Chuyên gia: 'Hợp tác Mỹ - ASEAN là nước cờ vây ngăn Trung Quốc ở Biển Đông'
Cuộc gặp giữa tổng thống Mỹ và lãnh đạo các nước ASEAN hôm nay có thể mở ra những cơ hội mới cho hợp tác về an ninh trên biển, chuyên gia về an ninh châu Á - Thái Bình Dương nhận định.
Tổng thống Mỹ Barack Obama, phải, cùng Chủ tịch nước Lào Choummaly Sayasone, nước Chủ tịch ASEAN năm nay, trong cuộc họp tại Sunnylands ngày 15/2 theo giờ địa phương. Ảnh: AFP
Giáo sư Alexander Vuving, Trung tâm nghiên cứu an ninh châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ, trao đổi với VnExpress về cuộc họp thượng đỉnh giữa Mỹ - ASEAN cũng như hợp tác song phương giữa Việt Nam và Mỹ thời gian tới.
- Mỹ và ASEAN có thể đạt được kết quả gì sau cuộc gặp này?
- Lãnh đạo hai bên dự kiến đề ra các nguyên tắc cơ bản cho mối quan hệ Đối tác chiến lược mới thiết lập năm ngoái. Nói cách khác Tuyên bố chung của hội nghị sẽ định nghĩa nội hàm mối hợp tác giữa Mỹ và ASEAN, trong đó tự do hàng hải và an ninh biển ở Đông Nam Á sẽ là một nội dung quan trọng trong tuyên bố, do Mỹ có lợi ích lớn trong vấn đề này. Việc Tuyên bố chung có nhắc đến Biển Đông hay không, ở mức độ nào cũng là một khúc mắc đấu tranh giữa các nước. Campuchia có thể sẽ đấu tranh để không nhắc đến Biển Đông, nhưng lần này họ không đóng vai trò chủ tịch, nên vấn đề Biển Đông sẽ có trong Tuyên bố chung.
Trước khi có quan hệ Đối tác chiến lược với Mỹ, ASEAN đã thiết lập mức quan hệ này với Trung Quốc. Việc đó cho thấy mối quan hệ của ASEAN với các nước lớn trở nên cân bằng hơn. Tôi cũng muốn lưu ý một nguyên tắc làm việc của ASEAN là dựa trên đồng thuận, nên chỉ cần một nước thành viên chịu ảnh hưởng của Trung Quốc thì quyết định tập thể có thể bị yếu đi nhiều.
- Trước diễn biến trên Biển Đông được dự báo sẽ căng thẳng hơn trong năm nay, ông dự đoán Mỹ sẽ làm gì thêm ngoài việc tuần tra?
- Việc tuần tra của Mỹ ở Biển Đông là điều nước này đã thực hiện từ lâu, thời gian vừa qua hành động này có phần dày đặc hơn. Dư luận đặc biệt quan tâm và các nước trong vùng có phản ứng chính thức.
Trên thực tế các nước chưa có cách gì hữu hiệu để thực sự ngăn chặn các hành động đơn phương của Trung Quốc ở Biển Đông. Bắc Kinh sẽ tiếp tục xây dựng các công trình trên các thực thể mà họ chiếm đóng trái phép ở Hoàng Sa và Trường Sa. Trung Quốc cũng sẽ tăng cường số lượng tàu giả dạng tàu cá, tăng tàu chấp pháp và cả tàu quân sự ở Biển Đông.
Hợp tác Mỹ -ASEAN là những nước cờ vây, có thể có tác dụng lâu dài, nhưng không có tác dụng ngăn cản Trung Quốc ngay lập tức.
Do đó, tôi cho rằng đối sách hợp lý nhất là các nước phải tăng cường thế liên thủ nhằm thiết lập một đối trọng khả tín, để lập lại cân bằng chiến lược trong khu vực này.
- Các đề xuất cụ thể hơn cho việc tăng cường liên thủ như ông nói đến, là gì?
- Những nước có chung mong muốn không để Trung Quốc độc chiếm Biển Đông phải vượt qua nghi kỵ lẫn nhau, thể hiện mạnh mẽ hơn quyền tự vệ chính đáng, trong đó có quyền liên minh phòng thủ với nước khác.
Trên hết các nước phải thay đổi chiến lược lớn với Trung Quốc, không thể tiếp tục cách "kết giao và phòng hờ" (engagement and hedging) như hiện nay, mà cần chuyển sang thế mới tôi gọi là "cân bằng và chia sẻ" (balancing and sharing). Tức là các nước thiết lập đối trọng khả tín với sức mạnh đang lên của Trung Quốc, về lâu dài hướng tới một mô hình lãnh đạo tập thể trong khu vực.
Biển Đông chỉ có thể ổn định dưới sự quản lý của một thể chế quốc tế tập thể. Thể chế này sẽ là hạt nhân cho mô hình lãnh đạo tập thể của khu vực trong tương lai. Tuy nhiên để thể chế này được chấp nhận thì trước hết phải có cân bằng lực lượng trong khu vực.
- Là một nước có quyền lợi trực tiếp ở Biển Đông, Việt Nam nên có hành động thế nào?
- Việt Nam cần tăng cường cả nội lực và ngoại lực. Không có thực lực thì không có nước nào có thể đảm bảo được quyền lợi của mình. Không có sự ủng hộ của bạn bè thì không thể đảm bảo quyền lợi của mình, kể cả nước lớn như Mỹ.
