Mắt rực sáng trong vũ trụ

24/7/2009

Kính viễn vọng Spitzer vừa phát hiện một thiên hà xoắn có hình dạng giống con mắt cách trái đất khoảng 50 triệu năm ánh sáng.
> Mắt xanh khổng lồ/ Bàn tay Chúa trong vũ trụ

Thiên hà xoắn có hình dạng giống con mắt khổng lồ cách trái đất chừng 50 triệu năm. Ảnh: NASA.

Thiên hà này có kiểu xoắn giống dải Ngân hà với một hố đen khổng lồ ở giữa. Hố đen này có khối lượng gấp chừng 100 triệu lần mặt trời của chúng ta. Trong khi đó, hố đen ở giữa Ngân hà chỉ nặng hơn mặt trời vài triệu lần.

"Giới thiên văn quốc tế đang nỗ lực tìm hiểu số phận của những hố đen như thế. Một số giả thiết cho rằng chúng đã bước vào trạng thái "ngủ" giống như hố đen ở giữa Ngân hà", George Helou, phó giám đốc Trung tâm Khoa học Spitzer (thuộc NASA), phát biểu.

Trong bức ảnh mà kính viễn vọng Spitzer chụp (bằng camera hồng ngoại), hố đen vô hình được bao quanh bởi một vòng tròn màu xanh dương và trắng. Đó là nơi các ngôi sao mới hình thành. Bên ngoài vòng đó là những đường xoắn màu đỏ.

"Vòng này là đối tượng đáng nghiên cứu vì nó tạo ra sao với tốc độ rất cao", Kartik Sheth, một nhà thiên văn của NASA, nhận xét.

Đốm sáng màu xanh dương nhạt phía bên trái vòng trông giống ngôi sao, nhưng thực ra đó là một thiên hà. Các chấm sáng khác trong ảnh có thể là ngôi sao gần hoặc thiên hà xa xôi.

Những cánh tay của thiên hà (đường xoắn màu đỏ) chính là phần vật chất bị nung nóng bởi nhiệt từ những ngôi sao mới sinh. Những ngôi sao cũ nằm rải rác trong thiên hà và phát ra ánh sáng màu xanh dương.

Minh Long (theo Daily Mail)

http://vnexpress.net/gl/khoa-hoc/2009/07/3ba119ca/

Truy tìm hàng xóm giấu mặt của Ngân hà

17/8/2009

Một thiên nhỏ có thể đang tồn tại ngay sát Ngân hà, nhưng chúng ta không nhìn thấy nó.
> Những kẻ cưỡng đoạt trong vũ trụ

Thiên hà tàng hình có thể di chuyển trên cùng mặt phẳng với Ngân hà. Ảnh: msu.edu.

Sukanya Chakrabarti và Leo Blitz - hai nhà khoa học của Đại học California (Mỹ) - nhận định rằng lực hấp dẫn từ một thiên hà khiến các đường vân trong đĩa bụi khí của dải Ngân hà xáo trộn.

"Chúng tôi đã dựng nhiều mô hình giả lập về sự xáo trộn trong các đường vân để tìm hiểu nguyên nhân gây nên tình trạng ấy. Trong mô hình chuẩn nhất, chúng tôi nhận thấy một thiên hà nhỏ nằm ngay sát Ngân hà. Nó có khối lượng bằng khoảng 1% Ngân hà, hay 10 tỷ lần khối lượng mặt trời", Chakrabarti nói.

Theo Chakrabarti, hiện tại thiên hà nói trên cách trái đất khoảng 300.000 năm ánh sáng. Song các mô hình giả lập cho thấy nó di chuyển theo quỹ đạo hình elip rất dẹt. Khoảng 300 triệu năm trước nó chỉ cách Ngân hà chừng 16.000 năm ánh sáng (gần hơn so với khoảng cách giữa trái đất và trung tâm Ngân hà) và gây nên sự xáo trộn trong đĩa vật chất xung quanh thiên hà của chúng ta.

"Sự tồn tại của một thiên hà giấu mặt gần Ngân hà là một giả thuyết hợp lý. Đáng tiếc là chúng ta chưa thể quan sát được nó", Abraham Loeb, một nhà nghiên cứu của Trung tâm Vật lý thiên văn Harvard-Smithsonian (Mỹ), nhận xét.

