Lắp ráp điện thoại thông minh Vsmart của Vingroup tại Hải Phòng, 04/12/2018. Ảnh minh họa.REUTERS/Kham
Trong năm 2018 sắp kết thúc, Việt Nam bất ngờ vươn lên đứng đầu danh sách thị trường lớn nhất khu vực Đông Nam Á về việc « phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng » – thuật ngữ tiếng Anh gọi là IPO (Initial Public Offering). Theo hãng tư vấn tài chính EY (tức Ernst & Young), trong năm 2018, Việt Nam có 5 vụ IPO huy động được tổng cộng 2,6 tỉ đô la.
Theo dữ liệu của EY được CNBC trích dẫn, Việt Nam đã vọt lên đứng đầu danh sách 6 nước đáng chú ý tại Đông Nam Á về tổng trị giá các vụ IPO trong năm 2018, bao gồm cả Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan.
Điều đáng ghi nhận là với tổng trị giá IPO đạt 2,6 tỉ đô la trong năm 2018, Việt Nam đã qua mặt Singapore, luôn được đánh giá là trung tâm tài chánh hàng đầu của khu vực Đông Nam Á.
Một cách chi tiết, trong năm 2018, Việt Nam có 5 vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng IPO, trong đó, lớn nhất là thương vụ phát hành IPO mang về 1,35 tỉ đô la của tập đoàn địa ốc Vinhomes, được đánh giá là vụ IPO lớn nhất Việt Nam và lớn thứ nhì Đông Nam Á trong năm nay.
Theo CNBC, một trong những nguyên nhân khiến thị trường IPO khởi sắc tại Việt Nam là cố gắng của chính phủ Việt Nam trong việc thúc đẩy tiến trình tư nhân hóa các doanh nghiệp nhà nước được hứa hẹn từ lâu.
Với đà đẩy mạnh việc bán cổ phần trong các doanh nghiệp nhà nước, Việt Nam được cho là sẽ tiếp tục đứng đầu danh sách thị trường IPO lớn nhất Đông Nam Á trong những năm tới đây.
Một bản dự báo của công ty luật và tư vấn Baker McKenzie và Oxford Economics công bố vào đầu tháng 12 này được CNBC trích dẫn, đã cho rằng nhiều khả năng Việt Nam sẽ tiếp tục là nước Đông Nam Á huy động được nhiều vốn liếng nhất thông qua các vụ IPO.
Tiến sỹ Nguyễn Văn Huy Gửi tới BBC Tiếng Việt từ Paris
17 tháng 10 2016
Bản quyền hình ảnhPORNCHAI KITTIWONGSAKULImage caption Quốc vương Bhumibol của Thái Lan
Sau nhiều tháng lâm trọng bệnh, ngày 13/10/2016, Vua Bhumibol Abdulyadej vừa qua đời tại bệnh viện Sirijaj, thủ đô Bangkok, Thái Lan, thọ 88 tuổi.
Quốc vương Bhumibol là vị vua trị vì lâu nhất thế giới đến nay, trong 70 năm, từ 1946 đến 2016.
Con trai của Ngài, Thái tử Maha Vajiralongkorn (63 tuổi) là người kế vị ngai vàng của Vương triều Thái Lan.
Cuộc đời Vua Bhumibol (1927-2016)
Sau cái chết mờ ám của anh cả, vua Ananda Mahidol (Rama VIII), bị đạn bắn vào đầu vì "tai nạn" trong cung điện hoàng gia ngày 9/6/1946 (thọ 21 tuổi), Bhumibol lúc đó vừa đúng 18 tuổi được cử lên thay.
Nhưng ông chỉ chính thức lên ngôi ngày 05/05/1950, sau khi hoàn tất chương trình học vấn tại Thụy Sĩ, với vương hiệu Rama IX.
Sinh ngày 5/12/1927 tại Cambridge, bang Massachusetts (Hoa Kỳ), Bhumibol cùng các em được cha là hoàng tử Mahidol Abdulyadej cho theo học các trường danh tiếng nhất Châu Âu. Tiếp nối truyền thống đó, bốn người con sau này của vua Bhumibol cũng đều được đưa sang Châu Âu học tại các truờng danh tiếng.
Nói chung, hoàng gia Thái dưới thời Vua Bhumibol đều theo Tây học, nghĩa là rất phóng khoáng và tiến bộ.
Bản quyền hình ảnhAPImage caption Quốc vương đính hôn với Công nương Sirikit vào năm 1948 Xuất thân từ dòng dõi vương triều Chakri, thành lập từ năm 1720, vua Bhumibol đã để lại nhiều dấu ấn trong suốt 70 năm trị vị Thái Lan.
Mặc dù chế độ quân chủ tuyệt đối Xiêm La (Siam) đã bị Hiến pháp bãi bỏ sau đảo chánh của quân đội năm 1932, vua Bhumibol đã dần dần phục hồi lại vai trò chủ đạo của hoàng gia trong một Thái Lan vừa kiệt quệ về kinh tế vừa mất uy tín trên chính trường quốc tế, vì đã hợp tác với Nhật xây dựng trục Đại Đông Á chống Hoa Kỳ và đồng minh tại Châu Á.
Sau khi quân Nhật đầu hàng ngày 2/9/1945, những vùng lãnh thổ rộng lớn do quân Thái chiếm giữ tại Campuchia, Lào, Miến Điện và Malaysia đều bị thu hồi, lãnh thổ Thái Lan đã bị thu hẹp lại như hiện nay.
Bất mãn trước sự yếu kém của quân đội, dân chúng Thái quay sang ủng hộ hoàng gia, Vua Bhumibol trở thành biểu tượng sùng kính của toàn dân. Tại nhiều nơi, dân Thái lập đền thờ nhà vua và hoàng hậu.
Hàng năm cứ đến ngày 5/12 cả nước tổ chức sinh nhật nhà vua. Một cách vô tình, Quốc vương Bhumibol được thờ cúng như một vị Vua-Trời (Deva-Raj) theo truyền thống Ấn Độ giáo, nhưng hoàng gia Thái chọn Phật giáo là tín ngưỡng chính.
Trong những ngày sắp tới, tượng cố vương Bhumibol sẽ được tạc và thờ trong các chùa chiền như một Bồ tát.
Bản quyền hình ảnhGetty ImagesImage caption Vị trí của hoàng gia Thái Lan đã trở nên vững mạnh hơn trong thời gian Ngài trị vì Biết cách thu hút và vận động quần chúng theo phong cách Hoàng gia Anh, mỗi chuyến công du hay viếng thăm của Vua Bhumibol đều được chuẩn bị kỹ càng để mỗi cái vẫy tay hay vén màn trong xe hơi được giới truyền thông quay chụp và phổ biến rộng rãi.
Càng được biết đến, uy tín và hào quang của nhà vua càng được nâng cao. Càng được nâng cao, đức độ của Ngài càng được giới chính trị và quân đội kính nể. Mỗi khi đất nước lâm vào bế tắc, sau những cú đảo chính hay lật đổ chính quyền, các tướng lãnh quân đội và chính trị gia tên tuổi đều đến quì lạy xin vua ban ân sủng hay ủng hộ.
Do đó, mặc dù không cầm quyền trực tiếp, Vua Bhumibol đã điều hành đất nước theo như ý mình muốn, nghĩa là giữ Thái Lan trung lập trong mọi xung đột khu vực hay quốc tế.
Trong cuộc chiến Việt Nam từ 1961 đến 1975, tuy là đồng minh của Hoa Kỳ, Thái Lan đã đạt được mọi giúp đỡ đáng kể để phát triển đất nước, từ hạ tầng cơ sở đến nâng cao mức sống người dân và mở mang đất nước. Thái Lan bắt đầu phát triển mạnh với sự giúp đỡ của Hoa Kỳ trong cuộc chiến Việt Nam.
Khuyến khích giới quân nhân cầm quyền giữ quan hệ với Hoa Kỳ, Vua Bhumibol muốn Thái Lan tách hẳn khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc, cả vế ý thức hệ lẫn văn hóa, mặc dù toàn bộ nền kinh tế Thái Lan nằm trong tay người Thái gốc Hoa.
Chỉ gần đây, do tuổi già sức yếu, tranh chấp chính trị giữa quân đội và phe phái chính trị đã vượt ra ngoài tầm kiểm soát của Vua Bhumibol.
Tranh chấp giữa phe áo đỏ ủng hộ hai cựu Thủ tướng Yingluck và Thaskin Shinawatra và quân đội ngày càng sâu rộng, gây chia rẽ trong sinh hoạt chính trị Thái mà ngư ông đắc lợi không ai khác hơn là Bắc Kinh.
Bản quyền hình ảnhPAImage caption Cựu thủ tướng Thaksin Shinawatra nay sống cuộc đời tự lưu đày ở nước ngoài Cố gắng duy trì một Thái Lan trung lập, không lệ thuộc vào Trung Quốc trong suốt 70 năm trị vì của Vua Bhumibol đang bị Đảng Cộng sản Trung Quốc phá vỡ, vì cả hai phe áo đỏ và quân đội đều được lệ thuộc Bắc Kinh cả về chi viện lẫn cố vấn chính trị.