Tranh chấp Biển Đông là một thách thức ghê gớm với Việt Nam, nhưng nó cũng là một cơ hội để Việt Nam xốc lại chính mình. Một đất nước chỉ có thể mạnh nếu từ lãnh đạo đến người dân biết đặt cái riêng trong cái chung, phấn đấu vì lợi ích chung của cả cộng đồng. Vấn đề Biển Đông tạo ra một cơ hội để lãnh đạo và người dân Việt Nam đặt lợi ích dân tộc lên trên hết.
Để đảm bảo quyền lợi ở Biển Đông, trước hết Việt Nam phải hết sức coi trọng vấn đề này, không thể coi nó là "chuyện nhỏ trong bức tranh lớn". Biển Đông có thể là chìa khóa cho các vấn đề thuộc về đại cục.
Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa trong các quyền tự vệ chính đáng, cần sử dụng các quyền đó một cách quyết đoán hơn. Mục đích là nhằm tăng cường nội lực, tăng sự ủng hộ từ bên ngoài. Nếu chỉ vì sự yên ổn trước mắt mà từ chối các bước đi có thể tăng nội lực và ngoại lực thì sẽ không đảm bảo được quyền lợi của mình về lâu dài.
- Ông dự báo như thế nào về quan hệ hợp tác Việt - Mỹ trong năm nay?
- Việc Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng thăm chính thức Mỹ trong năm ngoái không chỉ đánh dấu bước ngoặt trong quan hệ hai nước, mà thể hiện bước chuyển quan trọng trong ngoại giao của Việt Nam. Nó thể hiện xu hướng mở cửa hơn với phương Tây, đặt Việt Nam vào vị trí cân bằng hơn trong quan hệ với Mỹ và Trung Quốc. Tôi tin rằng Việt Nam và Mỹ sẽ tiếp tục xích lại gần nhau hơn trong những năm tới, có thể thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược. Hai lĩnh vực sẽ có những bước đi hợp tác quan trọng là kinh tế và an ninh.
2015 là dấu mốc lớn nhất trong quan hệ Việt - Mỹ từ khi tái lập quan hệ ngoại giao. Chuyến đi của ông Trọng đã xóa đi phần lớn những nghi kỵ chiến lược từng cản trở tiến trình hợp tác giữa hai nước. Việt Nam và Mỹ đã cơ bản hoàn thành quá trình bình thường hóa quan hệ.
Tổng thống Mỹ Obama sẽ đến thăm Việt Nam trong tháng 5, chuyến thăm sẽ mang tính chất biểu tượng, đánh dấu sự thắt chặt hơn nữa mối quan hệ giữa hai nước.
Bộ trưởng Quốc phòng Singpore Ng Eng Hen cảnh báo các tranh chấp lãnh thổ ở Biển Đông nếu không được kiểm soát, có nguy cơ gây xung đột và ảnh hưởng đến toàn cầu.
Bộ trưởng Quốc phòng Singapore. Ảnh: Straits Times
Ông Ng Eng Hen phát biểu tại lễ khai mạc Triển lãm và Hội nghị Quốc phòng Hàng hải (Imdex) lần thứ 10 tại Trung tâm Triển lãm Changi, trước 23 lãnh đạo hải quân hàng đầu đến từ khắp nơi trên thế giới hôm 19/5.
Theo Straits Times, ông kêu gọi Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Trung Quốc nhanh chóng thống nhất Bộ quy tắc ứng xử Biển Đông (COC) nhằm giảm bớt những căng thẳng tại khu vực này. COC được thông qua sẽ cho phép tất cả các bên giải quyết mọi tranh chấp trong hòa bình, dựa theo các tiêu chuẩn quốc tế và khuôn khổ pháp lý.
Theo Tiến sĩ Ng, tranh chấp lãnh thổ là một trong những thách thức hàng hải "tiềm tàng nguy hiểm" đối với các tuyến thương mại tại khu vực Biển Đông, không chỉ ảnh hưởng đến Singapore mà còn tới kinh tế toàn cầu. Hai thách thức khác là mối đe dọa ngày càng tăng của nạn khủng bố hàng hải và cướp biển.
Ông Ng cho biết, nạn cướp biển ở eo Malacca đã được kiềm chế thành công, do đó, các quốc gia ven biển trong khu vực giờ đây "cần phải mở rộng nỗ lực tới những điểm nóng khác ở Biển Đông."
Để giải quyết những thách thức này, các nước có liên quan trong khu vực cần phải đối thoại và hợp tác chặt chẽ hơn, như tổ chức tập trận chung. Điều này sẽ giúp thúc đẩy quan hệ quân sự ổn định giữa các nước. Ngoài ra, các nước trong khu vực cần phản hồi thông tin nhanh chóng và hiệu quả, bằng cách chia sẻ thông tin với nhau.
Biển Đông là một trong những điểm nóng về tranh chấp lãnh thổ biển đảo giữa Trung Quốc và một số nước ASEAN gồm Việt Nam, Philippines, Malaysia, Brunei. Bất chấp sự phản đối của các nước trong khu vực và quốc tế, Trung Quốc ngang nhiên tuyên bố chủ quyền 90% diện tích Biển Đông, đồng thời tiến hành cải tạo và xây dựng ồ ạt trên nhiều bãi đá trên quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa thuộc chủ quyền Việt Nam.
Singapore: 'Tai nạn tàu ngầm luôn trực chờ ở Biển Đông'
Singapore đưa ra đề xuất xây dựng một bộ khung hoạt động cho an toàn tàu ngầm trong khu vực, trong bối cảnh số lượng tàu của các nước tăng lên, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn.