Chakrabarti cho rằng thiên hà nhỏ vẫn ở trong trạng thái "tàng hình" vì độ sáng của nó khá yếu. Thông thường thiên hà chỉ phát ra ánh sáng mạnh nếu chúng có những ngôi sao mới sinh và có nhiều bụi khí. Như vậy rất có thể thiên hà giấu mặt kia chỉ sở hữu những ngôi sao già cỗi và cũng không có nhiều bụi khí.

Những mô hình giả lập còn cho thấy quỹ đạo của thiên hà tàng hình nằm trên cùng mặt phẳng với quỹ đạo Ngân hà. Nếu thiên hà này nằm ở phía đối diện với Ngân hà vào thời điểm hiện tại, nó có thể ẩn nấp phía sau những đám mây bụi khí khổng lồ.

Bằng cách nghiên cứu sự phân bố của các đám mây bụi khí, Chakrabarti hy vọng rằng ông sẽ xác định vị trí của thiên hà tàng hình.

Trong thế kỷ trước các nhà thiên văn từng phát hiện sao Thiên vương chuyển động theo quỹ đạo bất thường bởi lực hấp dẫn từ một hành tinh xa xôi. Sau đó họ phát hiện ra hành tinh đó là sao Hải vương. Nếu thiên hà tàng hình thực sự tồn tại, nó sẽ là thiên hà gần Ngân hà đầu tiên được phát hiện nhờ lực hấp dẫn, chứ không phải ánh sáng phát ra từ các ngôi sao.

Minh Long (theo Newscientist)

http://vnexpress.net/gl/khoa-hoc/2009/08/3ba1270b/

Cảnh tượng hai thiên hà đâm nhau

15/10/2009

Kính viễn vọng không gian Hubble vừa chụp được cảnh tượng hai thiên hà lao vào nhau.
> Những kẻ cưỡng đoạt trong vũ trụ

Hai thiên hà va vào nhau ở khoảng cách 250 triệu năm ánh sáng so với địa cầu. Ảnh: NASA.

Theo Telegraph, hai thiên hà cách trái đất khoảng 250 triệu năm ánh sáng và thuộc chòm sao Cự Giải. Chúng đang ở trong giai đoạn cuối cùng của quá trình sáp nhập để tạo thành một thiên hà lớn hơn (có tên NGC 2632). Ở thời điểm bức ảnh được chụp, hai thiên hà đang tiến đến nhau với tốc độ vài nghìn km/h.

Khi một thiên hà di chuyển tới gần một thiên hà khác, lực hấp dẫn của chúng xé toạc những đám mây vật chất của nhau. Những đám mây vật chất bị kéo vào khoảng giữa hai thiên hà, tạo nên một lõi thiên hà mới với vài tỷ ngôi sao.

Trong ảnh có hai vệt sáng nhỏ trải dài sang hai bên. Chúng chính là tập hợp của hàng triệu ngôi sao mới hình thành. Đây là một bằng chứng cho thấy khi hai thiên hà sáp nhập thì quá trình trao đổi vật chất và năng lượng sẽ dẫn đến sự hình thành sao. Trong hai "đuôi" có nhiều nhóm sao sáng hơn hẳn. Rất có thể những cụm sao này được hình thành từ những mảnh vỡ rơi ra khỏi hai thiên hà trong quá trình va chạm.

Lõi thiên hà mới có một hố đen siêu lớn. Hố đen này hút vật chất xung quanh nó và tạo thành một đĩa vật chất xoay tròn. Chuyển động nhanh của đĩa khiến vật chất bị nung nóng ở nhiệt độ cực cao, phát ra những luồng bức xạ khổng lồ vào vũ trụ. Một số kính thiên văn trên trái đất có thể phát hiện những tia hồng ngoại và tia X từ thiên hà mới, nhờ đó mà các nhà nghiên cứu có thể biết thêm nhiều điều về vụ va chạm so với khi quan sát dưới ánh sáng trắng.

Minh Long

http://vnexpress.net/gl/khoa-hoc/2009/10/3ba14916/