| Trung Quốc: Hai
giải Nobel - Hai tình cảnh Friday, December 07, 2012 6:23:21 PM | ||
|
Hà Tường Cát/Người
Việt
Giải Nobel văn học năm nay về tay nhà văn Trung Quốc Mạc Ngôn (Mo Yan) và ông sẽ nhận lãnh bằng và phần thưởng trị giá 8 triệu crown Thụy Ðiển (1.2 triệu US dollars) tại Stockholm, Thuy Ðiển, ngày 10 tháng 12, 2012.
Nhân dịp này, dư luận thế giới cũng hướng đến một người dân Trung Quốc khác từng được giải Nobel hòa bình năm 2010 là Lưu Hiểu Ba (Liu Xiaobo) nhưng đã không được đến nhận giải tại Na Uy và cho đến nay vẫn còn ở trong tù. Ủy Ban Nobel thuộc Viện Hàn Lâm Thụy Ðiển loan báo trao tặng giải Nobel văn học năm 2012 cho nhà văn Mạc Ngôn “có văn phong kết hợp chủ nghĩa hiện thực ảo với văn học dân gian, lịch sử và đương đại.” Truyền thông nhà nước ca ngợi Mạc Ngôn là người đầu tiên của Trung Quốc đoạt giải Nobel văn học. Thật ra trước ông, nhà văn, nhà viết kịch và nhà phê bình Cao Hành Kiện đã được giải Nobel văn học năm 2000. Cao là một trong những văn nghệ sĩ tiền phong của Trung Quốc đã cổ vũ, đấu tranh cho quyền sáng tác văn nghệ tự do và đích thực. Chính phủ Trung Quốc coi ông là một phần tử chống đối và các tác phẩm của ông bị cấm lưu hành từ năm 1986. Năm 1989 sau vụ đàn áp Thiên An Môn ông bỏ đảng Cộng Sản Trung Quốc và năm 1988 sang Pháp sinh sống và nhập quốc tịch năm 1998, hiện cư ngụ tại vùng ngoại ô Paris. Năm 2000 với tác phẩm “Linh Sơn,” câu chuyện của người đi tìm sự an bình và tự do nội tâm, ông đoạt giải Nobel văn học, người Hoa đầu tiên và công dân Pháp thứ 13 đoạt giải này. Mạc Ngôn là một nhà văn có danh tiếng ở Trung Quốc. Thế giới biết đến ông với tác phẩm “Cao Lương Ðỏ” viết năm 1987, đã được đạo diễn Trương Nghệ Mưu chuyển thể thành phim “Red Sorgum” với diễn viên nổi tiếng Củng Lợi và bộ phim được giải Palm d'Or (Cành Cọ Vàng) tại Ðại hội Ðiện ảnh Cannes 1994. Từ 1981 đến nay ông đã xuất bản được trên 200 tác phẩm bao gồm 10 truyện dài, 20 truyện vừa, hơn 60 truyện ngắn và 5 tuyển tập những bài ký, phóng sự, tùy bút. Một số tác phẩm của Mạc đã được dịch ra tiếng Việt như “Báu Vật Của Ðời,” “Ðàn Hương Hình,” “Ma Chiến Hữu,” “Cây Tỏi Nổi Giận,” “Rừng Xanh Lá Ðỏ”... Riêng “Ma Chiến Hữu” nói về thân phận người lính Trung Quốc trong cuộc chiến tranh biên giới Việt-Trung năm 1979, đã gây nhiều tranh cãi trong một số giới ở Việt Nam. Tác phẩm của Mạc Ngôn bao gồm những nội dung phức tạp, pha trộn những câu chuyện thực tế đầy khắc nghiệt về cuộc sống ở vùng nông thôn Trung Quốc với nét châm biếm tưởng tượng và đôi khi kỳ quặc, kể cả chuyện ăn thịt người và những cuộc ăn uống truy hoan trác táng. Sau khi được giải Nobel, dân Trung Quốc đổ xô đi tìm đọc sách của Mạc Ngôn. Theo một khảo sát ở Trung Quốc, tiền nhuận bút ông thu được năm nay lên tới 21.5 triệu nhân dân tệ ($3.5 triệu) và ông là nhà văn có thu nhập cao đứng vào hạng thứ nhì. Mạc Ngôn là bút hiệu của Quản Mô Nghiệp, năm nay 57 tuổi, gốc nông dân ở huyện Cao Mật tỉnh Sơn Ðông. Ông nhập ngũ năm 1976, tới 1984 ông trúng tuyển vào khoa Văn thuộc Học Viện Nghệ Thuật Quân Giải Phóng và tốt nghiệp năm 1986. Từ 1987 chuyển ngành hoạt động sang lĩnh vực báo chí, viết văn chuyên nghiệp và là sáng tác viên bậc 1 của Cục Chính Trị-Bộ Tổng Tham Mưu Quân Giải Phóng Nhân Dân Trung Quốc. Lãnh đạo ngành tuyên truyền của đảng cộng sản, Lý Trường Xuân, nói rằng giải thưởng cho Mạc Ngôn phản ánh “sự thăng hoa của văn học Trung Quốc.” Mặc dầu được ca ngợi, nhưng ngay tại Trung Quốc cũng