Một chiếc tàu ngầm của Trung Quốc trong cuộc diễn tập ở Biển Đông. Ảnh: AFP
Channel New Asia hôm nay dẫn lại lời ông Lai Chung Han, Tư lệnh Hải quân Singapore nói tại Hội nghị an ninh hàng hải quốc tế 2015 (IMSC) rằng với số lượng tàu ngầm gia tăng, mật đồ tàu thuyền trên bề mặt đông đúc, "tai nạn luôn trực chờ" xảy ra ở những vùng biển nông trên Biển Đông. Ông Lai ước tính hải quân các nước châu Á - Thái Bình Dương sẽ sở hữu hơn 130 tàu ngầm chạy bằng diesel vào năm 2020.
Tư lệnh Singapore gợi ý các nước có thể bắt đầu việc xây dựng bộ khung an toàn cho hoạt động tàu ngầm bằng cách chia sẻ các thông tin ít nhạy cảm như là hoạt động của các giàn khoan dầu, các tàu chở dầu quy mô lớn với Trung tâm thông tin hỗn hợp (IFC) tại Changi, nhằm xây dựng lòng tin.
IFC được thành lập từ năm 2009 để chia sẻ thông tin về an ninh hàng hải và việc vận chuyển các vũ khí. Hệ thống này có sự tham gia của 13 hải quân và 51 công ty vận tải biển trên toàn cầu. Singapore và Mỹ hôm 19/5 ký kết một hiệp định ghi nhớ về các Thủ tục hoạt động tiêu chuẩn chung về hỗ trợ cứu trợ tàu ngầm.
Một số chuyên gia quốc phòng gần đây nhận định các quốc gia trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương phải đầu tư nhiều vào việc trang bị tàu quân sự và tàu ngầm "để dè chừng láng giềng và đề phòng xung đột vũ trang tiềm tàng tại khu vực". Trong số các nước, Trung Quốc được cho là có quy mô hạm đội tàu ngầm nhiều hơn Mỹ.
Bắc Kinh và một số nước thành viên ASEAN có tranh chấp ở Biển Đông. Bộ trưởng Quốc phòng Singpore Ng Eng Hen hôm 19/5 cảnh báo các tranh chấp lãnh thổ ở Biển Đông nếu không được kiểm soát, có nguy cơ gây xung đột và ảnh hưởng đến toàn cầu.
Carl Thayer: 'Trung Quốc sẽ không đối đầu với Mỹ ở Biển Đông'
Trung Quốc không đối đầu trực diện với Mỹ, nhưng sẽ tìm các cách loại trừ sự can dự của Washington và cáo buộc ngược các nước cùng có tranh chấp ở Biển Đông.
Giáo sư Carl Thayer, Học viện Quốc phòng Australia, Đại học New South Wales, trao đổi với VnExpress về những động thái mới của Trung Quốc ở Biển Đông gần đây và dự báo diễn biến sắp tới.
- Vì sao quan chức Trung Quốc và truyền thông nước này từ đầu năm liên tục công khai hoạt động cũng như mục đích cải tạo các đá ở Trường Sa?
- Trung Quốc bắt đầu các hoạt động cải tạo ở Biển Đông năm 2014. Hiện họ đã hoàn thành 4 trong số 7 thực thể. Họ đang xây dựng cơ sở hạ tầng và các thiết bị ở 4 đảo nhân tạo này. Trung Quốc đang cho thấy "sự đã rồi" với ASEAN và cộng đồng quốc tế. Ban đầu Trung Quốc sẽ thúc đẩy việc sử dụng cho mục đích dân sự và sau đó triển khai tàu quân sự khi thích hợp.
Trung Quốc đang cố đón trước bất kỳ phán quyết nào của Tòa án trọng tài quốc tế về vụ kiện của Philippines, chứng minh với các thành viên ASEAN rằng việc phản đối hay chống lại Trung Quốc là vô ích.Cách tiếp cận "đường ray kép" này của Bắc Kinh sẽ được tiếp tục áp dụng để khẳng định quan điểm đàm phán song phương với Philippines và Việt Nam. Trung Quốc cũng sẽ phối hợp với ASEAN để giải quyết vấn đề an ninh ở Biển Đông nhằm loại trừ sự can thiệp của Mỹ.
- Trung Quốc đang đưa giàn khoan Hải Dương 981 ra Biển Đông, ông có cho rằng họ sẽ hạ đặt trái phép vào vùng biển Việt Nam một lần nữa?
- Trung Quốc sẽ không đưa giàn khoan vào vùng biển của Việt Nam, khu vực chồng lấn với đường 9 đoạn phi lý mà Bắc Kinh đưa ra. Trung Quốc muốn tìm kiếm sự ổn định, nhưng theo luật chơi của họ.
- Ông đánh giá thế nào về kế hoạch Mỹ triển khai tàu và máy bay đến Biển Đông, gần khu vực Trung Quốc đang bồi đắp các đá?