Nếu không có gì thay đổi, trong những năm sắp tới, Thái Lan sẽ trở thành một mắc xích chủ yếu trong chiến lược của Bắc Kinh xây dựng hành lang kinh tế từ Vân Nam xuống tận vịnh Thái Lan.
Cũng không phải tình cờ tài sản của hoàng gia Thái đã "vô tình" được các cơ quan truyền thông quốc tế (Forbes, Challenge, Paris Match…) tiết lộ với 35 tỷ USD, được xếp vào hạng giàu nhất thế giới, hơn hẳn các hoàng gia dầu lửa vùng vịnh và hoàng gia Anh.
Tài sản khổng lồ này đã gây ra một làn sóng giận dữ, đặc biệt là dân chúng Hồi giáo sinh sống ở miền cực nam, dọc vùng biên giới Malaysia, và người thiểu số nghèo khó sinh sống trên các lãnh thổ phía bắc, dọc vùng biên giới với Trung Quốc.
Có thể sau Quốc vương Bhumibol, triều đại Chakri sẽ đi vào dĩ vãng nhường chỗ cho khuynh hướng quân phiệt thân Trung Quốc cầm quyền trong suốt thời gian dài kế tiếp.
Các vương quyền khác tại Đông Nam Á
Tại Đông Nam Á, vương quyền Thái Lan là một trường hợp đặc biệt cầm quyền lâu dài nhất với gần 300 năm tồn tại (từ 1720 đến nay).
Những triều vương khác, như tại Việt Nam, Campuchia, Lào, Miến Điện, Indonesia và Malaysia, không có tuổi thọ đó. Và nếu được dàn dựng đề có thì cũng không có hào quang như vương triều Thái Lan. Hiện nay, sau Thái Lan, chỉ còn lại Campuchia và Brunei là hai quốc gia còn duy trì chế độ vương quyền.
Tuy vẫn còn mang tên là Vương quốc Cambodge, vương quyền Khmer ngày nay chỉ còn hư danh, tất cả mọi quyền lực đều tập trung vào một người : Hun Sen, Thủ tướng từ năm 1985 đến nay (31 năm) và không có dấu hiệu nào sẽ dừng lại trong những năm sắp tới.
Bản quyền hình ảnhAFPImage caption Ông Hun Sen đã nắm quyền hơn hai thập niên tại Campuchia Trong thực tế, Hun Sen muốn tiếp nối vai trò của Norodom Sihanouk (làm vua trong suốt 50 năm, từ 1955 đến 2004) và củng cố gia đình của ông thành một thế lực để lãnh đạo lâu dài đất nước Campuchia.
Con cái và gia tộc Hun Sen đều được thăng cấp và nắm giữ những chức vụ lãnh đạo chủ chốt trong bộ máy đảng, chính quyền, quân đội, công an và an ninh. Nếu không có biến cố nào đặc biệt, gia tộc Hun Sen sẽ trở thành một kiểu hoàng gia mới trong sinh hoạt chính trị tại Campuchia cho những năm tháng sắp tới.
Hoàng gia Norodom sẽ ra sao? Đương kim quốc vương Norodom Sihamoni hiện nay chỉ là bù nhìn. Ông bị chỉ định làm vua chứ không do mong muốn. Là một nghệ sĩ và nhà văn hóa, vua Sihamoni chỉ muốn được sinh sống tại Pháp và sinh hoạt trong cương vị một học giả chuyên thâm về văn hóa Khmer hơn là làm vua hư vị.
Bản quyền hình ảnhAFPImage caption Quốc vương Campuchia Norodom Sihanouk thoái vị vào năm 1955, nhưng đã có một số lần quay trở lại sau đó Người có khả năng chính trị để thay thế Sihanouk là Norodom Rannarith, 72 tuổi, anh cùng cha khác mẹ với Sihamoni.
Nhưng Rannarith đã bị Hun Sen vô hiệu hóa từ năm 1997. Những người còn mang họ Norodom khác hiện nay đều muốn an phận với những địa vị đang có, và cũng không ai muốn phiêu lưu tranh quyền với "vua" Hun Sen.
Chỉ còn lại Tiểu vương quốc Brunei Daussalam, với 5.765 km2 và 436.000 dân.
Sự tồn tại của vương quốc tí hon này trong lãnh thổ đảo Sarawak là một bất thường được thương lượng giữa Anh và Malaysia. Dưới sự cai trị độc đoán của quốc vương Hassanal Bolkiah, Brunei là một quốc gia khép kín với thế giới bên ngoài và sống nhờ nguồn dầu hỏa ngoài khơi Biển Đông.
Bản quyền hình ảnhAFPImage caption Quốc vương Hasanal Bolkiah được tạp chí Forbes xếp vào hạng người giàu có nhất Trái Đất, với khối tài sản khoảng 50 tỷ đô la Mỹ Quốc vương Hasanal Bolkiah được tạp chí Forbes xếp vào hạng người giàu có nhất Trái Đất, với trên dưới 50 tỷ USD tài sản.
Riêng tại Lào, những dinh thự của các dòng họ vua vẫn còn được giữ nguyên tại Luang Prabang để làm thắng cảnh thu hút du khác. Thực ra vương triều Lào có thời gian trị vì ngắn nhất Châu Á, 30 năm, từ 1945 đến 1975.
Trong thực tế, vương triều Lào chỉ là hư cấu vì chưa bao giờ có thực quyền, tất cả đều do người Pháp quyết định (1945-1955), tiếp theo sau là Hà Nội và Washington trong suốt cuộc chiến Đông Dương lần thứ hai (1960-1975).
Khoảng thời gian từ 1955 đến 1960 là sự tranh giành quyền lực giữa hai anh em Souvanna Phouma (theo Mỹ) và Souphanouvong (theo Hà Nội) để rồi sau đó do quân đội Mỹ và Bắc Việt chỉ đạo. Ngày nay, dòng họ vua Lào tản mác khắp nơi và vẫn tiếp tục chia rẽ và tranh chấp lẫn nhau như còn dưới thời quốc-cộng. Dòng họ vua nhà Nguyễn của Việt Nam cũng không hơn gì Lào.
Mất quyền từ năm 1884, dòng họ Nguyễn vẫn được duy trì danh vị cho tới khi vua Bảo Đại từ bỏ ngai vàng năm 1945. Sau 1954, Đảng Cộng sản ở miền Bắc đã triệt tiêu những gì còn sót lại của thời phong kiến.
Bản quyền hình ảnhAFP / GettyImage caption Vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị vào năm 1945 Tại miền Nam, một số nhân vật có tên tuổi dưới thời vua Bảo Đại vẫn còn sinh hoạt trong chính quyền và quân đội chế độ miền Nam, nhưng tất cả đều chấm dứt sau ngày 30/4/1975, khi Đảng Cộng sản làm chủ toàn bộ đất nước. Những gì còn lại của dòng họ nhà Nguyễn hiện nay chỉ là văn hóa và truyền thống trang phục, ẩm thực từ Huế.
Trừ Miến Điện, Indonesia và Malaysia từ thời lập quốc đến nay chưa bao giờ là những vương quốc đúng nghĩa, mặc dù là sự kết hợp của nhiều tiểu vương quốc. Chế độ tiểu vương quốc tại Indonesia đã gần như bị giải thể và được thay thế bằng chế độ cộng hòa. Riêng tại đảo Bali, chế độ tiểu vương vẫn còn tồn tại trong những dịp lễ lạc Ấn độ giáo, hoàn toàn không mang tính chính trị.
Tín ngưỡng Hồi giáo không cho phép của vị tiểu vương theo Ấn Độ giáo giữ bất cứ vai trò lãnh đạo nào dù là văn hóa hay tôn giáo. Malaysia ngày nay là một liên bang gồm nhiều lãnh thổ và bang, còn gọi là tiểu vương quốc. Liên bang Malaysia theo chế độ quân chủ lập hiến, vị vua chung được bầu theo phương thức luân phiên giữa 9 tiểu vương (sultan) của 9 tiểu vương quốc (sultanat), trong một nhiệm kỳ là 5 năm. Trong thực tế, chế độ quân vương tại Malaysia không thể kể là chế độ quân chủ vì không có vấn đề cha truyền con nối, tất cả chỉ là biểu tượng vì không tiểu vương nào có chính danh trên toàn lãnh thổ. Miến Điện trước kia là một đế quốc hùng mạnh của người Birman, nhưng sau đó suy yếu dần và bị phân chia thành nhiều tiểu vương quốc sắc tộc riêng.
Được thành lập từ thế kỷ 10, người Birman đã không ngừng chinh phục của sắc dân chung quanh và kiến tạo quanh lưu vực sông Irrawaddy một trung tâm quyền lực nằm giữa vùng ảnh hưởng của Trung Hoa và Ấn Độ.