có nhiều ý kiến nghi ngờ rằng liệu Mạc Ngôn có xứng đáng với giải Nobel văn học hay không. Một số dư luận phê phán ông là một đảng viên và quá gần với chủ trương chính sách của đảng Cộng Sản Trung Quốc và mạnh mẽ hơn coi ông “chỉ là một con rối của đảng cầm quyền.” Hiện nay Mạc Ngôn là phó chủ tịch Hội Nhà Văn Trung Quốc, tổ chức do chính quyền bảo trợ. Nhà nghệ sĩ bất đồng chính kiến Ngải Vị Vị gọi Mạc Ngôn là người luôn luôn đứng về phía quyền lực. Nhiều giới trí thức Trung Quốc nhắc lại vụ Mạc Ngôn đã tham gia phong trào chép lại một bài diễn văn năm 1942 của Mao Trạch Ðông cho mục tiêu tuyên truyền. Ông cũng đã tham gia hành động được chính quyền Trung Quốc đề xướng là rời khỏi một hội chợ sách ở Ðức để phản đối sự có mặt của các nhà văn bất đồng chính kiến. Trong cuộc họp báo hôm Thứ Năm ở Stockholm khi đến thủ đô Thụy Ðiển chuẩn bị nhận giải thưởng Nobel, Mạc Ngôn đã tạo ra một làn sóng tranh luận khi cho rằng “kiểm duyệt là cần thiết.” Ông cho rằng kiểm duyệt không phải là ngăn chặn sự thật nhưng những xuyên tạc, phỉ báng, cần phải được kiểm duyệt. Về vấn đề nhạy cảm là chế độ kiểm duyệt tại Trung Quốc, ông tìm cách đưa ra lối ví von: “Khi tôi lên máy bay từ Trung Quốc đến đây, đi qua kiểm soát an ninh họ xét tôi đủ thứ kể cả bắt tháo dây lưng và cởi giầy... Nhưng tôi nghĩ rằng những kiểm tra ấy là cần thiết.” Tuy nhiên ông tránh né những câu hỏi về trường hợp ông Lưu Hiểu Ba, người được giải Nobel hòa bình năm 2010 và đến nay vẫn còn bị cầm tù. Hồi đầu tháng 10 sau khi được tin đoạt giải Nobel văn học, Mạc Ngôn đã khiến những người chỉ trích ngạc nhiên khi nhắc tới Lưu Hiểu Ba trong một cuộc họp báo và nói rằng, “Tôi hy vọng ông sẽ sớm được tự do.” Mạc Ngôn cũng cho biết đã từng đọc các bài phê bình văn học của Lưu Hiểu Ba trong thập niên 1980 nhưng không biết gì về việc làm của ông Lưu khi chuyển sang chủ đề chính trị. Bây giờ Mạc Ngôn né tránh đề cập thêm về chuyện này, nói với các phóng viên: “Ngay buổi chiều khi tôi được giải Nobel, tôi đã bày tỏ quan điểm và quý vị có thể lên mạng để tìm biết.” Một nhà văn Trung Quốc trong phái bất đồng chính kiến đang sống lưu vong tại Ðức, ông Dư Kiệt, cho rằng giải dành cho Mạc Ngôn “là vụ tai tiếng lớn nhất trong lịch sử giải Nobel văn học.” Văn sĩ Herta Mueller dân Romania, giải Nobel văn học 2009, gọi Mạc Ngôn là một “tai họa với sự ca tụng kiểm duyệt.” Bút hiệu “Mạc Ngôn” theo chữ Hán có nghĩa là “Không Lời” hay “Im Lặng” và tình cờ trong trường hợp này ông áp dụng cho một người đúng theo ý đảng Cộng Sản Trung Quốc muốn như thế. Chính cái tinh thần kiểm duyệt đã đưa đến việc ngược đãi Lưu Hiểu Ba một trí thức và nhà hoạt động nhân quyền, chủ trương bầu cử dân chủ, ủng hộ các giá trị tự do, ủng hộ việc phân rõ quyền hạn và kêu gọi chính phủ chịu trách nhiệm về việc làm sai trái của mình. Từ năm 1989 đến nay, ông đã bị kết án tù và lao động khổ sai bốn lần vì các hoạt động chính trị hòa bình của mình, bắt đầu với việc tham gia cuộc biểu tình Thiên An Môn năm 1989. Tháng 6 năm 1989 sau cuộc biểu tình Thiên An Môn, Lưu Hiểu Ba bị giam trong nhà tù và bị kết án về tội “tuyên truyền và kích động phản cách mạng.” Tới năm 1996, ông phải chịu ba năm cải tạo lao động về tội “gây rối trật tự công cộng” vì đã chỉ trích đảng Cộng Sản Trung Quốc và khi mãn án năm 1999 tiếp tục bị công an canh phòng theo dõi chặt chẽ tại nhà. Tháng 1 năm 2005, sau cái chết của cựu Thủ Tướng Triệu Tử Dương, người đã đồng cảm với phong