Himalaya bị khóa bằng hơn 1.100 thủy điện: Gần 2 tỷ người sống dưới những dòng sông từ núi cao
+Hơn 1.100 dự án thủy điện đang bám theo những dòng sông từ Himalaya, nơi cung cấp nước cho khoảng 1,9 tỷ người. Gần 2/3 số thủy điện hiện hữu và dự kiến xây dựng nằm trong vùng có nguy cơ chịu lũ hồ băng. Thảm họa Nepal ngày 26-8 vừa cho thấy tai biến từ đỉnh núi có thể đánh xuống cả chuỗi nhà máy.
Hơn 1.100 thủy điện đang bám theo “tháp nước châu Á”+Từ Afghanistan qua Pakistan, Ấn Độ, Nepal, Bhutan đến Trung Quốc, Myanmar và Bangladesh, những dòng sông đổ xuống từ Hindu Kush - Himalaya đang mang trên mình một cuộc phát triển thủy điện có quy mô chưa từng thấy của lịch sử hình thành trái đất.
+Một nghiên cứu công bố tháng 8-2026 trên tạp chí Water Security thống kê hơn 1.100 dự án thủy điện đang vận hành, xây dựng hoặc được lên kế hoạch trong khu vực được gọi là “tháp nước châu Á”. Từ vùng núi và cao nguyên này, 11 hệ thống sông lớn nuôi sinh kế khoảng 1,9 tỷ người.
+Tiềm năng điện ở đây khổng lồ. Đánh giá khu vực Hindu Kush - Himalaya xác định khoảng 882.000 MW tiềm năng thủy điện. Khoảng 635.000 MW nằm trên những hệ thống sông xuyên biên giới. Phía dưới các nhà máy điện là những vùng dân cư đông nhất hành tinh.
+Khoảng 240 triệu người sống trực tiếp trên miền núi Hindu Kush - Himalaya; thêm khoảng 1,65 tỷ người sống trong các lưu vực phía dưới phụ thuộc ở những mức độ khác nhau vào nguồn nước từ vùng núi.
+Trung Quốc đang sở hữu quy mô phát triển thủy điện lớn nhất ở phía bắc Himalaya và cao nguyên Tây Tạng. Một khảo sát năm 2024 thống kê 193 đập thủy điện được xây dựng từ năm 2000 trong phạm vi Tây Tạng lịch sử mà nghiên cứu lựa chọn. Chính báo cáo này lưu ý danh sách chưa đầy đủ và số dự án thực tế có thể vượt 300.
+Ở phía nam, Ấn Độ đang đẩy mạnh khai thác những con sông đổ từ Himalaya xuống đồng bằng. Riêng Arunachal Pradesh, cơ quan thủy điện bang thống kê 113 dự án với tổng công suất 43.094 MW. Chính phủ Ấn Độ năm 2023 đã giao lại 12 dự án, tổng công suất 11.517 MW, cho các doanh nghiệp điện trung ương. Tháng 4-2026, New Delhi tiếp tục phê duyệt Kamala 1.720 MW; Subansiri Lower 2.000 MW, Dibang 2.880 MW đang được triển khai và Etalin 3.097 MW nằm trong kế hoạch phát triển.
+Pakistan ước tính có khoảng 60.000 MW thủy điện có khả năng khai thác kinh tế, phần lớn tập trung ở miền bắc và Khyber Pakhtunkhwa.
+Bhutan đặt mục tiêu đạt 25.000 MW năng lượng vào năm 2040, trong đó thủy điện chiếm khoảng 20.000 MW.
+Nepal cũng đặt điện từ sông núi vào trung tâm kế hoạch phát triển, xuất khẩu điện sang Ấn Độ và Bangladesh.
+Những quốc gia Himalaya đang nhìn về nước từ núi cao có thể biến thành điện, điện thành doanh thu và nguồn thu ngoại tệ. Nhưng nước không dừng ở biên giới.
Gần 2 tỷ người ở phía dưới và rủi ro chạy từ đỉnh núi xuống nhà máy điện+Himalaya chứa hàng chục nghìn sông băng. Khi băng rút, hồ mới xuất hiện, sườn núi mất ổn định, đá và băng có thể đổ xuống thung lũng. Một tai biến ở độ cao hàng nghìn mét có thể truyền năng lượng xuống những con sông nơi hàng loạt nhà máy được bố trí nối tiếp nhau.
+Nghiên cứu khoa học về nguy cơ lũ hồ băng đưa ra tỷ lệ đáng lo, khoảng 2/3 thủy điện đang hoạt động và dự kiến xây dựng tại Himalaya nằm trong các khu vực có khả năng chịu tác động của lũ hồ băng.
+Nguy hiểm đi xa thêm tới 1/3 số dự án có thể gặp lưu lượng lũ hồ băng vượt quá lưu lượng lũ mà công trình tại vị trí đó được thiết kế để chịu đựng.
+Đập càng dày trên cùng lưu vực, hậu quả càng cần được tính theo chuỗi. Một hồ vỡ, một sườn núi sập hoặc khối băng lớn lao xuống có thể tạo dòng nước, đá, bùn và thân cây đánh vào công trình đầu tiên. Nếu công trình ấy hư hỏng nghiêm trọng hoặc hồ chứa xả lượng nước lớn, công trình kế tiếp phía dưới phải tiếp nhận một dòng lũ đã thay đổi hoàn toàn.