Do không canh tân, đế quốc Birman đã bị quân viễn chinh Anh đánh bại năm 1824, lãnh thổ thu bị hẹp dần và mất hẳn vào tay người Anh năm 1886. Từ sau ngày đó, vương triều Miến Điện mất hết uy quyền và để mặc cho của tiểu vương địa phương xưng hùng xưng bá khắp nơi.
Bản quyền hình ảnhEPAImage caption Từng là một đế quốc hùng mạnh của người Birman, nhưng Miến Điện về sau suy yếu rồi phân chia thành nhiều tiểu vương quốc sắc tộc riêng rẽ Từ sau khi được Anh trao trả độc lập ngày 19/7/1947, Miến Điện trở thành một liên bang gồm nhiều sắc tộc, nhưng lại rơi vào nội chiến triền miên giữa các phe phái chính trị và sắc tộc. Phải chờ tới năm 1962, tướng Ne Win mới bình định được đất nước và đã cai trị Miến Điện dưới bàn tay sắt trong suốt 26 năm, từ 1962 đến 1988.
Các chế độ quân phiệt sau đó, tuy có mềm mỏng hơn nhưng quyết không để cho các phe nhóm chống đối trung ương ngóc đầu dậy. Để duy trì và bảo vệ quyền lợi của mình, lãnh tụ những tiểu vương quốc sắc tộc trong liên bang thành lập những lực lượng vũ trang riêng và sinh sống bằng các nghề bất chính như buôn bán á phiện và vũ khí.
Trước sự chia rẽ và tranh chấp giữa các phe nhóm quân sự và sắc tộc, dân chúng Miến Điện hiện nay muốn tái lập lại chế độ quân vương, mà bà Aung San Suu Kyi là một biểu tượng. Trở thành hiện thực hay không là một chuyện khác vì Bắc Kinh không để yên cho Miến Điện có dân chủ và tách ra khỏi quỹ đạo của mình.
Kết luận
Sự ra đi của vua Bhumibol để lại một khoảng trống lớn trong vai trò làm gạch nối liền giữa quần chúng và chính quyền tại Thái Lan nói riêng và Đông Nam Á nói chung.
Các chế độ quân chủ ngày nay tuy không còn là giải pháp để cai trị đất nước nhưng dầu sao cũng vẫn là biểu tượng "lành mạnh" hóa sinh hoạt chính trị vì không thực sự cầm quyền. Một chức danh cần thiết để tránh nội loạn hay nội chiến.
Câu hỏi là nay ai còn có hào quang của Vua Bhumibol để giữ gìn sự cân bằng giữa sinh hoạt chính trị và bảo vệ quyền lợi của người dân tại các quốc gia Đông Nam Á? Bài thể hiện quan điểm riêng và cách hành văn của Tiến sỹ Nguyễn Văn Huy từ Paris.
ASEAN : Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo chuẩn bị gặp các đối tác bên lề cuộc họp ngoại trưởng tại Singapore. Ảnh ngày 04/08/2018.REUTERS/Edgar S
Theo hãng tin Reuters, hôm nay, 04/08/2018, bên lề Diễn đàn Khu vực ASEAN tại Singapore, Ngoại trưởng Mike Pompeo cam kết là Hoa Kỳ sẽ cấp gần 300 triệu đôla cho việc tăng cường hợp tác an ninh ở vùng Đông Nam Á, trong khuôn khổ chiến lược mới của Mỹ phát triển « một vùng Ấn Độ -Thái Bình Dương tự do và cởi mở ».
Theo lời ông Pompeo, nguồn tài trợ mới về an ninh này sẽ giúp thúc đẩy « những ưu tiên chung » của Mỹ và ASEAN về mặt an ninh, đặc biệt là củng cố an ninh hàng hải, phát triển các khả năng trợ giúp nhân đạo và duy trì hòa bình, đồng thời giúp các nước khu vực chống những mối đe dọa xuyên quốc gia.
Ngoại trưởng Mỹ cho biết tại cuộc họp với các đồng nhiệm châu Á ở Singapore, ông cũng đã bày tỏ quan ngại về việc Trung Quốc quân sự hóa Biển Đông, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì « một trật tự dựa trên luật pháp » trong khu vực.
Nhưng trong cuộc họp báo hôm nay cũng tại Singapore, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã biện minh cho việc Bắc Kinh quân sự hóa Biển Đông, khẳng định đó chỉ là một « hành động tự vệ », nhằm đáp lại những áp lực về an ninh của Hoa Kỳ và các nước khác ngoài khu vực.
Ông Vương Nghị nhân dịp này nhắc lại việc Trung Quốc và ASEAN hôm thứ năm vừa qua thông báo đã đạt được một văn bản duy nhất làm nền tảng cho các cuộc thương lượng về Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông ( COC ). Ngoại trưởng Trung Quốc khẳng định là các cuộc thương lượng này có thể diễn ra rất nhanh « nếu không có những sự phá rối từ bên ngoài ».
Việc đạt được văn bản duy nhất cho cuộc thương lượng về COC đã được Trung Quốc và ASEAN ca ngợi như là một « bước tiến ngàn dặm ». Tuy nhiên, theo Reuters, những người chỉ trích cho rằng việc tỏ ra nhiệt tình thúc đẩy thương lượng chỉ là một cách để Bắc Kinh « câu giờ » và củng cố vị thế của họ trong khu vực. Hiện giờ Trung Quốc đang chiếm thế thượng phong sau khi bồi đắp nhiều đảo nhân tạo ở Biển Đông và xây trên đó các căn cứ quân sự.
Ngoại trưởng Mỹ, Mike Pompeo tại New York. Ảnh ngày 31/05/2018.Reuters
Trong vòng 4 ngày, từ ngày 02-05/08/2018, ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo công du châu Á nhằm quảng bá chiến lược của Hoa Kỳ về một vùng Ấn Độ - Thái Bình Dương « tự do và rộng mở ».
AFP trích dẫn thông cáo của bộ Ngoại Giao Mỹ cho biết trong chuyến đi ngắn này, ngoại trưởng Mike Pompeo đến ba nước, Malaysia, Singapore và Indonesia. Riêng tại Singapore, ngoại trưởng Mỹ sẽ tham dự cuộc họp thường niên giữa ngoại trưởng các nước trong khối ASEAN.
Với Indonesia, chuyến thăm này là nhằm « tăng cường quan hệ đối tác chiến lược giữa Jakarta và Washington trước thềm kỷ niệm 70 năm quan hệ song phương vào năm 2019 ».
Chuyến công du ngắn này cũng là dịp để ông Mike Pompeo bảo vệ chính sách đối ngoại của Mỹ với châu Á, tầm nhìn về một khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương « tự do và mở rộng » trong bối cảnh Bắc Kinh ngày càng khẳng định ý đồ của mình tại Biển Đông có tranh chấp.
Trước đó, ngoại trưởng Mỹ thông báo sáng kiến mới của Mỹ, cam kết cung cấp một khoản tín dụng 113 triệu đô la để hỗ trợ các nước trong khu vực phát triển nền kinh tế số hóa, năng lượng và cơ sở hạ tầng.
Ảnh minh họa: Các chủng loại thuốc chưa kháng sinh ngày càng nhiều.MYCHELE DANIAU / AFP
Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc FAO, hôm nay 31/01/2018, đã lên tiếng báo động về tình trạng kháng sinh bị sử dụng quá đà, bừa bãi trong lương thực thực phẩm đang tăng vọt ở Đông Nam Á. Tình trạng này có nguy cơ tác hại nghiêm trọng đến con người và động vật, do việc vi rút sẽ có sức đề kháng cao hơn chống lại thuốc kháng sinh.
Một viên chức FAO, Juan Lubroth, đưa ra lời cảnh báo này bên lề hội nghị quốc tế về sức đề kháng của virus trước các loại kháng sinh, tổ chức tại Bangkok.
Theo ông Juan Lubroth, hiện có một số nơi mà sức đề kháng của virus rất mạnh, như tại các thành phố lớn Châu Á, tập trung dân cư cao, và sản xuất lương thực, thực phẩm cao. Vùng Đông Nam Á là một « điểm nóng » vì dân số tăng nhanh, theo đà đô thị hóa và sản xuất lương thực cũng tăng nhanh.
Theo một báo cáo của Tổ Chức Y Tế Thế Giới, khoảng 500.000 người trên thế giới (ở 22 quốc gia) bị nhiễm virus có sức chống lại kháng sinh.
FAO hiện chủ trương hướng dẫn nông dân về các mối nguy hiểm của việc dùng kháng sinh nuôi gia súc hay tôm cá, và yêu cầu tôn trọng nghiêm ngặt hơn những quy định trong việc sản xuất lương thực.
Năm 2016, một báo cáo của kinh tế gia Anh Jim O’Neill, theo yêu cầu của chính quyền Anh Quốc, đã kết luận rằng sẽ có 10 triệu người chết do việc virus lờn thuốc kháng sinh trong 35 năm tới đây nếu không có biện pháp khắc phục nhanh chóng.