trào biểu tình sinh viên trong năm 1989, Lưu Hiểu Ba đã ngay lập tức bị quản thúc tại gia trong hai tuần. Ngày 8 tháng 12 năm 2008 Lưu Hiểu Ba bị bắt giam vì hậu quả của việc ông tham gia viết “Hiến Chương 08,” ông bị buộc tội dính líu tới việc “xúi giục chống phá nhà nước.” và ngày 25 tháng 12 năm 2009 bị tòa kết án 11 năm tù, hai năm tước quyền chính trị. Mặc dầu có sự phản đối của Trung Quốc, Ủy Ban Nobel thuộc Viện Hàn Lâm Na Uy vẫn quyết định trao giải thưởng hòa bình cho Lưu Hiểu Ba năm 2010, nhưng ông không được phép đến Oslo lãnh giải. Bà Lưu Hà, vợ ông, cũng bị quản thúc tại gia cho đến ngày nay. Hôm Thứ Ba, 134 nhân vật từng được giải Nobel đã ký tên chung trong một văn thư yêu cầu tân lãnh đạo đảng Cộng Sản Trung Quốc trả tự do cho ông Lưu Hiểu Ba và bà Lưu Hà. Văn thư có chữ ký của Ðức Ðạt Lai Lạt Ma, Tổng Giám Mục Nam Phi Desmond Tutu, văn sĩ Mỹ Toni Morrison gởi đến Tập Cận Bình, tổng bí thư đảng Cộng Sản Trung Quốc. Văn thư này “chào đón tương lai có sự lãnh đạo mới với tư tưởng mới và để đạt được điều đó chúng tôi thúc giục trả tự do cho Lưu Hiểu Ba, người duy nhất được giải Nobel hòa bình trên thế giới còn bị ở tù, cùng với bà Lưu Hà vợ ông.” Phát ngôn viên Bộ Ngoại Giao Trung Quốc lên tiếng giải thích và phản đối đề nghị này, nói rằng: “Ông Lưu Hiểu Ba bị kết án với một án tù cố định vì vi phạm luật pháp Trung Quốc. Chúng tôi phản đối người nước ngoài tham gia vào vấn đề theo cách thức có thể can thiệp vào chủ quyền pháp lý và nội bộ Trung Quốc.” Phát ngôn viên này cũng chúc mừng ông Mạc Ngôn là “người yêu nước và nhân dân mình” Mạc Ngôn lâm vào một tình thế tế nhị đối với nhà cầm quyền Trung Quốc và theo dự đoán ông sẽ không thể đề cập đến trường hợp Lưu Hiểu Ba trong bài phát biểu của mỗi người đoạt giải tại lễ trao giải Nobel văn học vào ngày Thứ Hai, 10 tháng 12 sắp tới. BBC dẫn lời của Giáo sư văn học Mã Tương Vũ trường Ðại Học Nhân Dân Bắc Kinh, cho rằng ông Mạc Ngôn phải lựa bước trên làn ranh giới mỏng manh giữ sự chỉ trích chế độ và hợp tác với họ. Ông nói: “Suốt một thời gian dài, Mạc Ngôn giữ một vị trí trong chế độ này nhưng không hoàn toàn nằm trong chế độ đó. Các tác phẩm của ông thường chỉ trích xã hội và chính trị. Ông ta là một người quá phức tạp để có thể chịu bị đặt trong khuôn khổ.” Theo lời Giáo Sư Mã Tương Vũ: “Sẽ hoàn toàn không có chuyện Mạc Ngôn nhắc tới Lưu Hiểu Ba trong bài phát biểu ở buổi lễ nhận giải Nobel. Tôi cho rằng ông ta sẽ rất khiêm tốn, không trực tiếp chỉ trích chính phủ mà cũng không hết lời ca ngợi Trung Quốc.” (HC) http://www.nguoi-viet.com/absolutenm2/templates/viewarticlesNVO.aspx?articleid=158821&zoneid=403 |
Posts tonen met het label Mạc Ngôn. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Mạc Ngôn. Alle posts tonen
zaterdag 8 december 2012
Trung Quốc: Hai giải Nobel - Hai tình cảnh
zaterdag 20 oktober 2012
Giải Nobel Văn Chương cho Mạc Ngôn
October 13, 2012
Tôi đọc bản tin nhà văn Mặc Ngôn được giả Nobel về văn chương tại một quán cà phê trước cửa giáo đường San Marco nổi tiếng. Tôi nhìn chung quanh để tìm một người chia sẻ tin vui này, thấy có hai người trẻ tuổi đi ngang qua, nói chuyện với nhau bằng tiếng Trung Hoa. Tôi chỉ lên bản tin tiếng Anh trước mặt, và nói: Nobel! Nobel! Họ nhìn các chữ viết, nhìn nhau, cùng lắc đầu. Tôi nhắc lại: Nobel! Họ hỏi: Nobel? Lại lắc đầu; rồi lễ phép chào. Thật đáng tiếc. Tôi nói: Xin lỗi, đừng để ý nữa! Ðáng lẽ tôi phải bảo họ: Thôi, không cần nói nữa.