- Dường như chính quyền của Tổng thống Mỹ Barack Obama đang đáp ứng lá thư hồi tháng 2 của các chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Thượng viện, Hạ viện Mỹ cùng Ủy ban Quân vụ Thượng viện, để tiến đến thực hiện một chiến lược đối phó với sự hung hăng của Trung Quốc ở Biển Đông. Từ khi lá thư được công bố hồi tháng 3, có một loạt quan chức cấp cao Mỹ công khai chỉ trích Trung Quốc, từ Chỉ huy Hạm đội 7 của Hải quân Mỹ, Chỉ huy Hạm đội châu Á – Thái Bình Dương, Bộ trưởng Quốc phòng Ashton Carter và cả Tổng thống Obama. Một báo cáo bị rò rỉ còn cho thấy Lầu Năm Góc đề nghị các tàu Hải quân Mỹ thực hiện tuần tra tự do hàng hải trong phạm vi 12 hải lý của 7 thực thể mà Trung Quốc đang cải tạo.
Ít nhất, các tàu tuần tra của Hải quân Mỹ sẽ kiềm giữ Trung Quốc, không để họ nhất quyết đòi kiểm soát trên thực tế với khu vực bên ngoài 12 hải lý xung quanh 7 thực thể nói trên. Đây là một nỗ lực lớn nhằm kiềm chế Trung Quốc, tức là: nếu Bắc Kinh khăng khăng, thì Mỹ can dự.
- Trung Quốc sẽ đối phó như thế nào?
- Trung Quốc và Mỹ đang chuẩn bị cho cuộc gặp giữa Tập Cận Bình và Obama vào tháng 9 tới khi ông Tập đến thăm Mỹ. Trung Quốc sẽ muốn thử Mỹ nhưng không đi quá xa để gây hại đến cuộc gặp này. Tuy nhiên Bắc Kinh cũng đã hoàn thành việc xây dựng ở 4 trong số 7 đá và đang hướng tới việc củng cố sự hiện diện của mình bằng cách xây dựng cơ sở hạ tầng. Trung Quốc có thể thay đổi nhịp độ các hoạt động xây dựng ở đây. Nhưng với tất cả ý định và mục tiêu của mình, Trung Quốc đã xoay xở xong việc mở rộng các thực thể. Phép thử thực sự là Trung Quốc có muốn thách thức Hải quân Mỹ trên biển và trên không hay không. Tôi cho rằng Trung Quốc sẽ không đối đầu trực diện với Mỹ.
Hành động của Mỹ khiến Trung Quốc bị đặt vào tình thế phải chấp nhận nguyên trạng mới hoặc leo thang bằng cách đưa Hải quân PLAN trực tiếp can dự. Tôi không nghĩ Trung Quốc sẽ đi vào con đường này vì Mỹ có vị trí lợi thế để phản ứng nhanh.
Trung Quốc rấtkhôn ngoan trong việc tiết chế cách hành xử của mình để phù hợp với các hoàn cảnh. Trung Quốc sẽ hoàn thành việc xây dựng cơ sở hạ tầng và chỉ đưa đến các tài sản dân sự, chủ yếu là các hàng hóa dùng cho công cộng như dữ liệu thời tiết, các thiết bị tìm kiếm và cứu nạn.
Đáng chú ý, Trung Quốc sẽ cố lôi kéo từng nước ASEAN trong một số hoạt động mang tính biểu tượng để làm giảm vai trò của Mỹ. Phép thử thực sự sẽ đến vào cuộc họp của Nhóm làm việc chung ASEAN - Trung Quốc để thực hiện Các nguyên tắc DOC ở Biển Đông sắp tới. Trung Quốc sẽ phàn nàn và cố gắng thuyết phục các nước ASEAN rằng Mỹ đang gây bất ổn trong khu vực.
- Ông có thể so sánh ý định của Mỹ khi muốn đưa tàu và máy bay vào gần Trường Sa với mục tiêu của họ khi đưa máy bay vào Khu vực nhận dạng Phòng không (ADIZ) Trung Quốc đơn phương áp đặt ở Hoa Đông năm 2013?
- Mỹ đơn phương thực hiện các cuộc tuần tra bảo vệ tự do hàng hải, phản đối bất cứ nước nào cố gắng mở rộng các khu vực của mình vượt ra bên ngoài sự cho phép của Công ước Luật biển năm 1982 của Liên Hợp Quốc (UNCLOS). Mỹ phản ứng với ADIZ là một chuyện khác vì "động" đến các đồng minh của Mỹ là Nhật Bản và Hàn Quốc. Việc cải tạo các đá ở Biển Đông thì ảnh hưởng đến đồng minh của họ là Philippines. Nếu Mỹ khởi đầu việc tuần tra trên biển và trên không, điều đó cho thấy họ hành động nhất quán.
Lực lượng Mỹ tập trận với Philippines tại Biển Đông ngày 21/4. Ảnh: Reuters
- Khả năng xảy ra xung đột ở Biển Đông lớn đến đâu?
- Trung Quốc không muốn đối đầu với Mỹ. Họ không có những tàu chiến lớn được triển khai thường xuyên ở khu vực. Hải quân Mỹ mạnh hơn rất nhiều. Mỹ sẽ không đi quá 12 hải lý và Trung Quốc sẽ tôn trọng điều này, khi tàu Trung Quốc hiếm khi đi vào khu vực 12 hải lý xung quanhcác đảo Senkaku do Nhật Bản quản lý ở Hoa Đông.
Trung Quốc sẽ không tuyên bố ADIZ ở Trường Sa vì họ không có các phương tiện thực hiện. Ngay khi Trung Quốc tuyên bố ADIZ thì Mỹ sẽ đưa máy bay đến.
- Những khuyến cáo của ông với Việt Nam trong tình hình hiện nay?