Theo ông Lubroth, 90% ca tử vong sẽ là ở các quốc gia đang phát triển.
Virus thuộc chủng H1N1, nguồn gốc đại dịch cúm Tây Ban NhaẢnh : Wikipedia
SARS, Ebola, Zika…, những dịch bệnh nghiêm trọng vẫn tiếp tục gia tăng, một trăm năm đã trôi qua sau trận đại dịch cúm « Tây Ban Nha » làm hơn 50 triệu người chết. Trong thế giới cực kỳ kết nối, nguy cơ đối mặt một cơn đại dịch mới dường như là không thể tránh khỏi. Đây là lời cảnh báo của giới chuyên gia tại Diễn Đàn Kinh Tế Davos, Thụy Sĩ.
Câu hỏi « Liệu chúng ta đã sẵn sàng để đối phó với dịch bệnh sắp tới hay chưa ? » đã được các chuyên gia, các bên tham gia diễn đàn bàn thảo một cách nghiêm túc. Theo bà Sylvie Briand, chuyên gia về rủi ro lây nhiễm thuộc Tổ Chức Y Tế Thế Giới OMS, người ta biết rằng dịch bệnh sẽ đến, nhưng lại « không có một khả năng nào để ngăn chặn cả ».
Năm nay cũng khá đặc biệt quan trọng, bởi vì năm 2018 đánh dấu 100 năm trận dịch cúm mang tên « Tây Ban Nha », cơn đại dịch tồi tệ nhất trong lịch sử nhân loại cho đến giờ. Chỉ trong vòng có hai năm 1918-1919, dịch cúm này do những người lính Mỹ đến chiến đấu tại Châu Âu du nhập vào, đã nhanh chóng lây lan ra toàn thế giới.
Theo ước tính có khoảng từ 40-50 triệu người chết vì dịch bệnh, cao hơn số người chết trong Đệ Nhất Thế Chiến và trong trận « đại dịch hạch đen » thế kỷ XVI. Vào thời kỳ đó, Ấn Độ mất đi 5% dân số. Đây là giai đoạn duy nhất trong lịch sử Ấn Độ có dân số giảm, theo như lời thuật của ông Richard Hatchett, giám đốc Liên minh Đối phó Dịch bệnh.
Một thế kỷ đã trôi qua, nhưng kịch bản về một loại virus lạ lẫm nào đó vẫn ám ảnh giới chuyên gia. Bà Sylvie Briand giải thích : « Cúm, chính là một loại virus hô hấp lây lan rất dễ dàng và người ta có bị lây nhiễm trước khi có các biểu hiện bệnh. Do vậy, không dễ gì kiểm soát ».
Quả thật, những trận dịch gần đây cho thấy con người dễ bị tấn công đến dường nào. Dịch bệnh SARS (triệu chứng hô hấp cấp tính nghiêm trọng) năm 2003 đã làm hơn 700 người chết. Dịch Ebola tại các nước châu Phi năm 2014-2015 đã cướp đi sinh mạng của hơn 11.000 người. Hay như dịch virus Zika tại Nam Mỹ vẫn còn để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng cho thế hệ tương lai vì những biến dạng bào thai.
Thế nhưng, tìm đáp án cho câu hỏi phía trên cũng không dễ chút nào. Mỗi một trận dịch không chỉ để lại hậu quả nghiêm trọng về nhân mạng mà còn cả vấn đề tài chính. Nhưng chi phí để dự phòng tốn kém cũng không ít. Người ta ước tính « chi phí tổng cộng để dự phòng một trận dịch là khoảng 3,4 tỷ đô la/năm ».
Bởi vì, theo giải thích của ông Peter Piot, hiệu trưởng trường London School of Hygiene and Tropical Medecine, để có thể chế tạo ra một loại vắc-xin, phải mất ít nhất từ 4-6 tháng và cần phải chi ra từ 100-200 triệu đô la cho nhiều xét nghiệm. Nhiêu đó thôi cũng đủ làm nản lòng nhiều hãng chế biến dược phẩm.
Bản quyền hình ảnhGetty ImagesImage caption Cựu hoàng Bảo Đại rời Điện Elysee, Pháp, tháng 2/1948 sau một cuộc họp
Nhà sử học tại Huế bình luận về vua Bảo Đại nhân chiếc đồng hồ 'Bao Dai' Rolex của ông dự kiến được bán đấu giá tại Geneva, Thụy Sĩ vào tháng 5/2017.
Công ty Phillips, nơi tổ chức đấu giá lần này, cũng là công ty đã đưa đồng hồ ra đấu giá năm 2002, với giá kỷ lục cho một đồng hồ Rolex khi đó. Nay công ty Phillips nói họ ước tính trị giá đồng hồ 'Bao Dai' Rolex là khoảng 1.5 triệu đôla.
Bảo Đại, tên khai sinh: Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy, (1913 - 1997) là vị hoàng đế thứ 13 và cuối cùng của triều nhà Nguyễn, cũng là vị vua cuối cùng của chế độ quân chủ Việt Nam.
Theo website le-monde-edmond.com, chiếc đồng hồ là "chiếc Rolex tinh xảo nhất từng được chế tạo", có mặt đen thuộc loại hiếm nhất và được sưu tầm nhiều nhất. Bảo Đại trao kiếm giả cho 'cách mạng'? Các vương triều Đông Nam Á
"Vị vua cuối cùng của Việt Nam có những vật phẩm đắt tiền và sở thích tinh tế, từng sở hữu chiếc Ferrari, đặt hàng chiếc đồng hồ 6062 dây Oyster mặt đen nạm 5 viên kim cương, có lịch Mặt trăng (Âm lịch) bằng vàng - chiếc đồng hồ đắt nhất xuất xưởng từ công ty Rolex năm 1954," website này viết.
"Đơn giản đó là vua của tất cả đồng hồ Rolex ở thời điểm đó. Không có chiếc nào đắt hơn. Việc mua chiếc đồng hồ này giống như đặt hàng chiếc Bentley R loại Continental hồi thập niên 1950 vào thời điểm đó. Đó là những vật phẩm đắt nhất và sang trọng nhất."
Vua Bảo Đại mua chiếc đồng hồ này tại Geneva năm 1954 trong lúc tham dự cuộc hòa đàm Đông Dương.
Bản quyền hình ảnhle-monde-edmondImage caption Chiếc đồng hồ được bán lần cuối là năm 2002 Vua Nguyễn 'hiểu về phương Tây nhất'
Hôm 31/3, trả lời BBC từ Huế, nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân nói: "Tôi không có nhiều thông tin về phiên đấu giá đồng hồ của vua Bảo Đại sắp tới, nhưng tôi biết ông ấy là người dùng những đồ vật tốt, sang trọng, tương thích với tư cách của một ông vua."
"Những món đồ ấy có thể do nhà vua mua hoặc do được quốc khách tặng."
"Tôi được biết trong quãng thời gian sống tại nước ngoài, nhà vua sinh sống bằng nguồn tiền của ông, người Mỹ có đưa tiền cho nhưng ông không nhận."
"Về các cuộc đấu giá vật phẩm đắt tiền của triều Nguyễn ở nước ngoài, Việt Nam đang khó khăn nên không dễ gì mua được và có nhiều chuyện cần làm hơn."
Nhà nghiên cứu cũng cho rằng: "Bảo Đại là vị vua nhà Nguyễn hiểu về phương Tây nhất, hơn cả vua Duy Tân."
"Theo tôi, đã đến lúc cần viết lại về triều đại gắn liền với cách mạng Việt Nam, làm rõ cuộc đời của vua Bảo Đại."
"Sách sử về nhà vua phần lớn cũng do người Pháp viết chứ ít thấy người Việt nào viết đúng về ông."
"Lâu nay người ta chỉ nói cái dở chứ chưa đề cập nhiều về những cái hay của nhà vua," ông Đắc Xuân nói với BBC.
http://www.bbc.com/vietnamese/vietnam-39428415
Các vương triều Đông Nam Á
Tiến sỹ Nguyễn Văn Huy Gửi tới BBC Tiếng Việt từ Paris
17 tháng 10 2016
Bản quyền hình ảnhPORNCHAI KITTIWONGSAKULImage caption Quốc vương Bhumibol của Thái Lan
Sau nhiều tháng lâm trọng bệnh, ngày 13/10/2016, Vua Bhumibol Abdulyadej vừa qua đời tại bệnh viện Sirijaj, thủ đô Bangkok, Thái Lan, thọ 88 tuổi.
Quốc vương Bhumibol là vị vua trị vì lâu nhất thế giới đến nay, trong 70 năm, từ 1946 đến 2016.
Con trai của Ngài, Thái tử Maha Vajiralongkorn (63 tuổi) là người kế vị ngai vàng của Vương triều Thái Lan.
Cuộc đời Vua Bhumibol (1927-2016)
Sau cái chết mờ ám của anh cả, vua Ananda Mahidol (Rama VIII), bị đạn bắn vào đầu vì "tai nạn" trong cung điện hoàng gia ngày 9/6/1946 (thọ 21 tuổi), Bhumibol lúc đó vừa đúng 18 tuổi được cử lên thay.
Nhưng ông chỉ chính thức lên ngôi ngày 05/05/1950, sau khi hoàn tất chương trình học vấn tại Thụy Sĩ, với vương hiệu Rama IX.
Sinh ngày 5/12/1927 tại Cambridge, bang Massachusetts (Hoa Kỳ), Bhumibol cùng các em được cha là hoàng tử Mahidol Abdulyadej cho theo học các trường danh tiếng nhất Châu Âu. Tiếp nối truyền thống đó, bốn người con sau này của vua Bhumibol cũng đều được đưa sang Châu Âu học tại các truờng danh tiếng.
Nói chung, hoàng gia Thái dưới thời Vua Bhumibol đều theo Tây học, nghĩa là rất phóng khoáng và tiến bộ. Bản quyền hình ảnhAPImage caption Quốc vương đính hôn với Công nương Sirikit vào năm 1948 Xuất thân từ dòng dõi vương triều Chakri, thành lập từ năm 1720, vua Bhumibol đã để lại nhiều dấu ấn trong suốt 70 năm trị vị Thái Lan.
Mặc dù chế độ quân chủ tuyệt đối Xiêm La (Siam) đã bị Hiến pháp bãi bỏ sau đảo chánh của quân đội năm 1932, vua Bhumibol đã dần dần phục hồi lại vai trò chủ đạo của hoàng gia trong một Thái Lan vừa kiệt quệ về kinh tế vừa mất uy tín trên chính trường quốc tế, vì đã hợp tác với Nhật xây dựng trục Đại Đông Á chống Hoa Kỳ và đồng minh tại Châu Á.
Sau khi quân Nhật đầu hàng ngày 2/9/1945, những vùng lãnh thổ rộng lớn do quân Thái chiếm giữ tại Campuchia, Lào, Miến Điện và Malaysia đều bị thu hồi, lãnh thổ Thái Lan đã bị thu hẹp lại như hiện nay.
Bất mãn trước sự yếu kém của quân đội, dân chúng Thái quay sang ủng hộ hoàng gia, Vua Bhumibol trở thành biểu tượng sùng kính của toàn dân. Tại nhiều nơi, dân Thái lập đền thờ nhà vua và hoàng hậu.
Hàng năm cứ đến ngày 5/12 cả nước tổ chức sinh nhật nhà vua. Một cách vô tình, Quốc vương Bhumibol được thờ cúng như một vị Vua-Trời (Deva-Raj) theo truyền thống Ấn Độ giáo, nhưng hoàng gia Thái chọn Phật giáo là tín ngưỡng chính.
Trong những ngày sắp tới, tượng cố vương Bhumibol sẽ được tạc và thờ trong các chùa chiền như một Bồ tát. Bản quyền hình ảnhGetty ImagesImage caption Vị trí của hoàng gia Thái Lan đã trở nên vững mạnh hơn trong thời gian Ngài trị vì Biết cách thu hút và vận động quần chúng theo phong cách Hoàng gia Anh, mỗi chuyến công du hay viếng thăm của Vua Bhumibol đều được chuẩn bị kỹ càng để mỗi cái vẫy tay hay vén màn trong xe hơi được giới truyền thông quay chụp và phổ biến rộng rãi.
Càng được biết đến, uy tín và hào quang của nhà vua càng được nâng cao. Càng được nâng cao, đức độ của Ngài càng được giới chính trị và quân đội kính nể. Mỗi khi đất nước lâm vào bế tắc, sau những cú đảo chính hay lật đổ chính quyền, các tướng lãnh quân đội và chính trị gia tên tuổi đều đến quì lạy xin vua ban ân sủng hay ủng hộ.
Do đó, mặc dù không cầm quyền trực tiếp, Vua Bhumibol đã điều hành đất nước theo như ý mình muốn, nghĩa là giữ Thái Lan trung lập trong mọi xung đột khu vực hay quốc tế.
Trong cuộc chiến Việt Nam từ 1961 đến 1975, tuy là đồng minh của Hoa Kỳ, Thái Lan đã đạt được mọi giúp đỡ đáng kể để phát triển đất nước, từ hạ tầng cơ sở đến nâng cao mức sống người dân và mở mang đất nước. Thái Lan bắt đầu phát triển mạnh với sự giúp đỡ của Hoa Kỳ trong cuộc chiến Việt Nam.
Khuyến khích giới quân nhân cầm quyền giữ quan hệ với Hoa Kỳ, Vua Bhumibol muốn Thái Lan tách hẳn khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc, cả vế ý thức hệ lẫn văn hóa, mặc dù toàn bộ nền kinh tế Thái Lan nằm trong tay người Thái gốc Hoa.
Chỉ gần đây, do tuổi già sức yếu, tranh chấp chính trị giữa quân đội và phe phái chính trị đã vượt ra ngoài tầm kiểm soát của Vua Bhumibol.
Tranh chấp giữa phe áo đỏ ủng hộ hai cựu Thủ tướng Yingluck và Thaskin Shinawatra và quân đội ngày càng sâu rộng, gây chia rẽ trong sinh hoạt chính trị Thái mà ngư ông đắc lợi không ai khác hơn là Bắc Kinh. Bản quyền hình ảnhPAImage caption Cựu thủ tướng Thaksin Shinawatra nay sống cuộc đời tự lưu đày ở nước ngoài Cố gắng duy trì một Thái Lan trung lập, không lệ thuộc vào Trung Quốc trong suốt 70 năm trị vì của Vua Bhumibol đang bị Đảng Cộng sản Trung Quốc phá vỡ, vì cả hai phe áo đỏ và quân đội đều được lệ thuộc Bắc Kinh cả về chi viện lẫn cố vấn chính trị.
Nếu không có gì thay đổi, trong những năm sắp tới, Thái Lan sẽ trở thành một mắc xích chủ yếu trong chiến lược của Bắc Kinh xây dựng hành lang kinh tế từ Vân Nam xuống tận vịnh Thái Lan.
Cũng không phải tình cờ tài sản của hoàng gia Thái đã "vô tình" được các cơ quan truyền thông quốc tế (Forbes, Challenge, Paris Match…) tiết lộ với 35 tỷ USD, được xếp vào hạng giàu nhất thế giới, hơn hẳn các hoàng gia dầu lửa vùng vịnh và hoàng gia Anh.
Tài sản khổng lồ này đã gây ra một làn sóng giận dữ, đặc biệt là dân chúng Hồi giáo sinh sống ở miền cực nam, dọc vùng biên giới Malaysia, và người thiểu số nghèo khó sinh sống trên các lãnh thổ phía bắc, dọc vùng biên giới với Trung Quốc.
Có thể sau Quốc vương Bhumibol, triều đại Chakri sẽ đi vào dĩ vãng nhường chỗ cho khuynh hướng quân phiệt thân Trung Quốc cầm quyền trong suốt thời gian dài kế tiếp.
Các vương quyền khác tại Đông Nam Á
Tại Đông Nam Á, vương quyền Thái Lan là một trường hợp đặc biệt cầm quyền lâu dài nhất với gần 300 năm tồn tại (từ 1720 đến nay).
Những triều vương khác, như tại Việt Nam, Campuchia, Lào, Miến Điện, Indonesia và Malaysia, không có tuổi thọ đó. Và nếu được dàn dựng đề có thì cũng không có hào quang như vương triều Thái Lan. Hiện nay, sau Thái Lan, chỉ còn lại Campuchia và Brunei là hai quốc gia còn duy trì chế độ vương quyền.
Tuy vẫn còn mang tên là Vương quốc Cambodge, vương quyền Khmer ngày nay chỉ còn hư danh, tất cả mọi quyền lực đều tập trung vào một người : Hun Sen, Thủ tướng từ năm 1985 đến nay (31 năm) và không có dấu hiệu nào sẽ dừng lại trong những năm sắp tới. Bản quyền hình ảnhAFPImage caption Ông Hun Sen đã nắm quyền hơn hai thập niên tại Campuchia Trong thực tế, Hun Sen muốn tiếp nối vai trò của Norodom Sihanouk (làm vua trong suốt 50 năm, từ 1955 đến 2004) và củng cố gia đình của ông thành một thế lực để lãnh đạo lâu dài đất nước Campuchia.
Con cái và gia tộc Hun Sen đều được thăng cấp và nắm giữ những chức vụ lãnh đạo chủ chốt trong bộ máy đảng, chính quyền, quân đội, công an và an ninh. Nếu không có biến cố nào đặc biệt, gia tộc Hun Sen sẽ trở thành một kiểu hoàng gia mới trong sinh hoạt chính trị tại Campuchia cho những năm tháng sắp tới.
Hoàng gia Norodom sẽ ra sao? Đương kim quốc vương Norodom Sihamoni hiện nay chỉ là bù nhìn. Ông bị chỉ định làm vua chứ không do mong muốn. Là một nghệ sĩ và nhà văn hóa, vua Sihamoni chỉ muốn được sinh sống tại Pháp và sinh hoạt trong cương vị một học giả chuyên thâm về văn hóa Khmer hơn là làm vua hư vị. Bản quyền hình ảnhAFPImage caption Quốc vương Campuchia Norodom Sihanouk thoái vị vào năm 1955, nhưng đã có một số lần quay trở lại sau đó Người có khả năng chính trị để thay thế Sihanouk là Norodom Rannarith, 72 tuổi, anh cùng cha khác mẹ với Sihamoni.
Nhưng Rannarith đã bị Hun Sen vô hiệu hóa từ năm 1997. Những người còn mang họ Norodom khác hiện nay đều muốn an phận với những địa vị đang có, và cũng không ai muốn phiêu lưu tranh quyền với "vua" Hun Sen.
Chỉ còn lại Tiểu vương quốc Brunei Daussalam, với 5.765 km2 và 436.000 dân.
Sự tồn tại của vương quốc tí hon này trong lãnh thổ đảo Sarawak là một bất thường được thương lượng giữa Anh và Malaysia. Dưới sự cai trị độc đoán của quốc vương Hassanal Bolkiah, Brunei là một quốc gia khép kín với thế giới bên ngoài và sống nhờ nguồn dầu hỏa ngoài khơi Biển Đông. Bản quyền hình ảnhAFPImage caption Quốc vương Hasanal Bolkiah được tạp chí Forbes xếp vào hạng người giàu có nhất Trái Đất, với khối tài sản khoảng 50 tỷ đô la Mỹ Quốc vương Hasanal Bolkiah được tạp chí Forbes xếp vào hạng người giàu có nhất Trái Đất, với trên dưới 50 tỷ USD tài sản.
Riêng tại Lào, những dinh thự của các dòng họ vua vẫn còn được giữ nguyên tại Luang Prabang để làm thắng cảnh thu hút du khác. Thực ra vương triều Lào có thời gian trị vì ngắn nhất Châu Á, 30 năm, từ 1945 đến 1975.
Trong thực tế, vương triều Lào chỉ là hư cấu vì chưa bao giờ có thực quyền, tất cả đều do người Pháp quyết định (1945-1955), tiếp theo sau là Hà Nội và Washington trong suốt cuộc chiến Đông Dương lần thứ hai (1960-1975).
Khoảng thời gian từ 1955 đến 1960 là sự tranh giành quyền lực giữa hai anh em Souvanna Phouma (theo Mỹ) và Souphanouvong (theo Hà Nội) để rồi sau đó do quân đội Mỹ và Bắc Việt chỉ đạo. Ngày nay, dòng họ vua Lào tản mác khắp nơi và vẫn tiếp tục chia rẽ và tranh chấp lẫn nhau như còn dưới thời quốc-cộng. Dòng họ vua nhà Nguyễn của Việt Nam cũng không hơn gì Lào.
Mất quyền từ năm 1884, dòng họ Nguyễn vẫn được duy trì danh vị cho tới khi vua Bảo Đại từ bỏ ngai vàng năm 1945. Sau 1954, Đảng Cộng sản ở miền Bắc đã triệt tiêu những gì còn sót lại của thời phong kiến. Bản quyền hình ảnhAFP / GettyImage caption Vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị vào năm 1945 Tại miền Nam, một số nhân vật có tên tuổi dưới thời vua Bảo Đại vẫn còn sinh hoạt trong chính quyền và quân đội chế độ miền Nam, nhưng tất cả đều chấm dứt sau ngày 30/4/1975, khi Đảng Cộng sản làm chủ toàn bộ đất nước. Những gì còn lại của dòng họ nhà Nguyễn hiện nay chỉ là văn hóa và truyền thống trang phục, ẩm thực từ Huế.
Trừ Miến Điện, Indonesia và Malaysia từ thời lập quốc đến nay chưa bao giờ là những vương quốc đúng nghĩa, mặc dù là sự kết hợp của nhiều tiểu vương quốc. Chế độ tiểu vương quốc tại Indonesia đã gần như bị giải thể và được thay thế bằng chế độ cộng hòa. Riêng tại đảo Bali, chế độ tiểu vương vẫn còn tồn tại trong những dịp lễ lạc Ấn độ giáo, hoàn toàn không mang tính chính trị.
Tín ngưỡng Hồi giáo không cho phép của vị tiểu vương theo Ấn Độ giáo giữ bất cứ vai trò lãnh đạo nào dù là văn hóa hay tôn giáo. Malaysia ngày nay là một liên bang gồm nhiều lãnh thổ và bang, còn gọi là tiểu vương quốc. Liên bang Malaysia theo chế độ quân chủ lập hiến, vị vua chung được bầu theo phương thức luân phiên giữa 9 tiểu vương (sultan) của 9 tiểu vương quốc (sultanat), trong một nhiệm kỳ là 5 năm. Trong thực tế, chế độ quân vương tại Malaysia không thể kể là chế độ quân chủ vì không có vấn đề cha truyền con nối, tất cả chỉ là biểu tượng vì không tiểu vương nào có chính danh trên toàn lãnh thổ. Miến Điện trước kia là một đế quốc hùng mạnh của người Birman, nhưng sau đó suy yếu dần và bị phân chia thành nhiều tiểu vương quốc sắc tộc riêng.
Được thành lập từ thế kỷ 10, người Birman đã không ngừng chinh phục của sắc dân chung quanh và kiến tạo quanh lưu vực sông Irrawaddy một trung tâm quyền lực nằm giữa vùng ảnh hưởng của Trung Hoa và Ấn Độ.
Do không canh tân, đế quốc Birman đã bị quân viễn chinh Anh đánh bại năm 1824, lãnh thổ thu bị hẹp dần và mất hẳn vào tay người Anh năm 1886. Từ sau ngày đó, vương triều Miến Điện mất hết uy quyền và để mặc cho của tiểu vương địa phương xưng hùng xưng bá khắp nơi. Bản quyền hình ảnhEPAImage caption Từng là một đế quốc hùng mạnh của người Birman, nhưng Miến Điện về sau suy yếu rồi phân chia thành nhiều tiểu vương quốc sắc tộc riêng rẽ Từ sau khi được Anh trao trả độc lập ngày 19/7/1947, Miến Điện trở thành một liên bang gồm nhiều sắc tộc, nhưng lại rơi vào nội chiến triền miên giữa các phe phái chính trị và sắc tộc. Phải chờ tới năm 1962, tướng Ne Win mới bình định được đất nước và đã cai trị Miến Điện dưới bàn tay sắt trong suốt 26 năm, từ 1962 đến 1988.
Các chế độ quân phiệt sau đó, tuy có mềm mỏng hơn nhưng quyết không để cho các phe nhóm chống đối trung ương ngóc đầu dậy. Để duy trì và bảo vệ quyền lợi của mình, lãnh tụ những tiểu vương quốc sắc tộc trong liên bang thành lập những lực lượng vũ trang riêng và sinh sống bằng các nghề bất chính như buôn bán á phiện và vũ khí.
Trước sự chia rẽ và tranh chấp giữa các phe nhóm quân sự và sắc tộc, dân chúng Miến Điện hiện nay muốn tái lập lại chế độ quân vương, mà bà Aung San Suu Kyi là một biểu tượng. Trở thành hiện thực hay không là một chuyện khác vì Bắc Kinh không để yên cho Miến Điện có dân chủ và tách ra khỏi quỹ đạo của mình.
Kết luận
Sự ra đi của vua Bhumibol để lại một khoảng trống lớn trong vai trò làm gạch nối liền giữa quần chúng và chính quyền tại Thái Lan nói riêng và Đông Nam Á nói chung.
Các chế độ quân chủ ngày nay tuy không còn là giải pháp để cai trị đất nước nhưng dầu sao cũng vẫn là biểu tượng "lành mạnh" hóa sinh hoạt chính trị vì không thực sự cầm quyền. Một chức danh cần thiết để tránh nội loạn hay nội chiến.
Câu hỏi là nay ai còn có hào quang của Vua Bhumibol để giữ gìn sự cân bằng giữa sinh hoạt chính trị và bảo vệ quyền lợi của người dân tại các quốc gia Đông Nam Á? Bài thể hiện quan điểm riêng và cách hành văn của Tiến sỹ Nguyễn Văn Huy từ Paris.
Quốc vương Bhumibol là vị vua trị vì lâu nhất thế giới đến nay, trong 70 năm, từ 1946 đến 2016.
Con trai của Ngài, Thái tử Maha Vajiralongkorn (63 tuổi) là người kế vị ngai vàng của Vương triều Thái Lan.
Cuộc đời Vua Bhumibol (1927-2016)
Sau cái chết mờ ám của anh cả, vua Ananda Mahidol (Rama VIII), bị đạn bắn vào đầu vì "tai nạn" trong cung điện hoàng gia ngày 9/6/1946 (thọ 21 tuổi), Bhumibol lúc đó vừa đúng 18 tuổi được cử lên thay.