Vì nhà văn Quản Mạc Nghiệp (Guan Moye), 57 tuổi, lấy bút hiệu Mạc Ngôn có nghĩa là “Không cần nói nữa!” Ông đã viết hàng trăm tác phẩm, xuất bản hơn mười cuốn truyện; trong số các sách đã được ngòi bút tài hoa của Trần Ðình Hiến dịch ra tiếng Việt có truyện Cao Lương Ðỏ, Báu Vật Của Ðời, Cây Tỏi Nổi Giận, Ðàn Hương Hình, và Ma Chiến Hữu. Sinh ra và lớn lên ở tỉnh Sơn Ðông, Mạc Ngôn chuyên kể chuyện với những nhân vật miền quê hương ông quanh làng Bình An, huyện Cao Mật. Mạc Ngôn là tác giả thứ hai người Trung Hoa được giải Nobel Văn Chương, người thứ nhất vào năm 2000 là Cao Hành Kiện (Gao Xingjian) với tác phẩm “Linh Sơn,” gốc Trung Quốc nhưng mang quốc tịch Pháp, là một công dân Pháp. Ðọc “Linh Sơn” khó hơn Mạc Ngôn nhiều vì theo lối tiểu thuyết mới, không có cốt truyện. Chính quyền Bắc Kinh gần như bỏ qua Cao Hành Kiện, cũng như Lưu Hiểu Ba, năm ngoái được trao giải Nobel Hòa Bình; họ coi Mạc Ngôn là tác giả thứ nhất được giải Nobel về văn chương. Mạc Ngôn đã từng bị nhiều nhà văn Trung Hoa công kích vì không lên tiếng bảo vệ Lưu Hiểu Ba trong lúc Bắc Kinh đưa ông ra tòa và kết án. Chỉ sau khi được giải Nobel ông mới tự biện hộ, nói rằng ông vẫn mong Lưu Hiểu Ba được trả tự do, mà chính ông cũng có thể gặp nguy hiểm về chính trị khi viết về đời sống cực khổ của nông dân dưới các chế độ chính trị hà khắc, trong đó có chế độ cộng sản.
Nhưng việc trao giải Nobel Văn Chương cho Mạc Ngôn vẫn bị các nhà tranh đấu dân chủ tự do ở Trung Quốc phản bác. Họa sị Ai Vệ Vệ (Ai Weiwei) gọi Mạc Ngôn là một tay sai của chế độ và chế nhạo giới lãnh đạo Bắc Kinh đã hân hoan trước giải thưởng cho Mạc Ngôn mà trước đây thì chỉ trích việc trao giải Nobel Hòa Bình của Ðức Ðạt Lai Lạt Ma và Lưu Hiểu Ba. Nhà tranh đấu dân chủ Ngụy Kinh Sinh (Wei Jingsheng) cũng chia sẻ cùng một ý kiến. Tuy ông Ngụy Kinh Sinh công nhận Mạc Ngôn là một nhà văn có biệt tài nhưng ông chê Mạc Ngôn đã đứng về phía chế độ độc tài, đã từng chép tay cả bài diễn văn của Mao Trạch Ðông trong một tuyển tập mới xuất bản gần đây; trong đó Mao yêu cầu văn nghệ phải phục vụ cho đảng Cộng Sản. Nhà văn Dư Kiệt (Yu Jie) cũng chỉ trích việc chép tay văn Mao Trạch Ðông của Mạc Ngôn; ông nói rằng việc trao giải văn chương cho một người ca ngợi Mao như vậy, là một xì căng đan văn nghệ; trong khi ai cũng biết Mao đã làm chết nhiều người Trung Hoa hơn cả số người bị Hitler và Stalin sát hại.
Tất nhiên chính quyền Bắc Kinh hoan nghênh Hàn Lâm Viện Thụy Ðiển trong giải văn chương năm nay. Nhưng một dấu hiệu mà người Trung Hoa nào cũng có thể thấy là phần chính trong bản tin của chính quyền Trung Quốc không nói về Mạc Ngôn mà lại chú trọng đến ông Lý Trường Xuân (Li Changchun), ủy viên Bộ Chính Trị với danh hiệu đầy đủ nguyên văn “Trung Cộng Trung Ương Chính Trị Cục Thưởng Ủy” trước khi nhắc đến tên nhà văn Mặc Ngôn.