- Việt Nam cần phát triển đối thoại về vấn để Biển Đông với Trung Quốc, và tách bạch vấn đề này với các mối quan hệ khác trong bức tranh tổng thể. Việt Nam phải củng cố quan điểm của ASEAN trên hương diện đấu tranh ngoại giao với Trung Quốc. Việt Nam phải vận động các cường quốc biển cùng can dự và tạo sức ép để Trung Quốc không được quân sự hóa các thực thể mà họ đang bồi đắp.
- Vấn đề Biển Đông sẽ được nêu lên thế nào ở Đối thoại Shangri-la (Hội nghị an ninh cấp cao châu Á Thái Bình Dương) cuối tháng này tại Singapore?
- Tình hình Biển Đông sẽ được nêu lên đặc biệt tại Shangri-la. Mỹ, Nhật và Australia sẽ lớn tiếng nhất. Trung Quốc sẽ phải đối diện với những câu hỏi khó từ các chuyên gia an ninh. Tôi dự đoán các quan chức Trung Quốc sẽ rất hiếu chiến và cố gắng chuyển thảo luận sang việc cáo buộc Philippines xúi giục bất ổn ở Biển Đông. Sẽ rất thú vị khi quan sát xem Trung Quốc thể hiện ở mức độ nào.
Hải Quân Trung Quốc liên tục tăng cường sức mạnh và hiện diện ở khu vực.
Từ chỗ tự vẽ ra “Đường lưỡi bò”, rồi liên tiếp gây ra tranh chấp các vùng biển có mỏ dầu của các nước láng giềng trên biển Đông, lấy cớ đó kêu gọi các nước “Gác tranh chấp cùng khai thác” trong chiến thuật “Ba bước lấn tới”, mới đây Trung Quốc tuyên bố thẳng thừng: “Biển Đông là sân nhà của Trung Quốc”.
Quả thật, với tiền đề 'chủ quyền của ta', Trung Quốc (TQ) chủ động khai thác và tự chủ khai thác hoàn toàn không bài xích hợp tác khai thác hoặc cùng khai thác với các nước khác. Đặc biệt là khu vực giàu dầu khí ở phía giữa và nam Biển Đông, chỉ có hợp tác mới có thể ép đối thủ đến trước bàn đàm phán, cuối cùng thực hiện cùng khai thác” – thủ đoạn đang làm hiện nay của Trung Quốc.
Đối với những khu vực có tranh chấp lớn (thực tế là TQ cố tình tạp ra tranh chấp để đòi hỏi lợi ích vô lý), độ nhạy cảm cao, có thể có ý thức liên kết với các công ty dầu khí nước ngoài hợp tác khai thác.
Ai cũng nhớ rõ: Tháng 5-2014, Trung Quốc cho giàn khoan 981 xâm phạm vùng lãnh hải gần quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam. Lúc đó, đã có nhiều thông tin cảnh báo rằng: Việt Nam phải xem chừng Trường Sa. Quả nhiên, giàn khoan 981 đã thực hiện mục tiêu “một mũi tên trúng 2 con chim”. Trung Quốc đã kéo dư luận quốc tế và ở Việt Nam chỉ nhằm vào giàn khoan HD-981, để bơm cát, bồi trức đảo đá nhân tạo Gạc Ma và bãi đá ngầm Chữ Thập để xây dựng sân bay quân sự trên quần đảo Hoàng Sa. Nhưng khi ấy, Việt Nam đã không hề lên tiếng về hành động có tính toán chiến lược này.
Trong khi đó, với giàn khoan HD-981, Trung Quốc đặt ra hai ý đồ: 1- ‘Ngụy trang, đánh lạc hướng’, ‘Dương đông kích Tây’, tập trung dư luận, sự chú ý về giàn khoan HD-981 để rảnh tay ‘cải tạo đảo Gạc Ma, bãi đá Chữ Thập’; đồng thời thăm dò dầu khí vùng nước sâu Hoàng Sa. 2 – Nếu ViệtNam nổ súng phản công tại giàn khoan HD-981 thì Trung Quốc lấy cớ tấn công đánh chiếm đảo Trường Sa Lớn.
Ngày 12-5-2014, trên nhiều trang mạng đã tiết lộ: Hiện nay nhiều tàu chiến Trung Quốc, 17 tàu hỏa tiễn, 20 tàu đổ bộ đang tập trung phía Bắc quần đảo Hoàng Sa. Hơn 1.000 Lính Trung Quốc đã xuống các tàu đổ bộ.
Tin cho hay, qua một cuộc điện đàm SAT-COM của Trung Quốc mà hệ thống viễn thông và điều hành vệ tinh tại Mỹ biết được, họ (TQ) đã được lệnh tấn công CHIẾM LUÔN ĐẢO TRƯỜNG SA LỚN CỦA VIỆT NAM nếu trường hợp có tiếng súng xảy ra tại giàn khoan. Hải quân và tàu đổ bộ Trung Quốc đang âm mưu, tìm cớ tấn công. Tại giàn khoan, hiện nay (10-5-2014) có khoảng 79 các tàu Tuần Duyên & Kiểm Ngư Trung Quốc, cùng 3 tàu chiến, máy bay trực thăng, máy may tiêm kích từ Hải Nam bay ra KHIÊU KHÍCH các tàu của Cảnh Sát Biển của Việt Nam. Nếu Việt Nam ‘khai hỏa’ thì Trung Quốc sẽ đổ bộ chiếm luôn các đảo Trường Sa của Việt Nam, đặc biệt là đảo Trường Sa Lớn.
Mưu đồ 'cùng khai thác'?