Nhưng ông chỉ chính thức lên ngôi ngày 05/05/1950, sau khi hoàn tất chương trình học vấn tại Thụy Sĩ, với vương hiệu Rama IX.
Sinh ngày 5/12/1927 tại Cambridge, bang Massachusetts (Hoa Kỳ), Bhumibol cùng các em được cha là hoàng tử Mahidol Abdulyadej cho theo học các trường danh tiếng nhất Châu Âu. Tiếp nối truyền thống đó, bốn người con sau này của vua Bhumibol cũng đều được đưa sang Châu Âu học tại các truờng danh tiếng.
Nói chung, hoàng gia Thái dưới thời Vua Bhumibol đều theo Tây học, nghĩa là rất phóng khoáng và tiến bộ. Image copyrightAPImage caption Quốc vương đính hôn với Công nương Sirikit vào năm 1948 Xuất thân từ dòng dõi vương triều Chakri, thành lập từ năm 1720, vua Bhumibol đã để lại nhiều dấu ấn trong suốt 70 năm trị vị Thái Lan.
Mặc dù chế độ quân chủ tuyệt đối Xiêm La (Siam) đã bị Hiến pháp bãi bỏ sau đảo chánh của quân đội năm 1932, vua Bhumibol đã dần dần phục hồi lại vai trò chủ đạo của hoàng gia trong một Thái Lan vừa kiệt quệ về kinh tế vừa mất uy tín trên chính trường quốc tế, vì đã hợp tác với Nhật xây dựng trục Đại Đông Á chống Hoa Kỳ và đồng minh tại Châu Á.
Sau khi quân Nhật đầu hàng ngày 2/9/1945, những vùng lãnh thổ rộng lớn do quân Thái chiếm giữ tại Campuchia, Lào, Miến Điện và Malaysia đều bị thu hồi, lãnh thổ Thái Lan đã bị thu hẹp lại như hiện nay.
Bất mãn trước sự yếu kém của quân đội, dân chúng Thái quay sang ủng hộ hoàng gia, Vua Bhumibol trở thành biểu tượng sùng kính của toàn dân. Tại nhiều nơi, dân Thái lập đền thờ nhà vua và hoàng hậu.
Hàng năm cứ đến ngày 5/12 cả nước tổ chức sinh nhật nhà vua. Một cách vô tình, Quốc vương Bhumibol được thờ cúng như một vị Vua-Trời (Deva-Raj) theo truyền thống Ấn Độ giáo, nhưng hoàng gia Thái chọn Phật giáo là tín ngưỡng chính.
Trong những ngày sắp tới, tượng cố vương Bhumibol sẽ được tạc và thờ trong các chùa chiền như một Bồ tát. Image copyrightGetty ImagesImage caption Vị trí của hoàng gia Thái Lan đã trở nên vững mạnh hơn trong thời gian Ngài trị vì Biết cách thu hút và vận động quần chúng theo phong cách Hoàng gia Anh, mỗi chuyến công du hay viếng thăm của Vua Bhumibol đều được chuẩn bị kỹ càng để mỗi cái vẫy tay hay vén màn trong xe hơi được giới truyền thông quay chụp và phổ biến rộng rãi.
Càng được biết đến, uy tín và hào quang của nhà vua càng được nâng cao. Càng được nâng cao, đức độ của Ngài càng được giới chính trị và quân đội kính nể. Mỗi khi đất nước lâm vào bế tắc, sau những cú đảo chính hay lật đổ chính quyền, các tướng lãnh quân đội và chính trị gia tên tuổi đều đến quì lạy xin vua ban ân sủng hay ủng hộ.
Do đó, mặc dù không cầm quyền trực tiếp, Vua Bhumibol đã điều hành đất nước theo như ý mình muốn, nghĩa là giữ Thái Lan trung lập trong mọi xung đột khu vực hay quốc tế.
Trong cuộc chiến Việt Nam từ 1961 đến 1975, tuy là đồng minh của Hoa Kỳ, Thái Lan đã đạt được mọi giúp đỡ đáng kể để phát triển đất nước, từ hạ tầng cơ sở đến nâng cao mức sống người dân và mở mang đất nước. Thái Lan bắt đầu phát triển mạnh với sự giúp đỡ của Hoa Kỳ trong cuộc chiến Việt Nam.
Khuyến khích giới quân nhân cầm quyền giữ quan hệ với Hoa Kỳ, Vua Bhumibol muốn Thái Lan tách hẳn khỏi ảnh hưởng của Trung Quốc, cả vế ý thức hệ lẫn văn hóa, mặc dù toàn bộ nền kinh tế Thái Lan nằm trong tay người Thái gốc Hoa.
Chỉ gần đây, do tuổi già sức yếu, tranh chấp chính trị giữa quân đội và phe phái chính trị đã vượt ra ngoài tầm kiểm soát của Vua Bhumibol.
Tranh chấp giữa phe áo đỏ ủng hộ hai cựu Thủ tướng Yingluck và Thaskin Shinawatra và quân đội ngày càng sâu rộng, gây chia rẽ trong sinh hoạt chính trị Thái mà ngư ông đắc lợi không ai khác hơn là Bắc Kinh. Image copyrightPAImage caption Cựu thủ tướng Thaksin Shinawatra nay sống cuộc đời tự lưu đày ở nước ngoài Cố gắng duy trì một Thái Lan trung lập, không lệ thuộc vào Trung Quốc trong suốt 70 năm trị vì của Vua Bhumibol đang bị Đảng Cộng sản Trung Quốc phá vỡ, vì cả hai phe áo đỏ và quân đội đều được lệ thuộc Bắc Kinh cả về chi viện lẫn cố vấn chính trị.
Nếu không có gì thay đổi, trong những năm sắp tới, Thái Lan sẽ trở thành một mắc xích chủ yếu trong chiến lược của Bắc Kinh xây dựng hành lang kinh tế từ Vân Nam xuống tận vịnh Thái Lan.
Cũng không phải tình cờ tài sản của hoàng gia Thái đã "vô tình" được các cơ quan truyền thông quốc tế (Forbes, Challenge, Paris Match…) tiết lộ với 35 tỷ USD, được xếp vào hạng giàu nhất thế giới, hơn hẳn các hoàng gia dầu lửa vùng vịnh và hoàng gia Anh.
Tài sản khổng lồ này đã gây ra một làn sóng giận dữ, đặc biệt là dân chúng Hồi giáo sinh sống ở miền cực nam, dọc vùng biên giới Malaysia, và người thiểu số nghèo khó sinh sống trên các lãnh thổ phía bắc, dọc vùng biên giới với Trung Quốc.
Có thể sau Quốc vương Bhumibol, triều đại Chakri sẽ đi vào dĩ vãng nhường chỗ cho khuynh hướng quân phiệt thân Trung Quốc cầm quyền trong suốt thời gian dài kế tiếp.
Các vương quyền khác tại Đông Nam Á
Tại Đông Nam Á, vương quyền Thái Lan là một trường hợp đặc biệt cầm quyền lâu dài nhất với gần 300 năm tồn tại (từ 1720 đến nay).
Những triều vương khác, như tại Việt Nam, Campuchia, Lào, Miến Điện, Indonesia và Malaysia, không có tuổi thọ đó. Và nếu được dàn dựng đề có thì cũng không có hào quang như vương triều Thái Lan. Hiện nay, sau Thái Lan, chỉ còn lại Campuchia và Brunei là hai quốc gia còn duy trì chế độ vương quyền.
Tuy vẫn còn mang tên là Vương quốc Cambodge, vương quyền Khmer ngày nay chỉ còn hư danh, tất cả mọi quyền lực đều tập trung vào một người : Hun Sen, Thủ tướng từ năm 1985 đến nay (31 năm) và không có dấu hiệu nào sẽ dừng lại trong những năm sắp tới. Image copyrightAFPImage caption Ông Hun Sen đã nắm quyền hơn hai thập niên tại Campuchia Trong thực tế, Hun Sen muốn tiếp nối vai trò của Norodom Sihanouk (làm vua trong suốt 50 năm, từ 1955 đến 2004) và củng cố gia đình của ông thành một thế lực để lãnh đạo lâu dài đất nước Campuchia.
Con cái và gia tộc Hun Sen đều được thăng cấp và nắm giữ những chức vụ lãnh đạo chủ chốt trong bộ máy đảng, chính quyền, quân đội, công an và an ninh. Nếu không có biến cố nào đặc biệt, gia tộc Hun Sen sẽ trở thành một kiểu hoàng gia mới trong sinh hoạt chính trị tại Campuchia cho những năm tháng sắp tới.