Nhà văn vốn có óc hài hước rất sâu, bén cũng có dịp nhìn thấy điểm tức cười trong bản tin của Tân Hoa Xã trong đó không giới thiệu một tác phẩm nào của Mạc Ngôn khiến ông được giải Nobel. Ngược lại, cả bản tin của nhà nước Trung Cộng chỉ nói tới nội dung lá thư đầy mầu sắc tuyên truyền chính trị! Họ Lý viết rằng giải thưởng trao cho Mạc Ngôn chứng tỏ Trung Quốc đã chứng tỏ sự thành công của cuộc đổi mới, hiện đại hóa, mở cửa, có sức mạnh gây ảnh hưởng, giúp cho văn chương sáng tạo bùng nổ. Họ Lý cũng ca ngợi các nhà văn nói chung đang hướng về đời sống của nhân dân và theo truyền thống dân tộc, vân vân.
Cuốn truyện của ông từng bị cấm không được lưu hành ở Trung Quốc là Cây Tỏi Nổi Giận (nguyên văn là Bài Ca Dao Tỏi, Ðại Toán đích ca dao), đã được dịch sang tiếng Anh thành The Garlic Ballads. Ðây là một tác phẩm được hoan nghênh nhất của ông, vì đoạn cuối mô tả một cuộc nổi dậy của nông dân chống các cán bộ tham nhũng, độc ác.
Truyện Cây Tỏi Nổi Giận mô tả một chuyện tình oan khuất, chàng trai họ Cao yêu cô gái họ Phương nhưng gia đình cô gái lại muốn gả cô cho người ông già, để đánh đổi cưới được cho đứa con trai tàn tật một cô dâu; và sau cùng đôi trai gái phải tự tử. Nhưng đằng sau câu chuyện tình, chuyện gia đình và tình bạn, là cả một xã hội làng quê với những cán bộ đầy uy quyền và những nông dân hoàn toàn bất lực trước cả thị trường, chỉ biết có tiền, lẫn guồng máy nhà nước, chỉ biết ra lệnh và hăm dọa. Dân một làng sống bằng nghề trồng tỏi bán đã thu hoạch được số tỏi quá nhiều, cao hơn hạn ngạch do nhà nước quy định là nạn nhân của các cán bộ dốt nát và không cần biết đến ý dân. Khi các cán bộ, vẫn quen thói nhất nhất vâng lệnh cấp trên, ra lệnh dân không được đem thêm tỏi ra bán, để mặc cho mùa màng bị bỏ hư thối; người dân phẫn uất đã nổi lên; hoặc đám công an đánh đập người dân oan như đánh súc vật. Những nhân vật của Mạc Ngôn là những người dân bình thường, có thiện và cũng có ác, không phải là những người mẫu phiến diện; ngòi bút Mạc Ngôn vẫn xuất sắc khi viết về nỗi thống khổ của người nông dân cùng khổ sống trên đe dưới búa; một xã hội Trung Quốc có người lái xe say rượu cán người rồi vin vào thế lực của chính quyền mà chạy tội, không khác gì những chuyện có thật đã được các báo đăng tải.
Văn của Mạc Ngôn luôn luôn kèm theo các điệu hát cổ làm nền cho các diễn biến (như trong Báu Vật Của Ðời), trong chuyện Tỏi này cũng có một nhân vật anh sẩm mù luôn luôn cất tiếng hát, làm biểu tượng cho các giá trị văn hóa cổ truyền, và làm màn đệm cho các tình tiết riêng và các biến động chung trong xã hội. Ba nhân vật chính trong chuyện đều bị tù, và đều liên can đến cảnh mùa màng ế ẩm và dân chúng bất mãn, phải nổi loạn. Chính quyền cũng can thiệp vào cuộc hôn nhân lỡ giở, đứng về phía gia đình cô gái, mặc dù việc ép hôn của họ trái ngược với cả luật pháp mà các nhân viên nhà nước đáng lẽ phải bảo vệ. Nói rằng Mạc Ngôn chỉ là một nhà văn công cụ của chế độ cộng sản thì thật là oan cho ông ta.
Chúng ta cũng không nên trách Mạc Ngôn như thể muốn rằng các nhà văn lúc nào cũng phải lên tiếng về các vấn đề chính trị; cho nên có thể thông cảm với nỗi khó khăn của Mạc Ngôn, một đảng viên cộng sản và một nhà văn trong quân đội. Với tư cách một nhà văn, ông đã chứng tỏ luôn luôn đứng về phía những người dân đau khổ. Ngay cả khi viết những chuyện đời xưa như Báu Vật Của Ðời (tên gốc là Vú To, Mông Nở) ông đã mỉa mai cả các nhân vật cán bộ cộng sản, một trong bảy người con rể của nhân vật chính, mà những người con rể khác lần lượt từng là sĩ quan Quốc Dân Ðảng, Nhật Bản, cả một người Mỹ.
Bản tin của nhật báo Ðài Bắc Thời Báo (Taipei Times) loan tin Mạc Ngôn được giải đã gọi ông với danh hiệu là “nhà văn chống đối”. Nói về mặt nội dung thì có lẽ Mạc Ngôn, cũng như của Trương Hiền Lượng (tiểu thuyết Một Nửa Ðàn Ông Là Ðàn Bà) phải được coi là một nhà văn phản kháng. Cũng giống Nguyễn Huy Thiệp, Bùi Ngọc Tấn, Nguyễn Bình Phương ở nước ta; hay Dương Thu Hương ngay trước khi ra nước ngoài sống. Họ đã mô tả con người sống trong một xã hội mà họ bị chiếm đoạt hết các quyền làm người căn bản. Dù họ không hô lên một khẩu hiệu nào chống chế độ. Tuy nhiên, chỉ cần cho độc giả thấy những con người sống thật, đau khổ và sung sướng, hiền lương và độc ác, trong một xã hội không còn hồn tính người, các tác giả đã lên tiếng bênh vực cho quyền sống làm người của nhân dân chung quanh họ. Ngay một cuốn truyện lừng danh của Aleksandr Solzenicyn là “Một ngày trong đời của Ivan Denisovi” cũng không hề viết một lời nào công kích chế độ chính trị đã đem nhân vật chính này vào trại cải tạo ở Siberia. Bổn phận quan trọng nhất của một nhà văn là phải viết cho hay; giúp độc giả sống với những nhân vật sống thật. Mạc Ngôn được nhiều nhà phê bình Tây phương so sánh với William Faulkner và Gabriel Garcia Marquez; cho thấy ông quả thật xứng đáng lãnh giải Nobel. Giải thưởng văn chương này dành cho các cá nhân chứ không phải cho một giống dân. Chắc chắn không phải là quà tặng cho một chế độ độc tài tham nhũng mà chúng ta thấy trong văn chương Mạc Ngôn cũng thể hiện.
http://www.nguoi-viet.com/absolutenm2/templates/viewarticlesNVO.aspx?articleid=156333&zoneid=7
Ngô Nhân
Dụng
Tôi đọc bản tin nhà văn Mặc Ngôn được giả Nobel về văn chương tại một quán cà phê trước cửa giáo đường San Marco nổi tiếng. Tôi nhìn chung quanh để tìm một người chia sẻ tin vui này, thấy có hai người trẻ tuổi đi ngang qua, nói chuyện với nhau bằng tiếng Trung Hoa. Tôi chỉ lên bản tin tiếng Anh trước mặt, và nói: Nobel! Nobel! Họ nhìn các chữ viết, nhìn nhau, cùng lắc đầu. Tôi nhắc lại: Nobel! Họ hỏi: Nobel? Lại lắc đầu; rồi lễ phép chào. Thật đáng tiếc. Tôi nói: Xin lỗi, đừng để ý nữa! Ðáng lẽ tôi phải bảo họ: Thôi, không cần nói nữa.
Vì nhà văn Quản Mạc Nghiệp (Guan Moye), 57 tuổi, lấy bút hiệu Mạc Ngôn có nghĩa là “Không cần nói nữa!” Ông đã viết hàng trăm tác phẩm, xuất bản hơn mười cuốn truyện; trong số các sách đã được ngòi bút tài hoa của Trần Ðình Hiến dịch ra tiếng Việt có truyện Cao Lương Ðỏ, Báu Vật Của Ðời, Cây Tỏi Nổi Giận, Ðàn Hương Hình, và Ma Chiến Hữu. Sinh ra và lớn lên ở tỉnh Sơn Ðông, Mạc Ngôn chuyên kể chuyện với những nhân vật miền quê hương ông quanh làng Bình An, huyện Cao Mật. Mạc Ngôn là tác giả thứ hai người Trung Hoa được giải Nobel Văn Chương, người thứ nhất vào năm 2000 là Cao Hành Kiện (Gao Xingjian) với tác phẩm “Linh Sơn,” gốc Trung Quốc nhưng mang quốc tịch Pháp, là một công dân Pháp. Ðọc “Linh Sơn” khó hơn Mạc Ngôn nhiều vì theo lối tiểu thuyết mới, không có cốt truyện. Chính quyền Bắc Kinh gần như bỏ qua Cao Hành Kiện, cũng như Lưu Hiểu Ba, năm ngoái được trao giải Nobel Hòa Bình; họ coi Mạc Ngôn là tác giả thứ nhất được giải Nobel về văn chương. Mạc Ngôn đã từng bị nhiều nhà văn Trung Hoa công kích vì không lên tiếng bảo vệ Lưu Hiểu Ba trong lúc Bắc Kinh đưa ông ra tòa và kết án. Chỉ sau khi được giải Nobel ông mới tự biện hộ, nói rằng ông vẫn mong Lưu Hiểu Ba được trả tự do, mà chính ông cũng có thể gặp nguy hiểm về chính trị khi viết về đời sống cực khổ của nông dân dưới các chế độ chính trị hà khắc, trong đó có chế độ cộng sản.
Nhưng việc trao giải Nobel Văn Chương cho Mạc Ngôn vẫn bị các nhà tranh đấu dân chủ tự do ở Trung Quốc phản bác. Họa sị Ai Vệ Vệ (Ai Weiwei) gọi Mạc Ngôn là một tay sai của chế độ và chế nhạo giới lãnh đạo Bắc Kinh đã hân hoan trước giải thưởng cho Mạc Ngôn mà trước đây thì chỉ trích việc trao giải Nobel Hòa Bình của Ðức Ðạt Lai Lạt Ma và Lưu Hiểu Ba. Nhà tranh đấu dân chủ Ngụy Kinh Sinh (Wei Jingsheng) cũng chia sẻ cùng một ý kiến. Tuy ông Ngụy Kinh Sinh công nhận Mạc Ngôn là một nhà văn có biệt tài nhưng ông chê Mạc Ngôn đã đứng về phía chế độ độc tài, đã từng chép tay cả bài diễn văn của Mao Trạch Ðông trong một tuyển tập mới xuất bản gần đây; trong đó Mao yêu cầu văn nghệ phải phục vụ cho đảng Cộng Sản. Nhà văn Dư Kiệt (Yu Jie) cũng chỉ trích việc chép tay văn Mao Trạch Ðông của Mạc Ngôn; ông nói rằng việc trao giải văn chương cho một người ca ngợi Mao như vậy, là một xì căng đan văn nghệ; trong khi ai cũng biết Mao đã làm chết nhiều người Trung Hoa hơn cả số người bị Hitler và Stalin sát hại.
Tất nhiên chính quyền Bắc Kinh hoan nghênh Hàn Lâm Viện Thụy Ðiển trong giải văn chương năm nay. Nhưng một dấu hiệu mà người Trung Hoa nào cũng có thể thấy là phần chính trong bản tin của chính quyền Trung Quốc không nói về Mạc Ngôn mà lại chú trọng đến ông Lý Trường Xuân (Li Changchun), ủy viên Bộ Chính Trị với danh hiệu đầy đủ nguyên văn “Trung Cộng Trung Ương Chính Trị Cục Thưởng Ủy” trước khi nhắc đến tên nhà văn Mặc Ngôn.
Nhà văn vốn có óc hài hước rất sâu, bén cũng có dịp nhìn thấy điểm tức cười trong bản tin của Tân Hoa Xã trong đó không giới thiệu một tác phẩm nào của Mạc Ngôn khiến ông được giải Nobel. Ngược lại, cả bản tin của nhà nước Trung Cộng chỉ nói tới nội dung lá thư đầy mầu sắc tuyên truyền chính trị! Họ Lý viết rằng giải thưởng trao cho Mạc Ngôn chứng tỏ Trung Quốc đã chứng tỏ sự thành công của cuộc đổi mới, hiện đại hóa, mở cửa, có sức mạnh gây ảnh hưởng, giúp cho văn chương sáng tạo bùng nổ. Họ Lý cũng ca ngợi các nhà văn nói chung đang hướng về đời sống của nhân dân và theo truyền thống dân tộc, vân vân.
Cuốn truyện của ông từng bị cấm không được lưu hành ở Trung Quốc là Cây Tỏi Nổi Giận (nguyên văn là Bài Ca Dao Tỏi, Ðại Toán đích ca dao), đã được dịch sang tiếng Anh thành The Garlic Ballads. Ðây là một tác phẩm được hoan nghênh nhất của ông, vì đoạn cuối mô tả một cuộc nổi dậy của nông dân chống các cán bộ tham nhũng, độc ác.
Truyện Cây Tỏi Nổi Giận mô tả một chuyện tình oan khuất, chàng trai họ Cao yêu cô gái họ Phương nhưng gia đình cô gái lại muốn gả cô cho người ông già, để đánh đổi cưới được cho đứa con trai tàn tật một cô dâu; và sau cùng đôi trai gái phải tự tử. Nhưng đằng sau câu chuyện tình, chuyện gia đình và tình bạn, là cả một xã hội làng quê với những cán bộ đầy uy quyền và những nông dân hoàn toàn bất lực trước cả thị trường, chỉ biết có tiền, lẫn guồng máy nhà nước, chỉ biết ra lệnh và hăm dọa. Dân một làng sống bằng nghề trồng tỏi bán đã thu hoạch được số tỏi quá nhiều, cao hơn hạn ngạch do nhà nước quy định là nạn nhân của các cán bộ dốt nát và không cần biết đến ý dân. Khi các cán bộ, vẫn quen thói nhất nhất vâng lệnh cấp trên, ra lệnh dân không được đem thêm tỏi ra bán, để mặc cho mùa màng bị bỏ hư thối; người dân phẫn uất đã nổi lên; hoặc đám công an đánh đập người dân oan như đánh súc vật. Những nhân vật của Mạc Ngôn là những người dân bình thường, có thiện và cũng có ác, không phải là những người mẫu phiến diện; ngòi bút Mạc Ngôn vẫn xuất sắc khi viết về nỗi thống khổ của người nông dân cùng khổ sống trên đe dưới búa; một xã hội Trung Quốc có người lái xe say rượu cán người rồi vin vào thế lực của chính quyền mà chạy tội, không khác gì những chuyện có thật đã được các báo đăng tải.
Văn của Mạc Ngôn luôn luôn kèm theo các điệu hát cổ làm nền cho các diễn biến (như trong Báu Vật Của Ðời), trong chuyện Tỏi này cũng có một nhân vật anh sẩm mù luôn luôn cất tiếng hát, làm biểu tượng cho các giá trị văn hóa cổ truyền, và làm màn đệm cho các tình tiết riêng và các biến động chung trong xã hội. Ba nhân vật chính trong chuyện đều bị tù, và đều liên can đến cảnh mùa màng ế ẩm và dân chúng bất mãn, phải nổi loạn. Chính quyền cũng can thiệp vào cuộc hôn nhân lỡ giở, đứng về phía gia đình cô gái, mặc dù việc ép hôn của họ trái ngược với cả luật pháp mà các nhân viên nhà nước đáng lẽ phải bảo vệ. Nói rằng Mạc Ngôn chỉ là một nhà văn công cụ của chế độ cộng sản thì thật là oan cho ông ta.
Chúng ta cũng không nên trách Mạc Ngôn như thể muốn rằng các nhà văn lúc nào cũng phải lên tiếng về các vấn đề chính trị; cho nên có thể thông cảm với nỗi khó khăn của Mạc Ngôn, một đảng viên cộng sản và một nhà văn trong quân đội. Với tư cách một nhà văn, ông đã chứng tỏ luôn luôn đứng về phía những người dân đau khổ. Ngay cả khi viết những chuyện đời xưa như Báu Vật Của Ðời (tên gốc là Vú To, Mông Nở) ông đã mỉa mai cả các nhân vật cán bộ cộng sản, một trong bảy người con rể của nhân vật chính, mà những người con rể khác lần lượt từng là sĩ quan Quốc Dân Ðảng, Nhật Bản, cả một người Mỹ.
Bản tin của nhật báo Ðài Bắc Thời Báo (Taipei Times) loan tin Mạc Ngôn được giải đã gọi ông với danh hiệu là “nhà văn chống đối”. Nói về mặt nội dung thì có lẽ Mạc Ngôn, cũng như của Trương Hiền Lượng (tiểu thuyết Một Nửa Ðàn Ông Là Ðàn Bà) phải được coi là một nhà văn phản kháng. Cũng giống Nguyễn Huy Thiệp, Bùi Ngọc Tấn, Nguyễn Bình Phương ở nước ta; hay Dương Thu Hương ngay trước khi ra nước ngoài sống. Họ đã mô tả con người sống trong một xã hội mà họ bị chiếm đoạt hết các quyền làm người căn bản. Dù họ không hô lên một khẩu hiệu nào chống chế độ. Tuy nhiên, chỉ cần cho độc giả thấy những con người sống thật, đau khổ và sung sướng, hiền lương và độc ác, trong một xã hội không còn hồn tính người, các tác giả đã lên tiếng bênh vực cho quyền sống làm người của nhân dân chung quanh họ. Ngay một cuốn truyện lừng danh của Aleksandr Solzenicyn là “Một ngày trong đời của Ivan Denisovi” cũng không hề viết một lời nào công kích chế độ chính trị đã đem nhân vật chính này vào trại cải tạo ở Siberia. Bổn phận quan trọng nhất của một nhà văn là phải viết cho hay; giúp độc giả sống với những nhân vật sống thật. Mạc Ngôn được nhiều nhà phê bình Tây phương so sánh với William Faulkner và Gabriel Garcia Marquez; cho thấy ông quả thật xứng đáng lãnh giải Nobel. Giải thưởng văn chương này dành cho các cá nhân chứ không phải cho một giống dân. Chắc chắn không phải là quà tặng cho một chế độ độc tài tham nhũng mà chúng ta thấy trong văn chương Mạc Ngôn cũng thể hiện.
http://www.nguoi-viet.com/absolutenm2/templates/viewarticlesNVO.aspx?articleid=156333&zoneid=7
Abonneren op:
Posts (Atom)