Sau đó 5 tháng, trên trang mạng tuanvietnam.net có đăng bài “Gác tranh chấp, cùng khai thác của Trung Quốc”, dẫn lại bài của tác giả Dương Danh Huy, đăng trên website Nghiên cứu Biển Đông ngày 21/10/2010. Phi lộ đầu bài viết, tác giả nêu: “Gần đây, chủ trương "gác tranh chấp, cùng khai thác" được Trung Quốc nhấn mạnh nhiều lần như một sáng kiến mang tính xây dựng trong bối cảnh tranh chấp trên Biển Đông vẫn đang căng thẳng. Xét đến tính phức tạp và khó tìm lối ra hiện tại đối với tranh chấp Biển Đông, giải pháp này có thể chấp nhận được nếu các bên cùng "gác tranh chấp, cùng khai thác "một cách công bằng”… Giàn khoan HD-981 là một động thái 'dương đông, kích tây' nhằm đánh lạc hướng sự chú ý của VN vào một điểm ở trên Biển, theo tác giả. Những lời gọi là "phi lộ" trên đây rất cần phải xem lại. Như: "sáng kiến mang tính xây dựng", rồi thì "có thể chấp nhận được...một cách công bằng". Với Trung Quốc, nhìn từ trong bản chất âm mưu, động cơ, ý định chiến lược trong các vụ tranh chấp Biển Đông đừng mất công nói đến cái ý thức "xây dựng", sự "công bằng" với các nước trong khu vực, cả với nhiều nước khác trên thế giới...
Trong bài viết, tác giả đã dẫn liệu, phân tích: Tại hội thảo quốc tế với chủ đề "Biển Đông: tăng cường hợp tác vì an ninh và phát triển trong khu vực" ở Hà Nội ngày 26-27 tháng 11/2009, GS Ji Guoxing của Đại học Jiaotong, Thượng Hải, nguyên giám đốc bộ môn Châu Á - Thái Bình Dương của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế Thượng Hải, nhắc lại chủ trương "gác tranh chấp, cùng khai thác" của Trung Quốc. GS Ji Guoxing cụ thể hoá bằng cách đề nghị Việt Nam và Trung Quốc bàn về khả năng cùng khai thác bãi Tư Chính, một khu vực nằm hoàn toàn bên trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý từ lãnh thổ không bị tranh chấp của Việt Nam, không thuộc quần đảo Trường Sa vốn đang trong tình trạng tranh chấp chủ quyền.
Nhìn lại 5 năm trước, tại buổi họp báo ở Hà Nội ngày 6/1/2010, Đại sứ Trung Quốc Tôn Quốc Tường cũng đề nghị chủ trương "gác tranh chấp, cùng khai thác". Rằng: "Lãnh đạo cấp cao Trung Quốc đã nêu ra một sáng kiến mang tính xây dựng, đó là gác lại tranh chấp, cùng nhau khai thác", và đề nghị rằng Việt Nam và Trung Quốc nên tạm gác lại tranh chấp, đợi điều kiện chín muồi.
Thực ra, chủ trương "Gác tranh chấp, cùng khai thác" được Trung Quốc chính thức đề nghị lần đầu tiên tại chuyến thăm Nhật, ngày 25/10/1978, Thủ Tướng Trung Quốc Đặng Tiểu Bình nói với Thủ Tướng Nhật Takeo Fukuda trong văn cảnh tranh chấp chủ quyền quần đảo Shenkaku (tên Nhật) /Điếu Ngư Đài (tên Trung Quốc) giữa Nhật và Trung Quốc. Điều đáng lưu ý là Shenkaku/Điếu Ngư Đài và vùng biển lân cận nằm dưới sự kiểm soát của Nhật, và vùng biển này gần Nhật và Đài Loan hơn Trung Quốc, cho nên Nhật có nhiều khả năng để đơn phương khai thác vùng biển này hơn Trung Quốc. Vì vậy, đề nghị của Trung Quốc để khai thác chung vùng biển này là một đề nghị nằm trong chủ đích lấn chiếm Biển Đông, có lợi cho Trung Quốc hơn là có tính xây dựng cho cả Trung Quốc và Nhật. Cho tới nay, Nhật luôn luôn khước từ tất cả các đề nghị của Trung Quốc để khai thác vùng biển lân cận đảo này.
Cũng với con bài “cây gậy và củ cà rốt” này, hồi tháng 6/1986, Đặng Tiểu Bình đề nghị với Phó Tổng Thống Philippines Salvador Laurel rằng Trung Quốc và Philippines nên gác tranh chấp Trường Sa, "không nên để vấn đề này cản trở tình hữu nghị của Trung Quốc với Philippines và các nước khác". Tiếp đến, tháng 4/1988, Đặng Tiểu Bình lại đề nghị với Tổng Thống Philippines Corazon Aquino, "Xét quan hệ hữu nghị giữa hai nước chúng ta, chúng ta có thể tạm gác vấn đề này và tiếp cận theo hướng khai thác chung".