+Lịch sử Himalaya từng cho thấy sức phá hủy ấy. Năm 1985, lũ từ hồ băng Dig Tsho ở Nepal phá hủy nhà máy thủy điện Namche, làm 5 người chết. Những sự kiện sau đó tại Himalaya tiếp tục cho thấy nhà máy điện đặt sâu trong thung lũng có thể trở thành mục tiêu trực tiếp của dòng lũ từ vùng băng tuyết.
+Rủi ro còn vượt khỏi phạm vi một quốc gia.
Nước từ cao nguyên Tây Tạng và Himalaya chảy vào Indus, Ganges, Brahmaputra, Irrawaddy, Salween, Mekong, Dương Tử và Hoàng Hà. Một phần lớn dân cư Pakistan phụ thuộc Indus. Đồng bằng Ganges - Brahmaputra trải qua Ấn Độ và Bangladesh. Mekong tiếp tục xuống Đông Nam Á.
+Bởi vậy, một dự án được xây trong lãnh thổ của một nước có thể tham gia điều tiết dòng sông mà hàng chục triệu người ở quốc gia khác sử dụng.
+Trung Quốc còn đang phát triển công trình khổng lồ trên Yarlung Tsangpo trước khi dòng sông đi vào Ấn Độ và trở thành Brahmaputra. Trong khi đó, Ấn Độ tiếp tục mở rộng thủy điện ở Arunachal Pradesh.
+Phía trên xây đập. Phía dưới xây đập.
Giữa hai phía là một dòng sông xuyên biên giới.
+Đó là lý do 635.000 MW tiềm năng thủy điện xuyên biên giới của Hindu Kush - Himalaya cần được nhìn bằng cả an ninh nguồn nước, thiên tai và trách nhiệm giữa các quốc gia.
Nepal trả giá và lời cảnh báo từ ngày 26-8-2026+Ngày 26-8-2026, vùng Himalaya đã đưa ra một phép thử khốc liệt. Một vụ sụp băng, đá quy mô lớn gần biên giới Trung Quốc - Nepal tạo ra dòng lũ mang băng, bùn và đá lao xuống các thung lũng. Sau hơn 1 tuần, đến ngày 3-9, Nepal xác nhận ít nhất 1.204 người chết, hơn 4.200 người mất tích; khoảng 20.000 căn nhà cần được xây dựng lại.
+Các nhà máy thủy điện nằm giữa tâm vùng bị tàn phá. Ít nhất 12 dự án điện bị ảnh hưởng. Upper Trishuli-1, Upper Trishuli-3A, Upper Trishuli-3B, Chilime, Langtang Khola, Rasuwagadhi cùng nhiều công trình khác trở thành nơi quân đội và lực lượng cứu hộ phải đào bùn, bơm nước và tìm đường vào các đường hầm.
+Khoảng 10% năng lực phát điện của Nepal bị loại khỏi hệ thống sau thảm họa. Một quốc gia đặt phần lớn nguồn điện vào thủy điện bỗng phải đối mặt đồng thời với cứu người, mất nguồn phát và phục hồi các công trình nằm ngay trên những thung lũng vừa bị lũ xé nát.
+Bài học ngày 26-8 nằm ngay trên địa hình Nepal, tai họa đánh vào nhà máy điện có thể bắt đầu từ rất xa phía trên nhà máy.
+Một khối núi mất ổn định không quan tâm đập thuộc dự án nào. Dòng bùn đá cũng không đọc hồ sơ thiết kế.
+Quy hoạch thủy điện Himalaya vì thế cần chuyển từ đánh giá từng công trình sang đánh giá toàn lưu vực. Một chuỗi 10 nhà máy trên cùng dòng sông phải được kiểm tra bằng kịch bản cả 10 cùng đối mặt một trận lũ cực đoan.
+Các hồ băng nguy hiểm cần được theo dõi liên tục bằng vệ tinh và cảm biến. Sườn núi phía trên hồ chứa, đường dẫn nước, nhà máy và khu ở công nhân phải được giám sát. Cảnh báo từ thượng nguồn phải truyền tự động sang cộng đồng phía dưới và sang quốc gia kế cận nếu dòng sông vượt biên giới.
+Khu ở của hàng trăm công nhân không nên tập trung tại hành lang dòng lũ có thể quét qua. Đường thoát nạn cần tồn tại ngay cả khi cầu, điện và viễn thông cùng bị phá hủy. Tiêu chuẩn lũ thiết kế phải tính tới khí hậu đang thay đổi, băng đang rút và những hồ băng mới tiếp tục hình thành.
+Và nguồn điện cần được phân tán hơn. Nepal sau thảm họa đang được giới chuyên gia khuyến nghị tăng điện mặt trời và nguồn phát phân tán để một trận thiên tai trên vài thung lũng không thể đồng thời đánh gục phần lớn nguồn cung điện.
+Himalaya có thể sản xuất hàng trăm nghìn MW điện. Nhưng phía dưới những con đập ấy là 11 hệ thống sông và khoảng 1,9 tỷ người.
+Ngày 26-8-2026, Nepal đã trả một cái giá quá lớn để nhắc cả khu vực rằng khi núi, băng và nước cùng chuyển động, biên giới hành chính và những tính toán trên giấy có thể bị dòng lũ vượt qua trong vài giờ.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten