần tài sản cha mẹ để lại trong tay, những đứa con mới
chợt nhận ra cha mẹ già chỉ là một gánh nặng vô dụng và quay ra bạc đãi, hắt hủi
mẹ cha...
Báo chí đã ghi nhận rất nhiều những hoàn cảnh đau lòng khi cha mẹ buộc lòng
phải nhờ đến pháp luật phân xử chuyện tranh chấp tài sản với chính những đứa con
ruột của mình.
Vô số trường hợp cha mẹ lúc cuối đời vẫn phải gạt nước mắt chứng kiến cảnh
con cái đấu đá nhau chỉ vì vài mét đất…
Có người nhận xét rằng những thay đổi của lối sống hiện đại đã khiến lòng
hiếu thảo của con cháu ngày một cạn kiệt. Người già sống giữa quây quần con cháu
nhưng không nhận được sự quan tâm đủ đầy có hẳn là điều hạnh phúc?
Chính sách an sinh của Việt Nam với người già
Qua qua sát, có thể nói người già không phải là mối bận tâm của hệ thống
chính trị Việt Nam hiện nay.
Trong tổng số 20% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội, chỉ có rất ít
tỷ lệ người cao tuổi thuộc khối quân nhân, thành phần có công với chế độ hoặc
công chức hưu trí là được hưởng lợi từ nguồn quỹ bảo hiểm và chính sách.
Các thành phần còn lại hầu như chẳng có nguồn thu đáng kể gì khi hết tuổi lao
động, đặc biệt là nông dân. Đây chính là một điều bất bình đẳng trong chính sách
dành cho người già.
Luật quy định những người đủ quy định 80 tuổi trở lên mà không có một nguồn
thu nhập gì sẽ được nhà nước hỗ trợ 95% bảo hiểm y tế, và được trợ cấp số tiền
mỗi tháng là 180 ngàn VND.
Ít người già ở Việt Nam được trợ cấp đủ sống
Với số tiền được trợ cấp này, nếu khéo thu vén người cao tuổi Việt Nam có thể
gần đủ chi phí cho bữa sáng đạm bạc theo thời giá hiện tại.
Nhà nước chỉ trợ cấp cho những người già chứng minh được họ neo đơn, hòan
toàn không có gia đình để nhờ cậy.
Với các chính sách an sinh xã hội như vậy, đa số người già Việt Nam khi không
thể lao động thì chỉ còn cách trông vào con cháu làm chỗ dựa lúc cuối đời.
Dù muốn dù không họ cũng bị đẩy vào thế trở thành gánh nặng cho con cháu,
ngay cả khi con cháu họ cũng nghèo túng và đang nặng gánh mưu sinh để chính bản
thân mình tồn tại.
Trong từng góc chợ, không khó khăn gì thấy cảnh người già gập tấm lưng còng
trên những gánh rau để góp nhặt từng đồng bạc lẻ.
Tại từng ngõ hẻm, không khó để bắt gặp cảnh người già phải thu nhặt từng món
đồ ve chai thiên hạ bỏ đi.
Báo chí cũng lên tiếng nhiều về trường hợp người già tại các làng quê nghèo
khó đã phải chấp nhận đầu quân cho các cai ăn mày thành phố…
Nhiều người già Việt Nam phải chấp nhận nhiều tủi nhục để đánh đổi lấy miếng
cơm manh áo khi cuộc sống nghèo túng không cho họ có nhiều lựa chọn.
Thực tế tại Việt Nam, những người già thuộc thành phần khá giả cũng có nhiều
lựa chọn trong việc hưởng thụ cuộc sống lúc xế chiều, nhưng tỷ lệ này quá ít khó
có thể đại diện được cho cả xã hội nói chung
Và tuổi già tư bản
Tôi đã có cơ hội được đi thăm một số nước châu Âu, những nơi có tỷ lệ dân số
già cao nhất thế giới và tiếp xúc với khá nhiều người già. Điều có thể khẳng
định ngay, là mặc dù không phải ai cũng khá giả, nhưng người già tư bản đều sống
khá ung dung với những chính sách an sinh xã hội.
Tại Thụy Sỹ, mỗi công dân cư trú hợp pháp đều được cung cấp một mã số AVS
(Assurance Vieillesse et Survivants- tạm dịch là Quỹ bảo hiểm hưu trí) để bảođảm
cho thu nhập của họ lúc về già.
Bất cứ một khoản thu nhập nào của người lao động cũng sẽ bị trừ một khoản
trực tiếp cho loại bảo hiểm bắt buộc này, và số tiền đó sẽ được dùng để chi trả
cho cuộc sống của họ khi hưu trí theo luật định.
"Riêng với cá nhân tôi, tuổi xế chiều mà không
phải lo đối phó với chuyện miếng cơm manh áo, không phải trông chờ vào tấm lòng
hiếu thảo của con cháu để sinh tồn là một điều may mắn lớn."
Với những trường hợp người lao động không bao giờ đi làm và đóng thuế trong
suốt cuộc đời, luật quy định tới 63 tuổi, họ vẫn có quyền được nhận số tiền tối
thiểu 1.160 CHF/ 1 tháng để sinh sống, chưa kể những trợ giúp khác về bảo hiểm y
tế, nhà cửa, và có người hỗ trợ trong trường hợp người già không thể tự phục vụ
bản thân.
Người già Thụy Sỹ có rất nhiều lựa chọn sinh hoạt xã hội, cộng đồng. Rất
nhiều người chọn công việc tình nguyện trong các tổ chức thiện nguyện để giúp đỡ
những người khó khăn, một số lại chọn gia nhập các câu lạc bộ dành cho người cao
tuổi.
Chính phủ cũng liên tục mở những khóa học ngoại ngữ, vi tính, khiêu vũ, thể
thao… với chi phí tượng trưng dành cho người lớn tuổi để họ có thêm cơ hội gặp
gỡ giao lưu và không phải đứng ngoài lề xã hội.
Trong các sinh hoạt lễ hội cộng đồng, người già cũng luôn được ưu tiên bố trí
vị trí và phương tiện vận chuyển.
Thực tế, với văn hóa tôn trọng tự do cá nhân của phương tây, chưa chắc bản
thân người già đã cảm thấy hạnh phúc khi phải phụ thuộc vào sự chăm sóc của con
cháu.
Khi không muốn sống một mình hoặc không đảm bảo sức khỏe, người già tại Thụy
Sỹ có thể chọn một nhà dưỡng lão có đầy đủ tiện nghi sinh hoạt và nhân viên chăm
sóc được đào tạo bài bản.
Họ sẽ được sống gần những người bạn già, chi phí do một phần đóng góp theo
khả năng và các quỹ xã hội chi trả.
Con cháu và gia đình vẫn dành những ngày rảnh rỗi đến nhà dưỡng lão thăm ông
bà mà không gặp bất cứ một vấn đề nào về chuyện thị phi dư luận.
Sẽ là phiến diện nếu chúng ta đứng ở một phía để nhận xét tuổi già ở Việt Nam
hay tư bản sướng hơn, vì điều đó còn phụ thuộc vào văn hóa, quan điểm sống điều
kiện kinh tế tại mỗi nước.
Riêng với cá nhân tôi, tuổi xế chiều mà không phải lo đối phó với chuyện
miếng cơm manh áo, không phải trông chờ vào tấm lòng hiếu thảo của con cháu để
sinh tồn là một điều may mắn lớn.
Dẫu biết rằng tuổi già ở đâu cũng có những ngậm ngùi…