Thế giới vẫn chưa quên sự kiện cồn sóng Biển Đông, vào đầu năm 1988 Trung Quốc chiếm đóng những bãi cạn Đá Chữ Thập, Châu Viên, Gaven, Huy Gơ và Xu Bi thuộc quần đảo Trường Sa và vào tháng 4/1988 máu của các chiến sĩ Việt Nam còn chưa tan hết trên biển Trường Sa sau khi Trung Quốc tấn công Việt Nam để chiếm Cô Lin, Gạc Ma và Len Đao ngày 14/3/1988 và chiếm được Gạc Ma. Đây là một thí dụ cho thấy rõ sự từng bước lấn sân bằng đánh, đàm, dụ dỗ không có giới hạn của Trung Quốc. Vùng biển-đảo thuộc chủ quyền các nước trong khu vực đang yên lành, Trung Quốc gây ra tranh chấp rồi đưa ra cái gọi là "gác tranh chấp, cùng khai thác".
'Ba bước lấn tới'
Tác giả cho rằng Trung Quốc có những tính toán sâu xa với các bước đi 'cụ thể, quyền mưu' để 'thâu tóm' Biển Đông. Như vậy, cái gọi là sáng kiến "gác tranh chấp, cùng khai thác" của chính phủ Đặng Tiểu Bình cho tranh chấp Trường Sa không phải do "có tính xây dựng" mà là để phục vụ mục đích đối trọng với các nước để từng bước chiếm đoạt hẳn. Chiến lược "3 bước lấn tới" của Trung Quốc là xông vào vùng chủ quyền lãnh hải của nước láng giềng, nước tiếp cận, gây tranh chấp, rồi đàm phán song phương "gác lại tranh chấp, cùng khai thác", cuối cùng là độc chiếm luôn.
Dựa theo cái ‘đường lưỡi bò” tự vẽ, tự đơn phương công bố chính thức lần đầu tiên ra thế giới ngày 7-5-2009, không có ý kiến chấp nhận nào của bên thứ 2 hoặc thứ 3, Trung Quốc muốn biến vùng biển thuộc vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam và các nước liên quan từng bước đi từ tranh chấp, đến “gác tranh chấp cùng khai thác” rồi cuối cùng sẽ “ẵm” luôn trọn gói.
Quả nhiên, với chiêu thức thâm độc nhưng khá lộ liễu này của chiến lược "3 bước lấn tới", Trung Quốc lăm le Khu vực 9 lô dầu khí từ lâu, nhân sự kiện QH Việt Nam thông qua Luật biển, TQ đã kêu gọi mời thầu thăm dò khai thác hòng cố tình gây ra tranh chấp để rồi đi đến bước tiếp theo yêu cầu Việt Nam “gác tranh chấp, cùng khai thác”, làm cái nền, cái cớ để tiến tới dùng “lưỡi bò” liếm hết luôn.
Khu vực này nằm hoàn toàn trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa 200 hải lý của Việt Nam. Bản đồ công bố trên website của Tổng Công ty Dầu khí Hải Dương Trung Quốc (CNOOC) cho thấy cả 9 lô mỏ dầu mà Trung Quốc đang mời chào thăm dò, khai thác đều nằm trong vùng biển thuộc “đường lưỡi bò” nằm trong mưu đồ tính toán đầy tham vọng có tính chiến lược của Trung Quốc. Các lô mỏ dầu này nằm ngoài khơi bờ biển miền Trung của Việt Nam, trải rộng hơn 160.000 km 2. Rìa phía tây của một số lô mỏ dầu nằm cách bờ biển Việt Nam không đầy 80 hải lý, nằm sâu trong vùng đặc quyền kinh tế, có nơi chỉ cách đất liền 30-50 hải lý, nằm trong vùng nội thủy và thềm lục địa của Việt Nam.
Việc tuyên bố mời thầu cho thấy một bước đi mới trong nỗ lực của Trung Quốc nhằm củng cố quyền chủ quyền tại vùng biển này. Thâm hiểm, gian dối, phản trắc, dễ nuốt lời, lấy “Hữu hảo để chen ngang hứa hão” vẫn là bản chất có từ trong máu Đại Hán từ xa xưa. “Gác tranh chấp, cùng khai thác” rất phi lý lại là con bài đưa dần các nước vào tròng, bằng hung hăng đe dọa kết hợp với dụ dỗ, lấn dần. Bắc Kinh đang tìm mọi cách lật lọng để đạt cho kỳ được mục đích của tuyên bố: “Trung Quốc có chủ quyền không thể tranh cãi đối với các đảo trong biển Đông và các vùng biển lân cận; có quyền chủ quyền và quyền tài phán đối với các vùng biển liên quan cũng như đáy biển và lòng đất của những vùng biển này” (?!).
Ý đồ này của Trung Quốc đã có từ lâu, rõ nhất là sự trắng trợn trong vụ giàn khoan HD-981 và cải tại đảo Gạc Ma thành sân bay quân sự, đưa cả dân ra ở đó, mở ‘Khu du lịch Gạ Ma’. Tháng 7, giàn khoan HD-981 của Trung Quốc ‘hoàn thành kế hoạch’ rút về. Tờ "Thời báo Hoàn Cầu" Trung Quốc ngày 8/8/2014 đăng bài viết nhan đề "Bành Nguyên Chính: Biển Đông là trọng điểm khai khác dầu khí mới của ta (Trung Quốc)" xuyên tạc về chủ quyền Biển Đông, phản ánh lòng tham cả chủ quyền và tài nguyên cũng như thủ đoạn thâm độc của Trung Quốc. Tác giả Bành Nguyên Chính là phó chủ tịch kiêm tổng thư ký Hiệp hội doanh nghiệp dầu khí Trung Quốc. Bài viết cho biết: “Hiện nay Trung Quốc đã hoàn thành lựa chọn địa chỉ xây dựng (trái phép) hải đăng ở 5 đảo, đá ngầm vùng biển Tây Sa”. Theo luận điệu của bài viết: “Ở Biển Đông, cạnh tranh dầu khí những năm gần đây ngày càng gay gắt, làm thể nào để bảo vệ quyền thăm dò dầu khí vùng biển Trung Quốc trở thành vấn đề quan trọng không thể tránh khỏi”.