Hoàng gia Norodom sẽ ra sao? Đương kim quốc vương Norodom Sihamoni hiện nay chỉ là bù nhìn. Ông bị chỉ định làm vua chứ không do mong muốn. Là một nghệ sĩ và nhà văn hóa, vua Sihamoni chỉ muốn được sinh sống tại Pháp và sinh hoạt trong cương vị một học giả chuyên thâm về văn hóa Khmer hơn là làm vua hư vị. Image copyrightAFPImage caption Quốc vương Campuchia Norodom Sihanouk thoái vị vào năm 1955, nhưng đã có một số lần quay trở lại sau đó Người có khả năng chính trị để thay thế Sihanouk là Norodom Rannarith, 72 tuổi, anh cùng cha khác mẹ với Sihamoni.
Nhưng Rannarith đã bị Hun Sen vô hiệu hóa từ năm 1997. Những người còn mang họ Norodom khác hiện nay đều muốn an phận với những địa vị đang có, và cũng không ai muốn phiêu lưu tranh quyền với "vua" Hun Sen.
Chỉ còn lại Tiểu vương quốc Brunei Daussalam, với 5.765 km2 và 436.000 dân.
Sự tồn tại của vương quốc tí hon này trong lãnh thổ đảo Sarawak là một bất thường được thương lượng giữa Anh và Malaysia. Dưới sự cai trị độc đoán của quốc vương Hassanal Bolkiah, Brunei là một quốc gia khép kín với thế giới bên ngoài và sống nhờ nguồn dầu hỏa ngoài khơi Biển Đông. Image copyrightAFPImage caption Quốc vương Hasanal Bolkiah được tạp chí Forbes xếp vào hạng người giàu có nhất Trái Đất, với khối tài sản khoảng 50 tỷ đô la Mỹ Quốc vương Hasanal Bolkiah được tạp chí Forbes xếp vào hạng người giàu có nhất Trái Đất, với trên dưới 50 tỷ USD tài sản.
Riêng tại Lào, những dinh thự của các dòng họ vua vẫn còn được giữ nguyên tại Luang Prabang để làm thắng cảnh thu hút du khác. Thực ra vương triều Lào có thời gian trị vì ngắn nhất Châu Á, 30 năm, từ 1945 đến 1975.
Trong thực tế, vương triều Lào chỉ là hư cấu vì chưa bao giờ có thực quyền, tất cả đều do người Pháp quyết định (1945-1955), tiếp theo sau là Hà Nội và Washington trong suốt cuộc chiến Đông Dương lần thứ hai (1960-1975).
Khoảng thời gian từ 1955 đến 1960 là sự tranh giành quyền lực giữa hai anh em Souvanna Phouma (theo Mỹ) và Souphanouvong (theo Hà Nội) để rồi sau đó do quân đội Mỹ và Bắc Việt chỉ đạo. Ngày nay, dòng họ vua Lào tản mác khắp nơi và vẫn tiếp tục chia rẽ và tranh chấp lẫn nhau như còn dưới thời quốc-cộng. Dòng họ vua nhà Nguyễn của Việt Nam cũng không hơn gì Lào.
Mất quyền từ năm 1884, dòng họ Nguyễn vẫn được duy trì danh vị cho tới khi vua Bảo Đại từ bỏ ngai vàng năm 1945. Sau 1954, Đảng Cộng sản ở miền Bắc đã triệt tiêu những gì còn sót lại của thời phong kiến. Image copyrightAFP / GettyImage caption Vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị vào năm 1945 Tại miền Nam, một số nhân vật có tên tuổi dưới thời vua Bảo Đại vẫn còn sinh hoạt trong chính quyền và quân đội chế độ miền Nam, nhưng tất cả đều chấm dứt sau ngày 30/4/1975, khi Đảng Cộng sản làm chủ toàn bộ đất nước. Những gì còn lại của dòng họ nhà Nguyễn hiện nay chỉ là văn hóa và truyền thống trang phục, ẩm thực từ Huế.
Trừ Miến Điện, Indonesia và Malaysia từ thời lập quốc đến nay chưa bao giờ là những vương quốc đúng nghĩa, mặc dù là sự kết hợp của nhiều tiểu vương quốc. Chế độ tiểu vương quốc tại Indonesia đã gần như bị giải thể và được thay thế bằng chế độ cộng hòa. Riêng tại đảo Bali, chế độ tiểu vương vẫn còn tồn tại trong những dịp lễ lạc Ấn độ giáo, hoàn toàn không mang tính chính trị.
Tín ngưỡng Hồi giáo không cho phép của vị tiểu vương theo Ấn Độ giáo giữ bất cứ vai trò lãnh đạo nào dù là văn hóa hay tôn giáo. Malaysia ngày nay là một liên bang gồm nhiều lãnh thổ và bang, còn gọi là tiểu vương quốc. Liên bang Malaysia theo chế độ quân chủ lập hiến, vị vua chung được bầu theo phương thức luân phiên giữa 9 tiểu vương (sultan) của 9 tiểu vương quốc (sultanat), trong một nhiệm kỳ là 5 năm. Trong thực tế, chế độ quân vương tại Malaysia không thể kể là chế độ quân chủ vì không có vấn đề cha truyền con nối, tất cả chỉ là biểu tượng vì không tiểu vương nào có chính danh trên toàn lãnh thổ. Miến Điện trước kia là một đế quốc hùng mạnh của người Birman, nhưng sau đó suy yếu dần và bị phân chia thành nhiều tiểu vương quốc sắc tộc riêng.
Được thành lập từ thế kỷ 10, người Birman đã không ngừng chinh phục của sắc dân chung quanh và kiến tạo quanh lưu vực sông Irrawaddy một trung tâm quyền lực nằm giữa vùng ảnh hưởng của Trung Hoa và Ấn Độ.
Do không canh tân, đế quốc Birman đã bị quân viễn chinh Anh đánh bại năm 1824, lãnh thổ thu bị hẹp dần và mất hẳn vào tay người Anh năm 1886. Từ sau ngày đó, vương triều Miến Điện mất hết uy quyền và để mặc cho của tiểu vương địa phương xưng hùng xưng bá khắp nơi. Image copyrightEPAImage caption Từng là một đế quốc hùng mạnh của người Birman, nhưng Miến Điện về sau suy yếu rồi phân chia thành nhiều tiểu vương quốc sắc tộc riêng rẽ Từ sau khi được Anh trao trả độc lập ngày 19/7/1947, Miến Điện trở thành một liên bang gồm nhiều sắc tộc, nhưng lại rơi vào nội chiến triền miên giữa các phe phái chính trị và sắc tộc. Phải chờ tới năm 1962, tướng Ne Win mới bình định được đất nước và đã cai trị Miến Điện dưới bàn tay sắt trong suốt 26 năm, từ 1962 đến 1988.
Các chế độ quân phiệt sau đó, tuy có mềm mỏng hơn nhưng quyết không để cho các phe nhóm chống đối trung ương ngóc đầu dậy. Để duy trì và bảo vệ quyền lợi của mình, lãnh tụ những tiểu vương quốc sắc tộc trong liên bang thành lập những lực lượng vũ trang riêng và sinh sống bằng các nghề bất chính như buôn bán á phiện và vũ khí.
Trước sự chia rẽ và tranh chấp giữa các phe nhóm quân sự và sắc tộc, dân chúng Miến Điện hiện nay muốn tái lập lại chế độ quân vương, mà bà Aung San Suu Kyi là một biểu tượng. Trở thành hiện thực hay không là một chuyện khác vì Bắc Kinh không để yên cho Miến Điện có dân chủ và tách ra khỏi quỹ đạo của mình.
Kết luận
Sự ra đi của vua Bhumibol để lại một khoảng trống lớn trong vai trò làm gạch nối liền giữa quần chúng và chính quyền tại Thái Lan nói riêng và Đông Nam Á nói chung.
Các chế độ quân chủ ngày nay tuy không còn là giải pháp để cai trị đất nước nhưng dầu sao cũng vẫn là biểu tượng "lành mạnh" hóa sinh hoạt chính trị vì không thực sự cầm quyền. Một chức danh cần thiết để tránh nội loạn hay nội chiến.
Câu hỏi là nay ai còn có hào quang của Vua Bhumibol để giữ gìn sự cân bằng giữa sinh hoạt chính trị và bảo vệ quyền lợi của người dân tại các quốc gia Đông Nam Á? Bài thể hiện quan điểm riêng và cách hành văn của Tiến sỹ Nguyễn Văn Huy từ Paris.
Lắp ráp điện thoại thông minh Vsmart của Vingroup tại Hải Phòng, 04/12/2018. Ảnh minh họa.REUTERS/Kham
ASEAN : Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo chuẩn bị gặp các đối tác bên lề cuộc họp ngoại trưởng tại Singapore. Ảnh ngày 04/08/2018.REUTERS/Edgar S
Ngoại trưởng Mỹ, Mike Pompeo tại New York. Ảnh ngày 31/05/2018.Reuters
Ảnh minh họa: Các chủng loại thuốc chưa kháng sinh ngày càng nhiều.MYCHELE DANIAU / AFP
Virus thuộc chủng H1N1, nguồn gốc đại dịch cúm Tây Ban NhaẢnh : Wikipedia