"Tập đoàn dầu khí Trung Quốc (CNPC) và CNOOC khoan thành công ở Hoàng Sa (đây là hành dộng trái phép của Bắc Kinh-PV), cho thấy các công ty dầu khí của Trung Quốc có khả năng tiến hanh thăm dò, khai thác nước sâu độc lập, điều kiện phá vỡ bế tắc khu vực tranh chấp đã có”.
'Nhà và sân Trung Quốc'
Nhiều quốc gia trong khu vực gần đây tỏ ra quan ngại về chính sách của Trung Quốc trên Biển trong vùng. Tờ báo này ‘đề xuất’ rằng: “Nhà nước (Trung Quốc) cần hỗ trợ trên các phương diện chính trị, kinh tế, quân sự, ngoại giao, như đưa ra chính sách ưu đãi khai thác Biển Đông trên các phương diện như vốn đăng ký, thu thuế, thuế quan và tài chính, thiết lập quỹ khai thác rủi ro Biển Đông có tính chất quỹ giá trị chủ quyền, đưa ra chính sách phát triển ngành nghề hỗ trợ cần thiết, để cho khai thác Biển Đông nhanh chóng tiến triển, tạo được quy mô".
Rõ ràng, từ việc đẩy vấn đề theo hướng tranh chấp, để làm đà đi đến “gác tranh chấp, cùng khai thác”, nhưng vẫn nhằm đích cuối cùng là xâm chiếm. Đó chỉ là các nấc thang mà Trung Quốc đang leo dần. Với mưu đồ tham vọng bá quyền từ lâu đời của Trung Quốc, lúc nào cũng lăm le bành trướng xuống phương Nam, lấn chiếm Biển Đông sẽ không bao giờ có "sáng kiến mang tính xây dựng", và cái gọi là “công bằng” với các nước ASEAN có lãnh hải Biển Đông. Việt Nam và các nước ‘cùng cảnh’ trong khu vực đừng mất cảnh giác mắc mưu Trung Quốc để sau này khỏi phải gánh hậu họa do sự thiếu kiên quyết, do những bước đi, sự nhu nhược nhân nhượng do mềm yếu thiếu bản lĩnh không cứu vãn nổi.
Mới đây, dựa theo câu hỏi của Tân Văn Xã (China News Service) - hãng tin chính thức thứ hai tại Trung Quốc sau Tân Hoa Xã - theo đó phải chăng là hoạt động bồi đắp các bãi đá và rạn san hô của Trung Quốc ở Biển Đông báo hiệu một sự thay đổi trong chính sách của Trung Quốc đối với Biển Đông và thậm chí đối với cả các láng giềng, ông Vương Nghị đã tại khẳng định là chính sách Trung Quốc không thay đổi.
Đặc biệt mới đây, thách thức công khai và trắng trợn nhất, tại cuộc họp báo ngày 08/03/2015 tại Bắc Kinh, Ngoại trưởng Vương Nghị đã bác bỏ thẳng thừng những phản đối của nước khác về việc Trung Quốc đang đẩy mạnh các công trình bồi đắp đảo nhân tạo tại vùng quần đảo Trường Sa, nơi có tranh chấp với các láng giềng trong đó có Việt Nam. Ông Vương Nghị đã không ngần ngại khẳng định: Biển Đông là “nhà” và là “sân” của Trung Quốc.
Rõ ràng, cho đến nay, mưu đồ và hành động của Trung Quốc ngày càng lộ rõ. Trung Quốc đang ‘hợp pháp hóa’ và dồn sức xây dựng ‘hiện đại hóa’ cái gọi là “Thành phố Tam Sa”.
Tam Sa là một thành phố được Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập vào ngày 24 tháng 7 năm 2012 để quản lý một khu vực mà nhiều nước đang tranh chấp chủ quyền, bao gồm: Quần đảo Hoàng Sa (Trung Quốc gọi là quần đảo Tây Sa), Quần đảo Trường Sa (Trung Quốc gọi là quần đảo Nam Sa), bãi Macclesfield và bãi cạn Scarborough (Trung Quốc gọi là quần đảo Trung Sa) cùng vùng biển xung quanh. Theo phân cấp hành chính của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Tam Sa là một địa cấp thị (thành phố cấp địa khu) thuộc tỉnh Hải Nam và có chính quyền nhân dân đặt tại đảo Phú Lâm (Trung Quốc gọi là Vĩnh Hưng).
Theo chính phủ Trung Quốc, việc thành lập thành phố Tam Sa sẽ giúp tăng cường hơn nữa khả năng quản lý, khả năng phát triển và kiến thiết của quốc gia này đối với những hòn đảo và các vùng nước xung quanh các quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trung Sa, quần đảo Trường Sa, bảo vệ môi trường biển trong vùng biển Đông. Thực chất, Trung Quốc đang nỗ lực để “cái lưỡi bò” liếm hết Biển Đông. Bài viết thể hiện văn phong và quan điểm riêng của tác giả, nguyên Đại tá quân đội nhân dân Việt Nam, cựu Trưởng đại diện Báo Quân đội Nhân dân ở Đồng Bằng Sông Cửu Long.
| 
